# Budowla ochronna w budynku użyteczności publicznej: kiedy nie ma obowiązku

- Adres: https://atestero.pl/baza-wiedzy/budynek-uzytecznosci-publicznej-kiedy-nie-trzeba-budowli-ochronnej
- Autor: Jan Nawrot (https://atestero.pl/autorzy/jan-nawrot)
- Opublikowano: 2026-11-03
- Aktualizacja: 2026-11-03
- Stan prawny sprawdzony: 2026-11-03
- Dla kogo: Dla inwestorów, projektantów i generalnych wykonawców, którzy budują lub rozbudowują szkoły, urzędy, przychodnie, obiekty handlowe, usługowe i inne budynki użyteczności publicznej.

## Krótka odpowiedź

Budowli ochronnej nie trzeba zapewniać w budynku użyteczności publicznej, jeśli zachodzi choć jeden przypadek z § 2 rozporządzenia MSWiA z 2 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1181): na przykład budynek bez kondygnacji podziemnej ma do 5000 m² powierzchni nadziemnej, jest przeznaczony dla nie więcej niż 50 osób albo jest zabytkiem. W pozostałych przypadkach wójt może zwolnić z obowiązku decyzją (art. 93 ust. 2).

> **Od 5 września 2026 r. obowiązuje nowe rozporządzenie MSWiA** Rozporządzenie z 2 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1181) weszło w życie 5 września 2026 r. i zastąpiło rozporządzenie Rady Ministrów z 31 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1070), które według ELI uznano za uchylone od tego dnia.

Zasada jest prosta: budynek użyteczności publicznej ma mieć budowlę ochronną. Wyjątki są w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 93 ust. 4 ustawy o ochronie ludności. Poradnik zestawia je w dwóch tabelach: przypadki, w których obowiązku nie ma z mocy prawa, i przesłanki, przy których organ może zwolnić z obowiązku. Opisuje też, co dalej robi inwestor, który budowli nie zapewnia. Każda liczba pochodzi z tekstu rozporządzenia lub ustawy odczytanego w ELI.

## Kiedy budynek użyteczności publicznej musi mieć budowlę ochronną?

W budynku użyteczności publicznej zapewnia się budowlę ochronną, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie ludności, w brzmieniu od 29 maja 2026 r.). W tekście ogłoszonym w 2024 r. obowiązek był warunkowy: dotyczył sytuacji, gdy uzasadniała go potrzeba schronienia i pozwalały na to rozwiązania techniczno-budowlane.

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może zwolnić z obowiązku, a zwolnienie następuje decyzją administracyjną, od której odwołanie rozpatruje wojewoda (art. 93 ust. 2 i 3). Minister właściwy do spraw wewnętrznych określa w rozporządzeniu przypadki, w których obowiązku nie ma, oraz przypadki, w których organ może zwolnić (ust. 4). Art. 93–95 stosuje się do zamierzeń, dla których po 31 grudnia 2025 r. złożono wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o odrębną decyzję o zatwierdzeniu projektu albo dokonano zgłoszenia budowy (art. 206 ust. 1).

Pojęcia „budynek użyteczności publicznej” ustawa ani rozporządzenie nie definiują. O zaliczeniu obiektu do tej grupy rozstrzyga się według przepisów techniczno-budowlanych, których tu nie przytaczamy.

> **Stan prawny sprawdzony 2026-11-03.** Stan prawny na 3 listopada 2026 r. Rozporządzenie MSWiA z 2 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1181) odczytano w całości w bazie ELI 3 listopada 2026 r.: akt obowiązuje od 5 września 2026 r. i nie ma aktów zmieniających, a rozporządzenie Rady Ministrów Dz.U. 2025 poz. 1070 ELI wykazuje jako uznane za uchylone od tego dnia. Art. 93, 94 i 95a ustawy o ochronie ludności (Dz.U. 2024 poz. 1907) przytoczono w brzmieniu z ustawy Dz.U. 2026 poz. 646, obowiązującym od 29 maja 2026 r., i porównano z tekstem ujednoliconym Kancelarii Sejmu ze stanem na 7 lipca 2026 r. Tekstu jednolitego ustawy ELI nie wykazuje. Art. 206 odczytano z tekstu ogłoszonego, a rozporządzenie Dz.U. 2025 poz. 1548 (§ 3 ust. 2, § 6 ust. 2) obowiązuje bez aktów zmieniających. Art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 524 i w ustawie Dz.U. 2026 poz. 646 (art. 5). Definicji budynku użyteczności publicznej ustawa ani rozporządzenie nie zawierają, a rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dla budynków ma w ELI status uznanego za uchylone od 21 września 2026 r., więc jej nie przytaczano.

## Które budynki nie mają obowiązku z mocy rozporządzenia?

Obowiązku nie ma, jeżeli zachodzi co najmniej jeden z pięciu przypadków z § 2 ust. 1 rozporządzenia. Wystarczy jeden. Przypadki dotyczą wielkości budynku, liczby osób, statusu zabytkowego, terenów zamkniętych i udziału funkcji użyteczności publicznej.

Rozbudowa lub nadbudowa tworzy szósty przypadek. Budowli ochronnej nie trzeba zapewniać także wtedy, gdy wskutek rozbudowy lub nadbudowy powierzchnia wewnętrzna budynku zwiększy się o nie więcej niż 2500 m² i o nie więcej niż 100% w stosunku do stanu przed robotami (§ 2 ust. 2). Oba progi trzeba spełnić łącznie, bo przepis łączy je spójnikiem „i”.

### Przypadki bez obowiązku zapewnienia budowli ochronnej (§ 2 rozporządzenia, Dz.U. 2026 poz. 1181)

| Przepis | Przypadek |
| --- | --- |
| § 2 ust. 1 pkt 1 | budynek bez kondygnacji podziemnej, a łączna powierzchnia wewnętrzna wszystkich kondygnacji nadziemnych nie przekracza 5000 m² |
| § 2 ust. 1 pkt 2 | budynek przeznaczony dla nie więcej niż 50 osób jednocześnie, z wyjątkiem budynku administracji publicznej, w którym siedzibę ma organ administracji publicznej |
| § 2 ust. 1 pkt 3 | budynek wpisany do rejestru zabytków albo do wojewódzkiej ewidencji zabytków |
| § 2 ust. 1 pkt 4 | budynek na terenie zamkniętym wyznaczonym decyzją Szefa ABW, AW, SKW, SWW lub CBA, w którym nie realizuje się zadań użyteczności publicznej |
| § 2 ust. 1 pkt 5 | powierzchnia użytkowa na potrzeby użyteczności publicznej nie większa niż połowa całkowitej powierzchni użytkowej budynku, chyba że przekracza 2500 m² |
| § 2 ust. 2 | rozbudowa lub nadbudowa, po której powierzchnia wewnętrzna rośnie o nie więcej niż 2500 m² i o nie więcej niż 100% |

_Wystarczy jeden przypadek. Stan na 3 listopada 2026 r._

## Kiedy wójt może zwolnić z obowiązku budowli ochronnej?

Organ ochrony ludności może zwolnić z obowiązku, jeżeli zachodzi co najmniej jeden z siedmiu przypadków z § 3 rozporządzenia. Zwolnienia udziela wójt decyzją. Rozporządzenie nie określa, jakie dowody dołącza wnioskodawca, ani terminu rozstrzygnięcia. W praktyce inwestor wskazuje we wniosku konkretny punkt § 3 i uzasadnia go, na przykład ekspertyzą techniczną albo porównaniem kosztów.

Pkt 7 ma wyłączenie. Dotyczy budynków, w których może przebywać nie więcej niż 100 osób albo które mają powierzchnię wewnętrzną do 2500 m², ale nie obejmuje budynku przeznaczonego w całości lub w części na potrzeby szpitala, nauki, szkolnictwa wyższego, oświaty lub wychowania (§ 3 pkt 7 lit. a i b). Szkoła, przedszkole czy uczelnia nie skorzystają więc z tej przesłanki, mogą natomiast skorzystać z przypadków bez obowiązku z § 2, na przykład gdy nie mają kondygnacji podziemnej i mieszczą się w 5000 m² powierzchni nadziemnej.

### Przesłanki zwolnienia przez organ ochrony ludności (§ 3 rozporządzenia)

| Przepis | Przesłanka |
| --- | --- |
| § 3 pkt 1 | brak technicznych możliwości spełnienia wymagań dla budowli ochronnych z art. 89 ust. 1 ustawy |
| § 3 pkt 2 | w miejscu budynku nie ma potrzeby zapewnienia miejsc schronienia, w szczególności gdy w pobliżu nie przebywają stale osoby mogące się chronić |
| § 3 pkt 3 | brak ekonomicznej zasadności: nieproporcjonalnie wysokie koszty w porównaniu z kosztami takiej budowli w innym budynku |
| § 3 pkt 4 | nieakceptowalne ryzyko awarii przemysłowych lub katastrof naturalnych dla osób w schronie lub ukryciu |
| § 3 pkt 5 | możliwość schronienia w budowli ochronnej w odległości do 500 m po przewidywanych drogach ruchu ludzi |
| § 3 pkt 6 | teren zamknięty określony decyzją podmiotów z art. 4 ust. 2a Prawa geodezyjnego i kartograficznego albo obiekt jednostki przewidzianej do militaryzacji lub zmilitaryzowanej |
| § 3 pkt 7 | w budynku lub jego części może przebywać do 100 osób albo powierzchnia wewnętrzna nie przekracza 2500 m², z wyłączeniem szpitala oraz budynku nauki, szkolnictwa wyższego, oświaty lub wychowania |

_Wystarczy jedna przesłanka, ale zwolnienie wymaga decyzji wójta (art. 93 ust. 2)._

## Co robi inwestor, gdy budowli ochronnej nie zapewnia?

W budynku użyteczności publicznej bez budowli ochronnej stosuje się art. 94, czyli kondygnacje podziemne i garaże projektuje się tak, by dało się w nich zorganizować miejsca doraźnego schronienia o pojemności 1 osoba na 15 m² powierzchni użytkowej na potrzeby użyteczności publicznej (art. 95a ust. 5 zdanie drugie, art. 94 ust. 1 pkt 1). Obowiązku nie ma przy powierzchni użytkowej na te potrzeby do 250 m² (ust. 2 pkt 2). Szczegóły liczenia opisuje poradnik [obowiązek schronu w nowym budynku wielorodzinnym i garażu](https://atestero.pl/baza-wiedzy/schron-w-nowym-budynku-miejsce-doraznego-schronienia-obowiazki-inwestora).

Inwestor budowy obiektu z art. 93 zawiadamia wójta o zamiarze realizacji inwestycji (art. 95a ust. 1). Ust. 6 wyłącza ten obowiązek tylko w dwóch sytuacjach: gdy inwestorem jest gmina, powiat lub wojewoda, oraz gdy inwestor uzyskał zwolnienie decyzją z art. 93 ust. 2. Przypadków bez obowiązku z § 2 rozporządzenia ust. 6 nie wymienia. Ust. 5 stanowi, że organ nie określa wtedy pojemności ani kategorii odporności budowli ochronnej. Zawiadomienie przygotujesz na [wzorze zawiadomienia wójta o zamiarze realizacji inwestycji (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/zawiadomienie-wojta-o-zamiarze-realizacji-inwestycji-budowla-ochronna-art-95a).

Do wniosku o pozwolenie na budowę inwestor dołącza oświadczenie z art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego, w którym wskazuje obowiązek wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności albo miejsca doraźnego schronienia, albo brak takiego obowiązku. Treść z wariantami podaje [wzór oświadczenia inwestora o obowiązku budowli ochronnej (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-inwestora-o-budowli-ochronnej-do-wniosku-o-pozwolenie-na-budowe).

## Jakie warunki techniczne ma budowla ochronna, gdy jest wymagana?

Kategorię odporności i pojemność określa właściwy organ ochrony ludności w postanowieniu wydanym w terminie 45 dni od otrzymania kompletnego zawiadomienia. Wcześniej, w 14 dni, wójt uzgadnia ze starostą i wojewodą, który z nich jest właściwy do uznania obiektu (art. 95a ust. 2 i 3). Jeżeli postanowienia nie wydano w ciągu 3 miesięcy, inwestor może zaprojektować budowlę ochronną w dowolnej kategorii odporności i pojemności nie mniejszej niż 30 osób (ust. 4).

Warunki techniczne określa rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1548, w życie 28 listopada 2025 r.). Wyróżnia ukrycia U-1, U-2 i U-3 oraz schrony S-1, S-2 i S-3, od ochrony przed zagruzowaniem i odłamkami po nadciśnienie fali wybuchu 300 kPa dla S-3 (§ 3 ust. 2). Powierzchnia netto na osobę w budowli ochronnej nie może być mniejsza niż 1 m² (§ 6 ust. 2).

## Przykład: Trzy przykłady odczytania § 2 i § 3

Przykłady ilustrują odczytanie przepisów i zakładają, że obiekty zaliczają się do budynków użyteczności publicznej.

1. Centrum handlowe 3 000 m² na dwóch kondygnacjach nadziemnych, bez piwnicy: obowiązku nie ma (§ 2 ust. 1 pkt 1, bo brak kondygnacji podziemnej i mniej niż 5000 m²).
2. Szkoła 4 000 m² z piwnicą i 600 uczniami: pkt 1 nie działa, bo jest kondygnacja podziemna, pkt 2 nie działa, bo osób jest więcej niż 50, a § 3 pkt 7 nie obejmuje oświaty. Zwolnić może wójt wyłącznie z innej przesłanki z § 3, na przykład pkt 5.
3. Zabytkowa kamienica z biurami urzędu w centrum miasta: obowiązku nie ma, jeżeli jest wpisana do rejestru lub ewidencji zabytków (§ 2 ust. 1 pkt 3).

## Lista kontrolna

- Zamierzenie dotyczy wniosku lub zgłoszenia z datą po 31 grudnia 2025 r. (art. 206 ust. 1).
- Sprawdzono pięć przypadków z § 2 ust. 1 oraz § 2 ust. 2 przy rozbudowie.
- Przy braku przypadku z § 2 sprawdzono siedem przesłanek z § 3 i wskazano jedną we wniosku.
- Złożono zawiadomienie wójta z art. 95a ust. 1, chyba że inwestor jest gminą, powiatem albo wojewodą lub uzyskał zwolnienie.
- Do wniosku o pozwolenie dołączono oświadczenie z art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego.

## Częste błędne informacje (stan na 2026-11-03)

- **Błędne twierdzenie:** Szkoły i szpitale zawsze muszą mieć schron.
  - **Stan prawny:** Obowiązku nie ma z mocy rozporządzenia, gdy budynek nie ma kondygnacji podziemnej i do 5000 m² powierzchni nadziemnej, jest przeznaczony dla nie więcej niż 50 osób albo jest zabytkiem. Szpital i oświata są wyłączone z jednej przesłanki zwolnienia, z § 3 pkt 7.
  - **Podstawa:** § 2 ust. 1 i § 3 pkt 7 rozporządzenia Dz.U. 2026 poz. 1181
- **Błędne twierdzenie:** Brak obowiązku wymaga decyzji wójta w każdym przypadku.
  - **Stan prawny:** Decyzja jest potrzebna przy zwolnieniu na podstawie § 3. Przypadki z § 2 oznaczają, że obowiązku w ogóle nie ma, bez decyzji.
  - **Podstawa:** Art. 93 ust. 2 i 4 ustawy oraz § 2 i § 3 rozporządzenia
- **Błędne twierdzenie:** Rozporządzenie Rady Ministrów z 31 lipca 2025 r. nadal wyznacza budynki ze schronami.
  - **Stan prawny:** Rozporządzenie Dz.U. 2025 poz. 1070 według ELI uznano za uchylone od 5 września 2026 r., kiedy weszło w życie rozporządzenie MSWiA z 2 września 2026 r.
  - **Podstawa:** Dane ELI do Dz.U. 2025 poz. 1070 oraz przypis 2 do Dz.U. 2026 poz. 1181

## Najczęstsze pytania

### Czy szkoła w nowym budynku musi mieć schron?

Co do zasady tak, bo budynek użyteczności publicznej ma budowlę ochronną (art. 93 ust. 1). Szkoła bez kondygnacji podziemnej i do 5000 m² powierzchni nadziemnej nie ma obowiązku (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Przesłanka zwolnienia z § 3 pkt 7 (do 100 osób lub 2500 m²) nie obejmuje budynków oświaty i wychowania.

### Kto zwalnia z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej?

Wójt, burmistrz albo prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej (art. 93 ust. 2). Odwołanie rozpatruje wojewoda (ust. 3). Przesłanki zwolnienia wymienia § 3 rozporządzenia MSWiA z 2 września 2026 r.

### Czy zabytek musi mieć budowlę ochronną?

Nie. Budynek wpisany do rejestru zabytków albo do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest jednym z przypadków bez obowiązku (§ 2 ust. 1 pkt 3). Nie trzeba w tym celu uzyskiwać decyzji o zwolnieniu.

### Co zamiast schronu w budynku użyteczności publicznej?

Stosuje się art. 94: kondygnacje podziemne i garaże podziemne projektuje się tak, by dało się w nich zorganizować miejsce doraźnego schronienia o pojemności 1 osoba na 15 m² powierzchni użytkowej na potrzeby użyteczności publicznej (art. 95a ust. 5). Obowiązku nie ma przy powierzchni do 250 m².

### Od kiedy obowiązuje rozporządzenie o zwolnieniach z budowli ochronnych?

Od 5 września 2026 r. (§ 4 rozporządzenia MSWiA z 2 września 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1181). Zastąpiło ono rozporządzenie Rady Ministrów z 31 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1070), które według ELI uznano za uchylone od 5 września 2026 r.

## Źródła

- [Rozporządzenie MSWiA z 2 września 2026 r. w sprawie zwalniania z obowiązku zapewniania budowli ochronnych w budynkach użyteczności publicznej, Dz.U. 2026 poz. 1181 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1181/ogl)
- [Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, Dz.U. 2024 poz. 1907 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2024/1907/ogl)
- [Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, Dz.U. 2024 poz. 1907 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1907/text.pdf)
- [Ustawa z 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 646 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/646/ogl)
- [Rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych, Dz.U. 2025 poz. 1548 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/1548/ogl)
- [Prawo budowlane, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 524 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/524/ogl)

## Powiązane materiały

- [Wzór: Zawiadomienie wójta o zamiarze realizacji inwestycji (budowla ochronna, art. 95a): wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/zawiadomienie-wojta-o-zamiarze-realizacji-inwestycji-budowla-ochronna-art-95a)
- [Wzór: Oświadczenie inwestora o obowiązku budowli ochronnej do wniosku o pozwolenie na budowę: wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-inwestora-o-budowli-ochronnej-do-wniosku-o-pozwolenie-na-budowe)
- [Wzór: Wniosek o pozwolenie na budowę (PB-1): wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-pozwolenie-na-budowe)
- [Obowiązek schronu w nowym budynku wielorodzinnym i garażu: miejsce doraźnego schronienia](https://atestero.pl/baza-wiedzy/schron-w-nowym-budynku-miejsce-doraznego-schronienia-obowiazki-inwestora)
- [Formularze PB 2026: nowe wzory druków budowlanych od PB-1 do PB-18](https://atestero.pl/baza-wiedzy/formularze-pb-2026-nowe-wzory-druki-budowlane)

Źródło: Atestero, „Budowla ochronna w budynku użyteczności publicznej: kiedy nie ma obowiązku”, https://atestero.pl/baza-wiedzy/budynek-uzytecznosci-publicznej-kiedy-nie-trzeba-budowli-ochronnej (aktualizacja 2026-11-03).