# Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa na budowie: kogo wyznaczyć i jak przeszkolić

- Adres: https://atestero.pl/baza-wiedzy/pierwsza-pomoc-i-ochrona-przeciwpozarowa-na-budowie
- Autor: Jan Nawrot (https://atestero.pl/autorzy/jan-nawrot)
- Opublikowano: 2026-10-05
- Aktualizacja: 2026-10-05
- Stan prawny sprawdzony: 2026-10-05
- Dla kogo: Dla kierowników budowy, koordynatorów i specjalistów BHP oraz właścicieli firm podwykonawczych, którzy organizują pierwszą pomoc i ochronę przeciwpożarową na placu budowy.

## Krótka odpowiedź

Każdy pracodawca, także podwykonawca, musi zapewnić środki do pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji, wyznaczyć pracowników do tych zadań i zapewnić łączność ze służbami ratowniczymi (art. 209¹ KP). Liczbę osób, ich szkolenie i wyposażenie dobiera się do rodzaju i poziomu zagrożeń. Teren budowy wyposaża się w sprzęt do gaszenia pożaru (§ 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych).

Gdy na budowie dochodzi do wypadku albo pożaru, pierwsze minuty zależą od tego, czy ktoś wie, gdzie jest apteczka, kto udziela pomocy i jak wezwać służby. Przepisy nie podają jednej liczby osób ani gotowego kursu, tylko każą dopasować organizację do zagrożeń. Opisujemy, jak to zrobić na budowie z wieloma firmami. Stan prawny na 5 października 2026 r.

## Co nakazuje art. 209¹ Kodeksu pracy?

Pracodawca jest obowiązany zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji, a także zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi, w szczególności w zakresie pierwszej pomocy, ratownictwa medycznego i ochrony przeciwpożarowej (art. 209¹ § 1 KP).

Działania te dostosowuje się do rodzaju i zakresu działalności, liczby zatrudnionych i innych osób przebywających na terenie zakładu oraz rodzaju i poziomu zagrożeń (art. 209¹ § 2). Liczba wyznaczonych osób, ich szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń (§ 3). Przepis nie podaje więc stałego wskaźnika, na przykład jednej osoby na określoną liczbę pracowników. Liczbę warto ustalić w ocenie ryzyka, biorąc pod uwagę zmiany, rozległość terenu, liczbę ekip i czas dojazdu służb.

> **Stan prawny sprawdzony 2026-10-05.** Informacja ogólna, nie porada prawna. Stan na 5 października 2026 r. Liczba osób wyznaczonych, wyposażenie i organizacja zależą od zagrożeń na konkretnej budowie. Szczegółowe wymagania przeciwpożarowe warto uzgodnić z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych lub inspektorem ochrony ppoż.

## Apteczki i punkty pierwszej pomocy: co mówią przepisy BHP?

Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy i środków do jej udzielania (§ 44 ust. 1). Punkty pierwszej pomocy zapewnia się tam, gdzie wykonuje się prace powodujące duże ryzyko wypadku albo związane z wydzielaniem się par, gazów lub pyłów substancji o ostrym działaniu toksycznym, a apteczki w poszczególnych wydziałach. Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów i apteczek ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami (§ 44 ust. 2).

Obsługę punktów i apteczek na każdej zmianie powierza się wyznaczonym pracownikom przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy, a przy nich wywiesza się instrukcje udzielania pierwszej pomocy i wykazy tych pracowników (§ 44 ust. 3 i 4). Miejsca te oznakowuje się zgodnie z Polską Normą i zapewnia do nich łatwy dostęp (§ 44 ust. 5). Rozporządzenie o robotach budowlanych dodaje wymagania dla robót szczególnych, na przykład punkt pierwszej pomocy przy robotach tunelowych (§ 168) i apteczkę ze środkami przeciw oparzeniom i zatruciom przy impregnacji (§ 187).

## Jak przeszkolić osoby wyznaczone do pierwszej pomocy?

Przepisy nie określają programu ani liczby godzin szkolenia osób wyznaczonych z art. 209¹. Wymagają, by szkolenie odpowiadało rodzajowi i poziomowi zagrożeń (art. 209¹ § 3), a obsługę apteczek powierzać osobom przeszkolonym (§ 44 ust. 3 rozporządzenia ogólnego). Podstawy zna każdy pracownik ze szkoleń BHP: instruktaż ogólny obejmuje zasady udzielania pierwszej pomocy (§ 9 ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego), a ramowy program szkolenia okresowego robotników przewiduje na postępowanie w razie wypadku i pierwszą pomoc 2 godziny lekcyjne.

Dla osób wyznaczonych to za mało, bo mają działać jako pierwsze. Firmy zwykle wysyłają je na kurs pierwszej pomocy z ćwiczeniami praktycznymi i odświeżają wiedzę w ustalonym rytmie. Zaświadczenie z kursu warto prowadzić w rejestrze tak jak inne dokumenty, z datą ukończenia i planowanym odświeżeniem, a skład osób wyznaczonych aktualizować przy zmianie ekip. Szablon: [rejestr szkoleń, badań i uprawnień](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien).

## Ochrona przeciwpożarowa: sprzęt gaśniczy, drogi ewakuacyjne i zapoznanie z przepisami

Teren budowy wyposaża się w niezbędny sprzęt do gaszenia pożaru, a w zależności od potrzeb w system sygnalizacji pożarowej, dostosowany do charakteru budowy i liczby zagrożonych osób (§ 42 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Sprzęt regularnie się sprawdza, konserwuje i uzupełnia (ust. 2), a liczba i rozmieszczenie gaśnic przenośnych mają odpowiadać przepisom przeciwpożarowym (ust. 3). Drogi ewakuacyjne muszą spełniać wymagania techniczno-budowlane i przeciwpożarowe, a te wymagające oświetlenia mają oświetlenie awaryjne (§ 41).

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej nakłada na właściciela terenu obowiązki, które przejmuje zarządca lub użytkownik na podstawie umowy, a bez umowy faktycznie władający terenem (art. 4 ust. 1a). Należą do nich między innymi wyposażenie w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, zapewnienie możliwości ewakuacji, zapoznanie pracowników z przepisami przeciwpożarowymi i ustalenie sposobu postępowania na wypadek pożaru (art. 4 ust. 1 pkt 2, 4, 6 i 7). Na budowie terenem włada zwykle wykonawca, który przejął go od inwestora, więc warto zapisać to w umowie wprost.

## Prace niebezpieczne pod względem pożarowym: spawanie, cięcie, otwarty ogień

Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów definiuje je jako prace remontowo-budowlane związane z użyciem otwartego ognia, cięciem z wytwarzaniem iskier i spawaniem, prowadzone wewnątrz lub na dachach obiektów, na terenach przyległych i placach składowych (§ 2 ust. 1 pkt 4). Przed takimi pracami właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu ocenia zagrożenie pożarowe, ustala środki zapobiegawcze, wskazuje osoby odpowiedzialne za przygotowanie miejsca, przebieg i zabezpieczenie po zakończeniu, dopuszcza tylko osoby upoważnione z odpowiednimi kwalifikacjami i zaznajamia je z zagrożeniami (§ 36 ust. 1).

W trakcie prac zabezpiecza się materiały palne w miejscu prac i w rejonach przyległych, ma się pod ręką sprzęt do likwidacji źródeł pożaru, używa wyłącznie sprawnego sprzętu, a po zakończeniu kontroluje miejsce prac i jego otoczenie (§ 36 ust. 2). Na budowach dokumentuje się to zwykle pisemnym zezwoleniem na prace pożarowo niebezpieczne z miejscem, czasem, wykonawcą i osobą kontrolującą. Zakres takich prac warto ująć też w [instrukcji bezpiecznego wykonywania robót](https://atestero.pl/baza-wiedzy/ibwr-instrukcja-bezpiecznego-wykonywania-robot).

## Kto za co odpowiada, gdy na budowie pracuje kilka firm?

Obowiązki z art. 209¹ ciążą na każdym pracodawcy wobec własnych pracowników, także na podwykonawcy z małą ekipą. Gdy w tym samym miejscu pracują pracownicy różnych pracodawców, pracodawcy ci współpracują, wyznaczają koordynatora i ustalają zasady współdziałania uwzględniające sposoby postępowania na wypadek zagrożeń dla zdrowia lub życia (art. 208 § 1 KP). Wspólny system pierwszej pomocy i ewakuacji dla całej budowy to dobry sposób na wykonanie tego obowiązku, jeśli jest opisany i znany wszystkim ekipom. Nie zwalnia jednak żadnego pracodawcy z odpowiedzialności za własnych ludzi (art. 208 § 2).

Do opisu wystarczą: wykaz osób wyznaczonych z każdej firmy i zmiany, plan z apteczkami, gaśnicami i punktem zbiórki, numery alarmowe i dojazd dla karetki oraz zasada informowania nowych ekip przy wprowadzeniu na budowę. Rolę koordynatora opisuje poradnik [koordynator BHP na budowie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/koordynator-bhp-na-budowie-obowiazki), a postępowanie po zdarzeniu artykuł [wypadek przy pracy na budowie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/wypadek-przy-pracy-na-budowie-obowiazki). W Atestero można dodać wymaganie „kurs pierwszej pomocy” dla osób wyznaczonych i pilnować jego odświeżenia razem z innymi dokumentami ekipy, więcej na stronie [cennik](https://atestero.pl/cennik).

## Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa na budowie: obowiązki i podstawy

| Obowiązek | Kto | Podstawa |
| --- | --- | --- |
| Środki do pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 1 KP |
| Wyznaczenie osób do pierwszej pomocy oraz do gaszenia pożarów i ewakuacji | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 2 i § 3 KP |
| Łączność ze służbami ratowniczymi | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 3 KP |
| Apteczki, punkty pierwszej pomocy, instrukcje i wykazy osób | Pracodawca, w porozumieniu z lekarzem medycyny pracy | § 44 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP |
| Sprzęt do gaszenia pożaru na terenie budowy | Organizujący teren budowy, zwykle generalny wykonawca | § 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych |
| Zapoznanie pracowników z przepisami ppoż. i sposób postępowania na wypadek pożaru | Właściciel, zarządca, użytkownik albo faktycznie władający terenem | Art. 4 ust. 1 pkt 6 i 7 oraz ust. 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej |
| Zasady współdziałania na wypadek zagrożeń | Pracodawcy na wspólnym terenie | Art. 208 § 1 pkt 3 KP |

## Lista kontrolna

- Każda firma na budowie wyznacza osoby do pierwszej pomocy oraz do gaszenia pożarów i ewakuacji
- Liczba osób dobrana do zagrożeń, zmian i rozległości terenu
- Apteczki rozmieszczone w porozumieniu z lekarzem medycyny pracy, z instrukcją i wykazem osób
- Sprzęt gaśniczy sprawdzany i konserwowany, drogi ewakuacyjne oznakowane
- Prace z otwartym ogniem i spawanie poprzedzone oceną zagrożenia i wskazaniem osób odpowiedzialnych
- Wspólne zasady postępowania na wypadek zagrożeń uzgodnione między firmami

## Najczęstsze pytania

### Ile osób do udzielania pierwszej pomocy trzeba wyznaczyć na budowie?

Przepisy nie podają stałej liczby. Liczba wyznaczonych osób, ich szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń (art. 209¹ § 3 KP). W praktyce bierze się pod uwagę zmiany, liczbę ekip, rozległość terenu i czas dojazdu służb.

### Czy podwykonawca z kilkoma pracownikami musi wyznaczyć osobę do pierwszej pomocy?

Tak. Obowiązek z art. 209¹ KP dotyczy każdego pracodawcy. Firmy mogą uzgodnić wspólny system dla całej budowy (art. 208 KP), ale nie zwalnia to żadnego pracodawcy z obowiązków wobec własnych pracowników.

### Czy kurs pierwszej pomocy ma określoną ważność?

Przepisy nie określają programu ani okresu ważności kursu dla osób wyznaczonych. Wymagają przeszkolenia dostosowanego do zagrożeń, dlatego firmy same ustalają rytm odświeżania i zapisują go w rejestrze.

### Kto odpowiada za gaśnice na budowie?

Teren budowy wyposaża się w sprzęt do gaszenia pożaru (§ 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Obowiązki z ustawy o ochronie przeciwpożarowej przechodzą na zarządcę, użytkownika albo faktycznie władającego terenem (art. 4 ust. 1a), zwykle wykonawcę, który przejął teren budowy.

### Czy spawanie na budowie wymaga pisemnego zezwolenia?

Rozporządzenie przeciwpożarowe wymaga przed takimi pracami oceny zagrożenia, wskazania osób odpowiedzialnych i dopuszczenia tylko osób upoważnionych (§ 36 ust. 1). Pisemne zezwolenie na prace pożarowo niebezpieczne to powszechny sposób udokumentowania tych kroków.

## Źródła

- [Kodeks pracy, art. 208 i 209¹ (Dz.U. 2026 poz. 1245)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1245/ogl)
- [Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP, tekst jednolity (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 ze zm.)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2003/1650/ogl)
- [Rozporządzenie zmieniające ogólne przepisy BHP, nowe brzmienie § 44 ust. 1 pkt 1 (Dz.U. 2021 poz. 2088)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2021/2088/ogl)
- [Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2003/401/ogl)
- [Ustawa o ochronie przeciwpożarowej, art. 4, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 188)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/188/ogl)
- [Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, tekst jednolity (Dz.U. 2023 poz. 822)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2023/822/ogl)
- [Rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP, tekst jednolity (Dz.U. 2024 poz. 1327)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2024/1327/ogl)

## Powiązane materiały

- [Wzór: Rejestr szkoleń, badań i uprawnień w Excelu](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien)
- [Kalkulator ważności dokumentów](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-dokumentow)
- [Koordynator BHP na budowie: obowiązki, kwalifikacje i podział odpowiedzialności](https://atestero.pl/baza-wiedzy/koordynator-bhp-na-budowie-obowiazki)
- [Wypadek przy pracy na budowie: obowiązki, gdy poszkodowany jest pracownikiem podwykonawcy](https://atestero.pl/baza-wiedzy/wypadek-przy-pracy-na-budowie-obowiazki)
- [Lista kontrolna BHP na budowie: co sprawdzić przed startem robót i na obchodach](https://atestero.pl/baza-wiedzy/lista-kontrolna-bhp-na-budowie)
- [Generalny wykonawca a BHP podwykonawców: obowiązki, wymagania i podział odpowiedzialności](https://atestero.pl/baza-wiedzy/obowiazki-generalnego-wykonawcy-bhp-podwykonawcow)

Źródło: Atestero, „Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa na budowie: kogo wyznaczyć i jak przeszkolić”, https://atestero.pl/baza-wiedzy/pierwsza-pomoc-i-ochrona-przeciwpozarowa-na-budowie (aktualizacja 2026-10-05).