# Uprawnienia na palownicę i kafar: klasa II, bez klasy, urządzenia wibracyjne

- Adres: https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-palownice-i-kafary
- Autor: Jędrzej Poliński (https://atestero.pl/autorzy/jedrzej-polinski)
- Opublikowano: 2026-11-03
- Aktualizacja: 2026-11-03
- Stan prawny sprawdzony: 2026-11-03
- Dla kogo: Dla operatorów palownic i kafarów, kierowników robót fundamentowych, specjalistów BHP oraz firm wynajmujących palownice z operatorem.

## Krótka odpowiedź

Uprawnienia na palownicę to wpis do książki operatora z Łukasiewicz-WIT w klasie II (zał. nr 1, gr. I lp. 13 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Kafar i wiertnica do kotwi mają pozycje bez klasy, a urządzenia wibracyjne do pogrążania i wyrywania klasę III. Przypis 5 wyłącza narzędzia ręczne. Rozporządzenie nie przewiduje terminu ważności wpisu.

Palownice, kafary i urządzenia wibracyjne pracują przy fundamentach głębokich, ściankach szczelnych i kotwieniu skarp. W wykazie rozporządzenia o maszynach roboczych każda z nich ma osobną pozycję i inny sposób oznaczenia klasy: jedna ma klasę II, inna III, dwie są wpisane jako „bez klasy”. Poniżej: co mówi wykaz, jak traktować dawną klasę III palownic, która pozycja dotyczy maszyny nośnej z osprzętem do pali, jakie wymagania obowiązują przy pracy na wodzie i co sprawdza generalny wykonawca przed dopuszczeniem operatora.

## Jakie uprawnienia na palownicę i kafar? Cztery pozycje z grupy I

Palownice, kafary, urządzenia wibracyjne i wiertnice do kotwi są w grupie I załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r. (maszyny do robót ziemnych), na pozycjach od 13 do 16. Palownice (lp. 13) mają klasę II i wpis „wszystkie”. Kafary (lp. 14) oraz wiertnice do kotwi (lp. 16) są oznaczone „bez klasy”, czyli wykaz nie dzieli ich na klasy. Urządzenia wibracyjne do pogrążania i wyrywania (lp. 15) mają klasę III. Przy kafarach, urządzeniach wibracyjnych i wiertnicach przypis 5 wyłącza narzędzia ręczne.

Maszyny z załącznika nr 1 obsługują wyłącznie osoby, które ukończyły szkolenie i uzyskały pozytywny wynik sprawdzianu przed komisją powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz, Warszawski Instytut Technologiczny (§ 23 w brzmieniu z Dz.U. 2023 poz. 291). Po sprawdzianie operator dostaje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 26 ust. 1). Na pytanie, czy na kafar trzeba mieć uprawnienia, skoro nie ma klasy, odpowiedź brzmi więc: trzeba. Brak klasy nie zwalnia z wymogu z § 23. Ekipie przy palach przydadzą się zasady z [instrukcji BHP robót palowych (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-palowe). Którą klasę mają inne maszyny z załącznika, pokazuje tabela w poradniku o [uprawnieniach do obsługi maszyn budowlanych](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-maszyny-budowlane).

Pozostałe maszyny z wykazu zestawia poradnik [uprawnienia na maszyny budowlane](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-maszyny-budowlane), a wiertnice dla technologii bezwykopowych (lp. 17) ma osobny poradnik o [uprawnieniach na wiertnicę HDD](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-wiertnice-hdd).

### Karta kwalifikacji: operator palownicy i kafara

| Karta kwalifikacji | Palownica, kafar, urządzenia wibracyjne, wiertnica do kotwi |
| --- | --- |
| Wymagany dokument | Świadectwo i wpis do książki operatora (karta plastikowa, wcześniej książeczka papierowa) |
| Kto wydaje | Łukasiewicz-WIT po sprawdzianie przed komisją |
| Podstawa prawna | § 23 i § 26, zał. nr 1 gr. I lp. 13–16 rozporządzenia MG z 20.09.2001 (Dz.U. 2020 poz. 1461) |
| Klasy | Palownice klasa II; urządzenia wibracyjne do pogrążania i wyrywania klasa III; kafary i wiertnice do kotwi bez klasy |
| Wyłączenie | Narzędzia ręczne (przypis 5) |
| Dawne wpisy | Palownice klasy III równoważne z klasą II (§ 2 pkt 10 Dz.U. 2017 poz. 134) |
| Ważność | Brak terminu w rozporządzeniu; wpisy sprzed zmian zachowują moc |
| Co jeszcze | Orzeczenie lekarskie, szkolenie BHP; prawo jazdy przy jeździe drogą publiczną |

> **Stan prawny sprawdzony 2026-11-03.** Stan prawny na 3 listopada 2026 r. według tekstów w ELI: rozporządzenie MG z 20 września 2001 r. (t.j. Dz.U. 2018 poz. 583) ze zmianami z 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 1461, załącznik nr 1 od 28 listopada 2020 r.) i z 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 291), równoważność dawnych klas według § 2 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 134), rozporządzenie MI z 6 lutego 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401), rozporządzenie z 21 maja 2019 r. o kwalifikacjach UDT (Dz.U. 2019 poz. 1008) i Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245). Status wszystkich aktów sprawdzono w ELI 3 listopada 2026 r., nowszych zmian nie ma. Rozporządzenie nie definiuje palownicy ani kafara, więc przy maszynie nietypowej klasyfikację ustala się z dokumentacji producenta, a przy wątpliwości pisemnie w Łukasiewicz-WIT.

## Koparka z młotem, wibromłot, wiertnica do kotwi: która pozycja wykazu?

Wykaz nie definiuje żadnej z tych maszyn. Nazwy w ofertach wypożyczalni bywają różne: palownica, kafar, wiertnica do pali, maszyna nośna z młotem albo wibratorem. Rodzaj maszyny ustala się z dokumentacji techniczno-ruchowej producenta i z tabliczki znamionowej. Rozporządzenie wymaga, by w terenie uzbrojonym, w pobliżu budynków i napowietrznych linii energetycznych, w wykopach szerokoprzestrzennych, na terenie bagiennym lub w wodzie i na pochyłościach stosować środki bezpieczeństwa z dokumentacji, instrukcji obsługi i stanowiskowych instrukcji BHP (§ 3 ust. 1).

Najczęstsza wątpliwość dotyczy koparki z hydraulicznym młotem do pali albo wibratorem na wysięgniku. Załącznik nr 1 nie zawiera reguły, która łączyłaby wpis na koparki z wpisem na palownice lub urządzenia wibracyjne. Przypisy łączą wpisy tylko w wymienionych przypadkach. Wpis na koparkoładowarki obejmuje koparkę do 4 t, ładowarkę do 8 t i koparkospycharkę (przypis 1), a wpis na ładowarki jednonaczyniowe klasy III lub I obejmuje spycharkę klasy III (przypis 4). Dla palownic i kafarów żaden przypis nie rozszerza innego wpisu. Jeśli maszyna nośna jest koparką, a osprzęt pogrąża pale, wykonawca ustala z dokumentacji, którą pozycję wykazu obsługuje operator, a przy wątpliwości pyta pisemnie Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT i dołącza odpowiedź do dokumentacji maszyny. Jeśli maszyną nośną jest koparkoładowarka, jej zakres opisuje poradnik o tym, [do czego uprawniają uprawnienia na koparko ładowarkę](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-koparko-ladowarke).

Przeróbki maszyny poza dokumentacją producenta mogą być zmianą konstrukcyjną, a zmiany konstrukcyjne w maszynach roboczych są niedopuszczalne (§ 2 ust. 1 pkt 2). Montaż osprzętu do pali, którego producent nie przewidział, uzgodnij z nim przed rozpoczęciem robót.

### Pale, kotwy i przewierty w wykazie Łukasiewicz-WIT

| Maszyna | Pozycja zał. nr 1 | Klasa | Uwagi |
| --- | --- | --- | --- |
| Palownice | gr. I lp. 13 | II | Dawna klasa III równoważna (§ 2 pkt 10 Dz.U. 2017 poz. 134) |
| Kafary | gr. I lp. 14 | bez klasy | Przypis 5: bez narzędzi ręcznych |
| Urządzenia wibracyjne do pogrążania i wyrywania | gr. I lp. 15 | III | Przypis 5: bez narzędzi ręcznych |
| Wiertnice do kotwi | gr. I lp. 16 | bez klasy | Przypis 5: bez narzędzi ręcznych |
| Wiertnice dla technologii bezwykopowych | gr. I lp. 17 | III do Ø rury 800 mm, II wszystkie | Osobny poradnik o wiertnicach HDD |
| Koparki jednonaczyniowe | gr. I lp. 1 | III do 25 t, I wszystkie | Wpis na koparki nie obejmuje palownic |

_Źródło: zał. nr 1 gr. I lp. 1 i 13–17 w brzmieniu z Dz.U. 2020 poz. 1461; § 2 pkt 10 Dz.U. 2017 poz. 134._

## Stara książeczka z palownicą klasy III: czy jest ważna?

Tak. Rozporządzenie z 11 stycznia 2017 r. wprowadziło nowy załącznik nr 1 od 1 kwietnia 2017 r. i uznało, że świadectwa oraz wpisy na palownice klasy III są równoważne ze świadectwem i wpisem na palownice klasy II (§ 2 pkt 10 i § 4). Operator z wpisem „palownice, klasa III” sprzed 2017 r. obsługuje więc palownice w obecnym zakresie klasy II. Wpisy sprzed późniejszych zmian zachowują moc także według § 27 rozporządzenia z 2001 r., § 4 rozporządzenia z 29 lipca 2020 r. i § 3 rozporządzenia z 8 lutego 2023 r.

Dawna nazwa jednostki, która prowadziła komisję (Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego), nie unieważnia wpisu, bo uprawnienia uzyskane przed zmianą zachowują moc. Kafarów i wiertnic do kotwi § 2 rozporządzenia z 2017 r. nie wymienia, a to pozycje bez klasy.

## Palowanie na wodzie i terenie podmokłym: podkłady, pomost, odległości

Rozporządzenie o maszynach roboczych ma przepis wprost o wbijaniu pali. Na terenie bagnistym, podmokłym lub w wodzie maszynę umieszcza się na podkładach stabilnych i trwale połączonych ze sobą (§ 12 ust. 1). Podczas wbijania pali operator ma środki ochrony indywidualnej chroniące przed utonięciem, a na pomostach wiszą koła ratunkowe z linką (§ 12 ust. 2). Sprawdza się też dopuszczalne obciążenie pomostu według dokumentacji maszyny, równomierność jego obciążenia, stan podmycia jarzm podtrzymujących pomosty robocze oraz stan pomostu po opadach i wyładowaniach atmosferycznych (§ 12 ust. 3). Maszyny eksploatuje się na terenie rozpoznanym pod względem warunków geologicznych i gruntowych (§ 2 ust. 2).

Przepis o zagęszczaniu gruntu urządzeniami wibracyjnymi (§ 9 ust. 2) mówi o zagęszczaniu i nie obejmuje pogrążania, więc nie rozciągaj go na lp. 15 wykazu. Przy wbijaniu grodzi rozporządzenie o robotach budowlanych zakazuje przebywania osób bliżej niż 10 m od miejsca wbijania, a przy wyrywaniu w promieniu równym długości grodzi powiększonej o 5 m (§ 163 ust. 4 i 5). Maszyn i stanowisk pracy nie sytuuje się bezpośrednio pod napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi ani bliżej od skrajnych przewodów, liczonych w poziomie, niż wynika z napięcia linii (§ 55 ust. 1):

- 3 m przy napięciu nieprzekraczającym 1 kV
- 5 m przy napięciu powyżej 1 kV, lecz nieprzekraczającym 15 kV
- 10 m przy napięciu powyżej 15 kV, lecz nieprzekraczającym 30 kV
- 15 m przy napięciu powyżej 30 kV, lecz nieprzekraczającym 110 kV
- 30 m przy napięciu powyżej 110 kV

## Jak zdobyć uprawnienia na palownicę lub kafar: kurs i sprawdzian

Szkolenie prowadzi podmiot, który ma salę wykładową, park maszynowy z placem manewrowym, kadrę wykładowców, warunki socjalne i wyposażenie dydaktyczne (§ 25). Część teoretyczna obejmuje dokumentację techniczną maszyn, BHP przy eksploatacji, technologię wykonywania robót ziemnych oraz użytkowanie i obsługę, a praktyczna naukę eksploatacji w różnych warunkach terenowych i technologicznych (§ 24). Programy szkolenia opracowuje Łukasiewicz-WIT, który potwierdza też spełnienie warunków przez ośrodek i prowadzi listę świadectw i wpisów (§ 26 ust. 3). Przed zapisem zapytaj ośrodek, na jakiej maszynie odbędzie się część praktyczna, bo wpis w karcie podaje nazwę maszyny.

Książka operatora ma formę plastikowej karty formatu ID1, 53,98 × 85,60 mm. Na awersie jest zdanie, że dokument jest ważny łącznie z dokumentem tożsamości, a na rewersie numer uprawnień, data i nazwa maszyny lub urządzenia (Dz.U. 2023 poz. 291). Zaświadczenie z samego kursu nie jest wpisem. Wnioski, terminy sprawdzianów i opłaty publikuje [Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT](https://wit.lukasiewicz.gov.pl/centrum-egzaminowania-operatorow/). Rozporządzenie nie podaje okresu ważności wpisu ani trybu jego przedłużania, więc o dopuszczeniu operatora decydują dziś orzeczenie lekarskie i szkolenie BHP.

## Co sprawdza generalny wykonawca u operatora palownicy

Najpierw porównaj kartę z dokumentem tożsamości i z maszyną na placu: nazwisko, datę urodzenia, nazwę maszyny we wpisie i klasę. Dla palownicy ma to być „palownice” w klasie II albo dawny wpis klasy III. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której nie ma on wymaganych kwalifikacji (art. 237(3) § 1 KP), ani do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego (art. 229 § 4 KP). Wykonawca zapoznaje pracowników z dokumentacją techniczno-ruchową lub instrukcją obsługi przed dopuszczeniem do robót (§ 63 ust. 2 rozporządzenia o robotach budowlanych), a operatorzy maszyn budowlanych powinni mieć wymagane kwalifikacje (§ 66).

Zaświadczenia kwalifikacyjne UDT dotyczą urządzeń z tabel nr 1 i 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008). Palownic, kafarów ani wiertnic w tych tabelach nie ma. Karta operatora przypomina, że do przemieszczania się po drogach publicznych potrzebne jest też prawo jazdy zgodne z przepisami o ruchu drogowym. Kategorię prawa jazdy dla maszyny, która sama przejeżdża drogą publiczną, opisuje poradnik [prawo jazdy na maszyny budowlane](https://atestero.pl/baza-wiedzy/prawo-jazdy-na-koparke-i-maszyny-budowlane). Daty orzeczeń i szkoleń kilku podwykonawców zbierzesz w [rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX)](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien), a wynajem palownicy z obsługą opisuje [umowa najmu maszyny budowlanej z operatorem (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/umowa-najmu-maszyny-budowlanej-z-operatorem).

## Przykład: Przykład: palowanie pod przepompownię na terenie podmokłym

Wykonawca wynajmuje palownicę z operatorem. Operator pokazuje kartę z wpisem „palownice, klasa II”. Teren jest podmokły, a 40 m od placu biegnie linia napowietrzna o napięciu 15 kV.

1. Kierownik robót porównuje kartę z dowodem osobistym i nazwą maszyny z tabliczki znamionowej
2. Maszyna stoi na stabilnych, trwale połączonych podkładach, operator ma środki chroniące przed utonięciem, a na pomoście wiszą koła ratunkowe z linką (§ 12 ust. 1 i 2)
3. Przed wbijaniem sprawdzane są obciążenie i równomierność obciążenia pomostu, podmycie jarzm oraz stan pomostu po deszczu (§ 12 ust. 3)
4. Odległość od linii 15 kV wynosi 40 m, więc spełnia minimum 5 m z § 55 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o robotach budowlanych; odległość sprawdza się po każdym przestawieniu masztu
5. Dane operatora, nazwa wpisu i data orzeczenia trafiają do rejestru uprawnień

## Lista kontrolna

- Nazwa maszyny w dokumentacji producenta zgadza się z pozycją wykazu (lp. 13, 14, 15 lub 16)
- Wpis na palownice klasy II, na kafary, urządzenia wibracyjne albo wiertnice do kotwi, zależnie od maszyny
- Dawny wpis klasy III na palownice zapisany w rejestrze razem z podstawą równoważności
- Dane z karty zgadzają się z dokumentem tożsamości
- Orzeczenie lekarskie i szkolenie BHP aktualne, instruktaż na tej maszynie odbyty
- Na wodzie i terenie podmokłym: podkłady, środki chroniące przed utonięciem i koła ratunkowe z linką
- Odległości od linii napowietrznych sprawdzone przed każdym przestawieniem maszyny

## Częste błędne informacje (stan na 2026-11-03)

- **Błędne twierdzenie:** Kafar nie ma klasy, więc operator nie potrzebuje uprawnień.
  - **Stan prawny:** „Bez klasy” oznacza, że wykaz nie dzieli maszyny na klasy. Kafary są w załączniku nr 1, więc obsługują je wyłącznie osoby po szkoleniu i sprawdzianie przed komisją.
  - **Podstawa:** Zał. nr 1 gr. I lp. 14 (Dz.U. 2020 poz. 1461); § 23 rozporządzenia z 20.09.2001 (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001461)
- **Błędne twierdzenie:** Operator koparki może obsługiwać palownicę, bo to też maszyna do robót ziemnych.
  - **Stan prawny:** Obie pozycje są w grupie I, ale każda ma własny wpis. Przypisy nie łączą wpisu na koparki z wpisem na palownice.
  - **Podstawa:** Zał. nr 1 gr. I lp. 1 i 13, przypisy 1–5 (Dz.U. 2020 poz. 1461) (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001461)

## Najczęstsze pytania

### Jakie uprawnienia na palownicę?

Wpis do książki operatora z Łukasiewicz-WIT na palownice w klasie II (zał. nr 1, gr. I lp. 13 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Wydaje go komisja po szkoleniu i sprawdzianie (§ 23 i § 26 ust. 1).

### Czy na kafar trzeba mieć uprawnienia?

Tak. Kafary są w załączniku nr 1 jako pozycja bez klasy (gr. I lp. 14), a § 23 obejmuje wszystkie maszyny z załącznika. Przypis 5 wyłącza tylko narzędzia ręczne.

### Czy uprawnienia na koparkę obejmują palownicę?

Nie. Przypisy do załącznika nr 1 łączą wpisy tylko w wymienionych przypadkach, a żaden nie dotyczy palownic ani kafarów. Przy koparce z osprzętem do pali pozycję wykazu ustala się z dokumentacji, a przy wątpliwości pisemnie w Łukasiewicz-WIT.

### Czy stare uprawnienia na palownicę klasy III są ważne?

Tak. Wpisy na palownice klasy III są równoważne z wpisem na palownice klasy II (§ 2 pkt 10 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r.), a uprawnienia uzyskane przed zmianami zachowują moc.

### Czy uprawnienia na palownicę trzeba odnawiać?

Rozporządzenie z 20 września 2001 r. nie podaje terminu ważności wpisu ani trybu jego przedłużania. Terminy mają orzeczenie lekarskie i szkolenie okresowe BHP operatora.

## Źródła

- [Rozporządzenie MG z 20 września 2001 r. w sprawie BHP podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych, tekst jednolity (Dz.U. 2018 poz. 583 ze zm.)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000583)
- [Rozporządzenie MR z 29 lipca 2020 r. zmieniające, nowy załącznik nr 1 z klasami maszyn (Dz.U. 2020 poz. 1461)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001461)
- [Rozporządzenie MRiT z 8 lutego 2023 r. zmieniające, egzaminy w Łukasiewicz-WIT i wzór książki operatora (Dz.U. 2023 poz. 291)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000291)
- [Rozporządzenie MRiF z 11 stycznia 2017 r. zmieniające, § 2: równoważność dawnych klas (Dz.U. 2017 poz. 134)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000134)
- [Rozporządzenie MI z 6 lutego 2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20030470401)
- [Rozporządzenie MPiT z 21 maja 2019 r. w sprawie sprawdzania kwalifikacji przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. 2019 poz. 1008)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001008)
- [Kodeks pracy, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 1245)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260001245)
- [Łukasiewicz-WIT: Centrum Egzaminowania Operatorów](https://wit.lukasiewicz.gov.pl/centrum-egzaminowania-operatorow/)

## Powiązane materiały

- [Wzór: Rejestr szkoleń BHP, badań i uprawnień](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien)
- [Wzór: Instrukcja BHP robót palowych (palownica, kafar): wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-palowe)
- [Wzór: Instrukcja BHP obsługi wiertnicy HDD do przewiertów sterowanych: wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-wiertnica-hdd)
- [Wzór: Umowa najmu maszyny budowlanej z operatorem: wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/umowa-najmu-maszyny-budowlanej-z-operatorem)
- [Kalkulator ważności dokumentów](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-dokumentow)
- [Uprawnienia na maszyny budowlane: kto je wydaje, ile są ważne i jak je sprawdzić](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-maszyny-budowlane)
- [Uprawnienia na wiertnicę HDD (przewierty sterowane): klasa III i II](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-wiertnice-hdd)
- [Uprawnienia na koparkę: klasy I i III, minikoparka, ważność i jak sprawdzić operatora](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-koparke)
- [Jak dopuścić pracownika podwykonawcy do pracy na budowie: 9 kroków](https://atestero.pl/baza-wiedzy/jak-dopuscic-pracownika-podwykonawcy-do-pracy-krok-po-kroku)
- [Dokumentacja maszyn i sprzętu na budowie: co musi być na miejscu i u kogo](https://atestero.pl/baza-wiedzy/dokumentacja-maszyn-i-sprzetu-na-budowie)

Źródło: Atestero, „Uprawnienia na palownicę i kafar: klasa II, bez klasy, urządzenia wibracyjne”, https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-palownice-i-kafary (aktualizacja 2026-11-03).