# Uprawnienia na zgarniarkę: klasa I, dawne klasy III i II, przepisy BHP

- Adres: https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-zgarniarke
- Autor: Jędrzej Poliński (https://atestero.pl/autorzy/jedrzej-polinski)
- Opublikowano: 2026-11-03
- Aktualizacja: 2026-11-03
- Stan prawny sprawdzony: 2026-11-03
- Dla kogo: Dla operatorów zgarniarek, kierowników robót ziemnych, specjalistów BHP, wypożyczalni maszyn i podwykonawców robót ziemnych.

## Krótka odpowiedź

Na zgarniarkę potrzebny jest wpis do książki operatora z Łukasiewicz-WIT w klasie I, która obejmuje wszystkie zgarniarki bez limitu masy czy mocy (zał. nr 1, gr. I lp. 8 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Dawne wpisy klas III i II są jej równoważne. Wpis jest bezterminowy, a przy pracy na pochyłościach obowiązują dodatkowo § 21 i § 10 tego rozporządzenia.

Zgarniarka ma w wykazie jedną klasę, I, i nie ma progu masy ani mocy. Rozporządzenie o maszynach roboczych wymienia ją z nazwy w § 21, który zakazuje przewożenia osób w skrzyni i jazdy z opuszczoną skrzynią poniżej parametrów producenta. Poniżej: zakres wpisu, dawne klasy III i II, droga do uprawnień, przepisy o pracy na pochyłościach i kontrola dokumentów operatora.

## Jakie uprawnienia na zgarniarkę? Jedna klasa, bez limitu

Zgarniarki są w grupie I załącznika nr 1 do rozporządzenia z 20 września 2001 r. (maszyny do robót ziemnych), pod pozycją 8. W kolumnie jednostki charakteryzującej maszynę stoi kreska, więc wykaz nie ustala progu masy ani mocy. W kolumnach klas wpis „wszystkie” jest tylko przy klasie I, a przy klasach III i II stoi kreska. Jedno świadectwo klasy I obejmuje więc każdą zgarniarkę. Wpis wydaje Łukasiewicz-WIT po zdanym sprawdzianie (§ 23 i § 26).

Przy pozycji zgarniarek nie ma przypisu. Przypisy 1, 3 i 4 do grupy I rozszerzają zakres wpisów na koparkoładowarki, koparki wielonaczyniowe i ładowarki jednonaczyniowe o inne maszyny, ale żaden z nich nie obejmuje zgarniarek. Operator ładowarki, spycharki albo równiarki nie obsługuje więc zgarniarki na podstawie swojego wpisu. Czym można jeździć z wpisem na koparkoładowarkę, wyjaśnia poradnik o [uprawnieniach na koparkoładowarkę](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-koparko-ladowarke).

W drugą stronę jest tak samo: wpis na zgarniarki nie obejmuje równiarek ani spycharek, bo pozycje 7 i 6 nie mają przypisu odsyłającego do pozycji 8. Wpisy na [równiarki](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-rowniarke) i [spycharki](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-spycharke) opisują osobne poradniki, a zestawienie wszystkich pozycji wykazu zawiera poradnik o [uprawnieniach na maszyny budowlane](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-maszyny-budowlane).

### Zgarniarka na tle sąsiednich wpisów z grupy I

| Maszyna | Pozycja w zał. nr 1 | Klasy | Czy ten wpis obejmuje zgarniarkę |
| --- | --- | --- | --- |
| Zgarniarka | Grupa I, lp. 8 | Tylko klasa I, wszystkie | Tak, to jest wpis na zgarniarki |
| Równiarka | Grupa I, lp. 7 | Tylko klasa I, wszystkie | Nie, brak przypisu |
| Spycharka | Grupa I, lp. 6 | III do 110 kW, I wszystkie | Nie, brak przypisu |
| Ładowarka jednonaczyniowa | Grupa I, lp. 9 | III do 20 t, I wszystkie | Nie; przypis 4 dotyczy tylko spycharek klasy III |
| Koparkoładowarka | Grupa I, lp. 2 | Wszystkie (klasa III) | Nie; przypis 1 wymienia koparkę do 4 t, ładowarkę do 8 t i koparkospycharkę |

_Źródło: zał. nr 1 gr. I do rozporządzenia z 20.09.2001 w brzmieniu Dz.U. 2020 poz. 1461; § 2 pkt 6 Dz.U. 2017 poz. 134._

> **Stan prawny sprawdzony 2026-11-03.** Stan prawny na 3 listopada 2026 r. według tekstów w ELI: rozporządzenie z 20 września 2001 r. (t.j. Dz.U. 2018 poz. 583; po t.j. zmieniają je tylko Dz.U. 2020 poz. 1461, załącznik nr 1, i Dz.U. 2023 poz. 291, § 23 i § 26 ust. 3) oraz § 2 pkt 6 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 134). Rozporządzenie nie definiuje zgarniarki. Zakres wpisu odczytano z nazwy pozycji w załączniku nr 1. W razie wątpliwości co do konstrukcji maszyny lub zakresu wpisu pytanie kieruje się do Łukasiewicz-WIT.

## Dawne klasy III i II oraz wpisy sprzed zmian przepisów

Rozporządzenie z 11 stycznia 2017 r., które weszło w życie 1 kwietnia 2017 r., zostawiło dla zgarniarek jedną klasę. Świadectwa i wpisy do książki operatora na zgarniarki klasy III i II, wydane na podstawie wcześniejszych przepisów, są równoważne ze świadectwem i wpisem na zgarniarki klasy I (§ 2 pkt 6). Operator ze starą książeczką „zgarniarki klasy II” ma więc takie same uprawnienia jak operator z nowym wpisem klasy I.

Wpisy wydane przed zmianami z 2020 i 2023 r. zachowały moc (§ 27 tekstu jednolitego, § 4 Dz.U. 2020 poz. 1461, § 3 Dz.U. 2023 poz. 291). Dotyczy to także papierowej książeczki z czasów, gdy sprawdziany przeprowadzał Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego. Nazwa instytucji zmieniła się dwukrotnie: w 2020 r. na Sieć Badawcza Łukasiewicz, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, a z mocą od 1 stycznia 2023 r. na Sieć Badawcza Łukasiewicz, Warszawski Instytut Technologiczny (§ 4 Dz.U. 2023 poz. 291).

## Jak zdobyć uprawnienia na zgarniarkę: szkolenie i sprawdzian

Część teoretyczna szkolenia obejmuje dokumentację techniczną maszyn roboczych, BHP przy ich eksploatacji, technologię robót ziemnych oraz użytkowanie i obsługę maszyn (§ 24 ust. 2). Część praktyczna to nauka eksploatacji w różnych warunkach terenowych i technologicznych (ust. 3). Szkolenie może prowadzić podmiot, który ma lokal do wykładów, park maszynowy z placem manewrowym, kadrę wykładowców, warunki socjalne i wyposażenie dydaktyczne (§ 25). Spełnienie tych warunków potwierdza Instytut (§ 26 ust. 3).

Po sprawdzianie przed komisją operator otrzymuje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 26 ust. 1). Zaświadczenie z samego kursu uprawnieniem nie jest. Przy maszynie specjalistycznej ustal przed zapisem, czy ośrodek ma w parku maszynowym zgarniarkę do nauki praktycznej i jaką klasę zapisze w świadectwie. Wnioski i terminy egzaminów publikuje [Centrum Egzaminowania Operatorów WIT](https://wit.lukasiewicz.gov.pl/centrum-egzaminowania-operatorow/).

## Zgarnianie na pochyłościach i skrzynia: przepisy § 21 i § 10

§ 21 jest jedynym paragrafem części głównej rozporządzenia, który wymienia zgarniarki. Zgarnianie gruntu na pochyłościach lub stokach przy użyciu maszyn roboczych, w szczególności zgarniarek, wykonuje się zgodnie z zasadami z dokumentacji techniczno-ruchowej tych maszyn (ust. 1). Niedopuszczalne jest przewożenie osób w skrzyniach ładunkowych zgarniarek oraz opuszczanie skrzyni podczas jazdy poniżej parametrów określonych przez producenta (ust. 2 pkt 1 i 2).

Ogólne zasady dla pochyłości i stoków dodaje § 10. Roboty ziemne i przemieszczanie maszyn na pochyłościach prowadzi się z zachowaniem wymagań z dokumentacji maszyny (ust. 1). Niedopuszczalne jest przemieszczanie maszyny po pochyleniach przekraczających dopuszczalny stopień z dokumentacji oraz wykonywanie robót pod czynnymi napowietrznymi liniami energetycznymi w odległości mniejszej, niż określają odrębne przepisy (ust. 2 pkt 4 i 5). Przy obsłudze maszyn w terenie uzbrojonym, w pobliżu budynków, w sąsiedztwie linii energetycznych i na pochyłościach zapewnia się środki bezpieczeństwa z dokumentacji, instrukcji obsługi i stanowiskowych instrukcji BHP (§ 3 ust. 1).

Przed robotami w terenie uzbrojonym ustala się z jednostkami zarządzającymi instalacjami odległości bezpiecznego używania maszyn (§ 8 ust. 1), a po przypadkowym odkryciu lub naruszeniu instalacji przerywa się pracę (§ 8 ust. 2). Niedopuszczalne jest używanie maszyn roboczych na gruntach gliniastych w czasie ulewnego deszczu (§ 7 ust. 3 pkt 2), a eksploatacja odbywa się na terenie rozpoznanym pod względem warunków geologicznych i gruntowych (§ 2 ust. 2). W przerwach i po pracy maszynę zabezpiecza się przed uruchomieniem przez osoby nieupoważnione (§ 5). Zasady dla całej brygady zbiera [instrukcja BHP robót ziemnych i wykopów (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy).

### Zgarniarka: co mówią § 21 i § 10 w skrócie

| Sytuacja | Zasada | Przepis |
| --- | --- | --- |
| Zgarnianie gruntu na pochyłości lub stoku | Zgodnie z zasadami z dokumentacji techniczno-ruchowej maszyny | § 21 ust. 1 |
| Osoby w skrzyni ładunkowej | Przewożenie jest niedopuszczalne | § 21 ust. 2 pkt 1 |
| Skrzynia podczas jazdy | Niedopuszczalne jest opuszczanie jej poniżej parametrów producenta | § 21 ust. 2 pkt 2 |
| Pochylenie ponad dopuszczalny stopień | Przemieszczanie maszyny jest niedopuszczalne | § 10 ust. 2 pkt 4 |
| Linie napowietrzne | Roboty pod czynną linią w odległości mniejszej niż określają odrębne przepisy są niedopuszczalne | § 10 ust. 2 pkt 5 |
| Grunt gliniasty i ulewny deszcz | Używanie maszyn roboczych jest niedopuszczalne | § 7 ust. 3 pkt 2 |
| Teren uzbrojony | Odległości bezpiecznego używania ustala się z zarządcami instalacji przed robotami | § 8 ust. 1 |

_Źródło: tekst jednolity rozporządzenia z 20.09.2001 (Dz.U. 2018 poz. 583)._

## Co sprawdza generalny wykonawca u operatora zgarniarki

Najpierw porównaj dane na karcie lub w książeczce z dokumentem tożsamości i z maszyną. We wpisie ma stać „zgarniarki” w klasie I albo w dawnej klasie II lub III, bo te wpisy są równoważne. Wpis na inną maszynę z grupy I zgarniarki nie obejmuje. Zgarniarka nie ma progu masy, więc masy z tabliczki nie porównuje się z klasą, jak przy ładowarce czy koparce.

Do tego dochodzą dokumenty pracownicze: orzeczenie lekarskie, szkolenie wstępne z instruktażem stanowiskowym na tej maszynie i szkolenie okresowe BHP. Operatora kilku podwykonawców zapiszesz w jednym [rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX)](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien). Cała procedura dopuszczenia znajduje się w poradniku [jak dopuścić pracownika podwykonawcy do pracy krok po kroku](https://atestero.pl/baza-wiedzy/jak-dopuscic-pracownika-podwykonawcy-do-pracy-krok-po-kroku). W Atestero dla rodzaju pracy „operator zgarniarki” ustawisz wpis bez terminu, a orzeczenie i szkolenie z datą. O dopuszczeniu decyduje osoba wyznaczona przez wykonawcę.

## Przykład: Przykład: dawna książeczka i nowa maszyna

Podwykonawca robót ziemnych zgłasza operatora z papierową książeczką z wpisem „zgarniarki klasy II” sprzed 2017 r. Na plac przyjeżdża zgarniarka z wypożyczalni.

1. Kierownik robót porównuje dane z książeczki z dokumentem tożsamości
2. Wpis „zgarniarki klasy II” jest równoważny z wpisem na zgarniarki klasy I (§ 2 pkt 6 Dz.U. 2017 poz. 134), więc obejmuje każdą zgarniarkę
3. Koordynator zapisuje w rejestrze podstawę równoważności, żeby kolejna osoba sprawdzająca nie odsyłała operatora z powodu starej klasy
4. Przed pierwszą zmianą operator poznaje dokumentację techniczno-ruchową z dopuszczalnym pochyleniem i parametrami opuszczania skrzyni

## Lista kontrolna

- Wpis „zgarniarki” w klasie I albo równoważny wpis klasy II lub III sprzed 1 kwietnia 2017 r.
- Dane na karcie zgadzają się z dokumentem tożsamości
- Wpis na równiarki, spycharki albo ładowarki nie jest przyjmowany jako wpis na zgarniarki
- Dokumentacja techniczno-ruchowa zgarniarki z dopuszczalnym pochyleniem dostępna operatorowi
- Operator wie, że w skrzyni nie przewozi się osób i nie opuszcza skrzyni jadąc poniżej parametrów producenta
- Orzeczenie lekarskie, szkolenie BHP i instruktaż na tej maszynie aktualne

## Częste błędne informacje (stan na 2026-11-03)

- **Błędne twierdzenie:** Zgarniarka ma klasy III, II i I jak koparka.
  - **Stan prawny:** W obecnym załączniku zgarniarki mają jedną klasę I, obejmującą wszystkie maszyny. Dawne klasy III i II są z nią równoważne.
  - **Podstawa:** Zał. nr 1 gr. I lp. 8 (Dz.U. 2020 poz. 1461); § 2 pkt 6 Dz.U. 2017 poz. 134 (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000134)
- **Błędne twierdzenie:** Na zgarniarkę wystarczy wpis na równiarkę, spycharkę albo ładowarkę.
  - **Stan prawny:** Żaden przypis do załącznika nr 1 nie rozszerza tych wpisów na zgarniarki. Przypis 4 pozwala operatorowi ładowarki obsługiwać tylko spycharkę klasy III.
  - **Podstawa:** Zał. nr 1 gr. I lp. 6–9 i przypisy 1–5 (Dz.U. 2020 poz. 1461) (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001461)

## Najczęstsze pytania

### Czy na zgarniarkę potrzebne są uprawnienia?

Tak. Zgarniarki są w załączniku nr 1 (grupa I, lp. 8), więc obsługiwać je może wyłącznie osoba, która ukończyła szkolenie i zdała sprawdzian przed komisją Łukasiewicz-WIT (§ 23 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Po sprawdzianie dostaje świadectwo i wpis do książki operatora.

### Jaka klasa uprawnień na zgarniarkę?

Klasa I, która obejmuje wszystkie zgarniarki. Wykaz nie ma dla zgarniarek klas III i II ani limitu masy czy mocy.

### Czy uprawnienia na równiarkę obejmują zgarniarkę?

Nie. Równiarki (lp. 7) i zgarniarki (lp. 8) to osobne pozycje wykazu, a żaden przypis nie łączy wpisu na równiarki z wpisem na zgarniarki. Operator potrzebuje wpisu na każdą z tych maszyn.

### Czy stare uprawnienia na zgarniarkę klasy II lub III są ważne?

Tak. Świadectwa i wpisy na zgarniarki klasy III i II wydane na podstawie wcześniejszych przepisów są równoważne z wpisem na zgarniarki klasy I (§ 2 pkt 6 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r.), a wpisy sprzed zmian z 2020 i 2023 r. zachowały moc.

### Czy w skrzyni zgarniarki można przewozić ludzi?

Nie. Przewożenie osób w skrzyniach ładunkowych zgarniarek jest niedopuszczalne, tak samo jak opuszczanie skrzyni podczas jazdy poniżej parametrów określonych przez producenta (§ 21 ust. 2 rozporządzenia z 20 września 2001 r.).

### Czy uprawnienia na zgarniarkę są bezterminowe?

Rozporządzenie nie podaje okresu ważności wpisu, a wpisy sprzed zmian przepisów zachowały moc (§ 27 tekstu jednolitego, § 4 Dz.U. 2020 poz. 1461, § 3 Dz.U. 2023 poz. 291). Terminy mają orzeczenie lekarskie i szkolenie okresowe BHP operatora.

## Źródła

- [Rozporządzenie MG z 20 września 2001 r. w sprawie BHP podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych, tekst jednolity (Dz.U. 2018 poz. 583)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000583)
- [Rozporządzenie MR z 29 lipca 2020 r. zmieniające, nowy załącznik nr 1 z klasami maszyn (Dz.U. 2020 poz. 1461)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200001461)
- [Rozporządzenie MRiT z 8 lutego 2023 r. zmieniające, egzaminy w Łukasiewicz-WIT i wzór książki operatora (Dz.U. 2023 poz. 291)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000291)
- [Rozporządzenie MRiF z 11 stycznia 2017 r. zmieniające, § 2: równoważność dawnych klas (Dz.U. 2017 poz. 134)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000134)
- [Łukasiewicz-WIT: Centrum Egzaminowania Operatorów](https://wit.lukasiewicz.gov.pl/centrum-egzaminowania-operatorow/)

## Powiązane materiały

- [Wzór: Rejestr szkoleń BHP, badań i uprawnień](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien)
- [Wzór: Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie: wzór Word i PDF](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy)
- [Kalkulator ważności dokumentów](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-dokumentow)
- [Uprawnienia na maszyny budowlane: kto je wydaje, ile są ważne i jak je sprawdzić](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-maszyny-budowlane)
- [Uprawnienia na równiarkę: klasa I, dawne klasy III i II, egzamin WIT](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-rowniarke)
- [Uprawnienia na spycharkę: klasa III do 110 kW, klasa I, wpis z ładowarki](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-spycharke)
- [Uprawnienia na koparkę: klasy I i III, minikoparka, ważność i jak sprawdzić operatora](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-koparke)
- [Jak dopuścić pracownika podwykonawcy do pracy na budowie: 9 kroków](https://atestero.pl/baza-wiedzy/jak-dopuscic-pracownika-podwykonawcy-do-pracy-krok-po-kroku)

Źródło: Atestero, „Uprawnienia na zgarniarkę: klasa I, dawne klasy III i II, przepisy BHP”, https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-zgarniarke (aktualizacja 2026-11-03).