# Uprawnienia na żurawie: wieżowy, samojezdny, przewoźny. Rodzaje UDT, ważność i zakres

- Adres: https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-zurawie
- Autor: Jędrzej Poliński (https://atestero.pl/autorzy/jedrzej-polinski)
- Opublikowano: 2026-10-07
- Aktualizacja: 2026-10-07
- Stan prawny sprawdzony: 2026-10-07
- Dla kogo: Dla kierowników budowy, specjalistów BHP i koordynatorów generalnego wykonawcy oraz dla podwykonawców montażowych i firm wynajmujących żurawie z operatorem.

## Krótka odpowiedź

Uprawnienia na żurawie to zaświadczenie kwalifikacyjne UDT na konkretny rodzaj żurawia. Karty na żurawie wieżowe i szybkomontujące oraz samojezdne są ważne 5 lat, na przewoźne, przenośne i stacjonarne 10 lat. Karta samojezdna obejmuje też żurawie przewoźne, przenośne i stacjonarne, a wieżowa także szynowe. Operator żurawia wieżowego musi mieć ponadto 18 lat i orzeczenie lekarskie.

Żuraw wieżowy stoi na budowie miesiącami, żuraw samojezdny przyjeżdża na jeden dzień montażu, a HDS na godzinę rozładunku. Każdy wymaga karty na swój rodzaj, choć niektóre karty z mocy przepisu obejmują kilka rodzajów żurawi. Operator żurawia wieżowego ma ponadto wymagania z osobnego rozporządzenia z 2018 r., które generalny wykonawca sprawdza przed pierwszą zmianą.

## Jakie są rodzaje uprawnień na żurawie i co obejmują?

Załącznik nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. wymienia osobne rodzaje zaświadczeń na żurawie: stacjonarne, przewoźne i przenośne, samojezdne, szynowe, wieżowe i szybkomontujące, kolejowe i na pojazdach kolejowych, pokładowe oraz pływające. Jedno zaświadczenie obejmuje jeden rodzaj urządzenia (§ 4 ust. 3), ale niektóre rodzaje z mocy przepisu uprawniają też do obsługi innych żurawi.

Ten łańcuch działa w jedną stronę. Karta na żurawie samojezdne pozwala obsługiwać także żurawie przewoźne, przenośne i stacjonarne. Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące obejmuje żurawie szynowe. Karta na przewoźne i przenośne, czyli na typowy [HDS na samochodzie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-hds), obejmuje stacjonarne. Operator żurawia wieżowego nie obsłuży więc legalnie żurawia samojezdnego, a operator samojezdnego nie usiądzie w kabinie żurawia wieżowego. Skrócone nazwy kategorii z ogłoszeń kursów nie zastąpią pełnej nazwy rodzaju na karcie. Maszyna, która podnosi ładunek na haku, ale jest ładowarką teleskopową, wymaga osobnej analizy, opisanej w poradniku o [uprawnieniach na ładowarkę teleskopową](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-ladowarke-teleskopowa).

### Karta kwalifikacji: operator żurawia

| Pozycja | Operator żurawia |
| --- | --- |
| Wymagany dokument | Zaświadczenie kwalifikacyjne, zakres: obsługa, z rodzajem żurawia, przy którym operator pracuje |
| Kto wydaje | Komisja UDT, TDT lub WDT po egzaminie |
| Podstawa prawna | Art. 22 ust. 3 i 3a ustawy o dozorze technicznym; zał. 3, tab. 1, lp. 3 rozporządzenia z 21.05.2019; § 3 rozporządzenia z 22.10.2018 (żurawie wieżowe) |
| Kategorie | Wieżowe i szybkomontujące, samojezdne, przewoźne i przenośne, stacjonarne, szynowe, kolejowe, pokładowe, pływające |
| Ważność | 5 lat: wieżowe, samojezdne, szynowe; 10 lat: stacjonarne, przewoźne i przenośne |
| Co jeszcze | 18 lat i orzeczenie lekarskie; instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych i ewakuacji z kabiny; książka dyżurów (żurawie wieżowe) |
| Co sprawdza GW | Rodzaj żurawia na karcie, datę ważności, orzeczenie, decyzję UDT żurawia i termin badania |

> **Stan prawny sprawdzony 2026-10-07.** Informacja ogólna, nie porada prawna. Rodzaje zaświadczeń, okresy ważności i wymagania dla operatorów żurawi wieżowych podano według stanu prawnego na 7 października 2026 r. Datę ważności potwierdzaj na karcie, a rodzaj żurawia w jego dokumentacji UDT.

## Ile ważne są uprawnienia na żurawie?

Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące, samojezdne, szynowe, kolejowe, pokładowe i pływające jest ważna 5 lat, a na żurawie stacjonarne oraz przewoźne i przenośne 10 lat (tabela nr 1, lp. 3). Konserwacja żurawi wymaga osobnych kart, w większości na 5 lat. Datę końcową zawsze odczytujesz z karty, a tabela poniżej służy do sprawdzenia, czy okres na dokumencie się zgadza.

Przedłużenie wygląda tak samo jak przy innych urządzeniach UDT: bezpłatny wniosek najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności i co najmniej 3 lata pracy przy danym rodzaju żurawia w ostatnich 5 latach (art. 23 ust. 2a–2d ustawy o dozorze technicznym). Nowy okres liczy się od końca starego. Przedłużenie następuje tylko w zakresie, w jakim operator wykazał praktykę (§ 7 ust. 3 rozporządzenia), więc ktoś, kto ma karty wieżową i samojezdną, a pracował tylko na samojezdnym, może przedłużyć tylko tę drugą. Termin wniosku policzy [kalkulator ważności uprawnień UDT i SEP](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-uprawnien-udt-sep?dokument=udt-zurawie-wiezowe).

### Zaświadczenia na żurawie: obsługa i konserwacja

| Rodzaj żurawia | Obsługa: ważność | Obsługa: uprawnia też do | Konserwacja: ważność |
| --- | --- | --- | --- |
| Wieżowe i szybkomontujące | 5 lat | Żurawie szynowe | 5 lat (karta: wieżowe, szybkomontujące, szynowe i stacjonarne) |
| Samojezdne | 5 lat | Przewoźne, przenośne i stacjonarne | 5 lat (karta: samojezdne oraz przenośne i przewoźne) |
| Przewoźne i przenośne (np. HDS) | 10 lat | Stacjonarne | 5 lat (karta: samojezdne oraz przenośne i przewoźne) |
| Stacjonarne | 10 lat | Tylko stacjonarne | 10 lat |
| Szynowe | 5 lat | Tylko szynowe | 5 lat (karta: wieżowe, szybkomontujące, szynowe i stacjonarne) |
| Kolejowe i na pojazdach kolejowych | 5 lat | Tylko ten rodzaj | 5 lat |
| Pływające | 5 lat | Pokładowe | 5 lat |

_Źródło: zał. 3, tabela nr 1 i nr 2, lp. 3 rozporządzenia z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008). Karty na konserwację żurawi stacjonarnych, samojezdnych oraz przenośnych i przewoźnych, a także wieżowych, szybkomontujących i szynowych obejmują też wciągniki i wciągarki ogólnego przeznaczenia. Karty na konserwację żurawi kolejowych, pokładowych i pływających tego nie obejmują._

## Jakie wymagania ma operator żurawia wieżowego?

Operatorem żurawia wieżowego lub szybkomontującego może być osoba, która ukończyła 18 lat, ma ważne zaświadczenie kwalifikacyjne do obsługi żurawia i aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku (§ 3 rozporządzenia z 22 października 2018 r. w sprawie BHP przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących, Dz.U. 2018 poz. 2147).

To samo rozporządzenie zawiera reguły, które kierownik budowy uwzględnia w harmonogramie. Czynności operatora od wejścia na żuraw do zejścia nie mogą trwać dłużej niż 8 godzin na dobę (§ 19). Dla każdego żurawia pracodawca zapewnia książkę dyżurów, w której operator wpisuje m.in. godziny obsługi, stan techniczny żurawia i przypadki powstrzymania się od pracy (§ 14). Do kabiny na wysokości 80 m lub większej dociera się windą albo innym urządzeniem ułatwiającym dotarcie (§ 22).

Przed dopuszczeniem do pracy pracodawca udostępnia operatorowi instrukcję bezpieczeństwa prac transportowych i instrukcję ewakuacji z kabiny i zapoznaje go z nimi (§ 5). Jedna osoba nie może jednocześnie wykonywać czynności operatora żurawia, sygnalisty lub hakowego (§ 6), dlatego przy żurawiu wieżowym planuje się osobnego [hakowego i sygnalistę](https://atestero.pl/baza-wiedzy/hakowy-sygnalista-uprawnienia).

## Przy jakim wietrze i w jakich warunkach żuraw wieżowy przerywa pracę?

Operator nie może obsługiwać żurawia wieżowego przy transporcie ładunków wielkowymiarowych, gdy porywy wiatru przekraczają 10 m/s, a przy innych pracach powyżej 15 m/s, chyba że producent podał w instrukcji inne wartości (§ 11 ust. 1 pkt 7 i 8 rozporządzenia z 22 października 2018 r.). Zakazane jest też obsługiwanie żurawia bez ważnej decyzji zezwalającej na eksploatację (§ 11 ust. 1 pkt 1).

Lista z § 11 obejmuje m.in. pracę podczas wyładowań atmosferycznych, przy wyłączonych ogranicznikach obciążenia, bez łączności z sygnalistą oraz w kabinie o temperaturze poniżej 18°C albo powyżej 28°C. Operator, który dostanie takie polecenie, powstrzymuje się od jego wykonania i zawiadamia osobę kierującą pracownikami (§ 11 ust. 2). Praca kilku żurawi w strefie kolizji wymaga instrukcji z kartą podpisów (§ 16), a transport ładunku kilkoma żurawiami osobnej instrukcji (§ 17). Przy montażu prefabrykatów sprawdź, czy te wymagania ujęto w [instrukcji bezpiecznego wykonywania robót](https://atestero.pl/baza-wiedzy/ibwr-instrukcja-bezpiecznego-wykonywania-robot); układ takiej instrukcji pokazuje [wzór IBWR (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ibwr).

## Dźwig czy żuraw: jakie uprawnienia na „dźwig” na budowie?

W mowie potocznej „dźwig” to żuraw, ale w załączniku nr 3 nazwa „dźwigi budowlane” (lp. 9) dotyczy dźwigów budowlanych towarowych i towarowo-osobowych, czyli wind budowlanych. Kto szuka uprawnień „na dźwig samojezdny” albo „na dźwig wieżowy”, potrzebuje zaświadczenia na żurawie samojezdne albo na żurawie wieżowe i szybkomontujące.

Zaświadczenie na obsługę dźwigów budowlanych jest ważne 10 lat i uprawnia też do obsługi wyciągów towarowych, a konserwacja dźwigów budowlanych wymaga karty na 5 lat (tabela nr 2, lp. 13). Na jednej budowie spotkasz więc dwa różne dokumenty: kartę operatora żurawia i kartę osoby obsługującej windę budowlaną. W [rejestrze szkoleń, badań i uprawnień](https://atestero.pl/baza-wiedzy/rejestr-szkolen-badan-i-uprawnien-w-excelu) zapisuj pełną nazwę rodzaju urządzenia z karty, a nie słowo „dźwig”.

## Co sprawdza generalny wykonawca przy operatorze żurawia?

Przed pierwszą zmianą sprawdź rodzaj żurawia na karcie operatora, datę ważności, orzeczenie lekarskie i dokument UDT żurawia. Żuraw podlegający dozorowi może pracować na budowie tylko z dokumentami uprawniającymi do eksploatacji, dostępnymi w miejscu pracy (§ 62 rozporządzenia BHP z 6 lutego 2003 r.). Żurawie wieżowe i samojezdne są objęte dozorem pełnym z badaniem UDT co rok.

Badanie okresowe co rok dla żurawi samojezdnych, wieżowych, szynowych i przewoźnych szybkomontujących wynika z załącznika nr 1, lp. 14 rozporządzenia z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176). Przeglądy konserwacyjne tych żurawi wykonuje się co 30 dni, jeśli instrukcja eksploatacji nie stanowi inaczej (załącznik nr 2, lp. 10), a konserwator wpisuje je do dziennika konserwacji z numerem swojego zaświadczenia. Żuraw samojezdny wynajmowany z operatorem na jeden dzień podlega tej samej kontroli: kartę operatora i dokument UDT żurawia poproś przed przyjazdem.

Pełną listę urządzeń UDT z okresami ważności zawiera artykuł o [ważności uprawnień UDT](https://atestero.pl/baza-wiedzy/waznosc-uprawnien-udt). Ten sam schemat, czyli karta operatora i dokument UDT urządzenia, dotyczy [podestów ruchomych](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-podesty-ruchome-zwyzki). W Atestero rodzaj żurawia można ustawić jako osobne wymaganie dla rodzaju pracy, a osoba weryfikująca widzi, jaki rodzaj wpisano na przesłanej karcie. O dopuszczeniu operatora decyduje uprawniona osoba.

## Przykład: Przykład: obsada żurawia wieżowego przy budowie biurowca

Żuraw wieżowy pracuje na dwie zmiany od 6:00 do 22:00. Podwykonawca montażowy zgłasza operatorów, hakowych i sygnalistów.

1. Operator A ma kartę „żurawie wieżowe i szybkomontujące” ważną do 30.06.2028 i orzeczenie z datą następnego badania 15.01.2027
2. 16 godzin pracy żurawia wymaga dwóch operatorów, bo § 19 ogranicza pracę operatora do 8 godzin na dobę
3. Na każdej zmianie hakowy i sygnalista to osobne osoby z orzeczeniami (§ 4 i § 6)
4. Wniosek o przedłużenie karty operatora A trzeba złożyć najpóźniej 30.03.2028
5. Na czas pracy drugiego żurawia w strefie kolizji przygotowano instrukcję z kartą podpisów (§ 16)

## Lista kontrolna

- Rodzaj żurawia na karcie odpowiada maszynie (wieżowy, samojezdny, przewoźny)
- Data ważności karty późniejsza niż ostatni dzień pracy żurawia
- Operator żurawia wieżowego: 18 lat i aktualne orzeczenie lekarskie (§ 3)
- Dokument UDT żurawia dostępny w miejscu pracy i aktualne badanie okresowe
- Książka dyżurów prowadzona dla każdego żurawia wieżowego (§ 14)
- Osobne osoby jako operator, sygnalista i hakowy (§ 6)
- Instrukcja pracy w strefie kolizji z kartą podpisów, jeśli żurawie się nakładają

## Częste błędne informacje (stan na 2026-10-07)

- **Błędne twierdzenie:** Uprawnienia na żurawie wieżowe pozwalają obsługiwać każdy żuraw.
  - **Stan prawny:** Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące obejmuje tylko te żurawie oraz żurawie szynowe.
  - **Podstawa:** Zał. 3, tab. 1, lp. 3 rozporządzenia z 21.05.2019 (Dz.U. 2019 poz. 1008) (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001008)
- **Błędne twierdzenie:** Uprawnienia na dźwig budowlany to uprawnienia na żuraw.
  - **Stan prawny:** „Dźwigi budowlane” to osobny rodzaj urządzenia (lp. 9), czyli budowlane dźwigi towarowe i towarowo-osobowe. Karta na ich obsługę jest ważna 10 lat i obejmuje też wyciągi towarowe, ale nie żurawie.
  - **Podstawa:** Zał. 3, tab. 1, lp. 9 rozporządzenia z 21.05.2019 (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001008)
- **Błędne twierdzenie:** Operator żurawia wieżowego może sam podczepiać ładunek, gdy brakuje hakowego.
  - **Stan prawny:** Jedna osoba nie może jednocześnie wykonywać czynności operatora żurawia, sygnalisty lub hakowego.
  - **Podstawa:** § 6 rozporządzenia z 22.10.2018 (Dz.U. 2018 poz. 2147) (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002147)

## Najczęstsze pytania

### Jakie uprawnienia na żuraw wieżowy?

Zaświadczenie kwalifikacyjne UDT w rodzaju „żurawie wieżowe i szybkomontujące”, ważne 5 lat i obejmujące też żurawie szynowe. Operator musi mieć ukończone 18 lat i aktualne orzeczenie lekarskie (§ 3 rozporządzenia z 22 października 2018 r.).

### Jakie uprawnienia na żuraw samojezdny?

Zaświadczenie w rodzaju „żurawie samojezdne”, ważne 5 lat. Uprawnia ono też do obsługi żurawi przewoźnych, przenośnych i stacjonarnych, w tym HDS (zał. 3, tabela nr 1, lp. 3 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.).

### Czy uprawnienia na żurawie wieżowe obejmują żurawie samojezdne?

Nie. Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące obejmuje tylko te żurawie oraz szynowe. Do żurawia samojezdnego operator potrzebuje osobnej karty na żurawie samojezdne.

### Co oznacza „II Ż” na uprawnieniach na żurawie?

Takie skróty spotyka się na starszych dokumentach i w ogłoszeniach kursów. Obecny załącznik nr 3 posługuje się pełnymi nazwami rodzajów żurawi. Zakres dokumentu ustalaj z opisu na karcie, a w razie wątpliwości w UDT. Karty bez daty ważności wydane przed 1 czerwca 2019 r. straciły ważność 1 stycznia 2024 r.

### Co to jest książka dyżurów operatora żurawia?

To dokument prowadzony dla każdego żurawia wieżowego i szybkomontującego, który zapewnia pracodawca. Operator wpisuje w niej m.in. swoje imię i nazwisko, godziny obsługi, stan techniczny żurawia, przypadki powstrzymania się od pracy i przemieszczanie osób, a przed pracą zapoznaje się z wpisami (§ 14 rozporządzenia z 22 października 2018 r.).

### Ile godzin może pracować operator żurawia wieżowego?

Czynności operatora od wejścia na żuraw do zejścia z niego nie mogą trwać dłużej niż 8 godzin na dobę (§ 19 rozporządzenia z 22 października 2018 r.). Jeśli żuraw pracuje dłużej niż 8 godzin na dobę, potrzebny jest więc więcej niż jeden operator.

### Czy na mini żuraw potrzebne są uprawnienia?

Tak, jeśli żuraw podlega dozorowi technicznemu i nie mieści się w wyjątkach z załącznika nr 3 (napęd ręczny wszystkich mechanizmów, napęd elektryczny jednofazowy do 1000 kg udźwigu, udźwig do 250 kg). Rodzaj żurawia, a więc i wymaganą kartę, wskazuje dokumentacja UDT konkretnej maszyny.

## Źródła

- [Rozporządzenie MPiT z 21 maja 2019 r. w sprawie sprawdzania kwalifikacji przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. 2019 poz. 1008)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001008)
- [Rozporządzenie MPiT z 22 października 2018 r. w sprawie BHP przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących (Dz.U. 2018 poz. 2147)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002147)
- [Ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, tekst jednolity (Dz.U. 2024 poz. 1194, zm. Dz.U. 2026 poz. 252), art. 22–23](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001194)
- [Rozporządzenie MPiT z 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. 2018 poz. 2176)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002176)
- [Rozporządzenie MI z 6 lutego 2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20030470401)
- [UDT: kwalifikacje osób (opłata za egzamin, uznawanie kwalifikacji)](https://www.udt.gov.pl/uslugi-udt/dozor-techniczny/kwalifikacje-osob)
- [UDT: przedłużanie okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych (zaświadczenia bez daty ważne do 1.01.2024)](https://www.udt.gov.pl/uslugi-udt/dozor-techniczny/kwalifikacje-osob/przedluzanie-okresu-waznosci-zaswiadczen-kwalifikacyjnych)

## Powiązane materiały

- [Wzór: Rejestr szkoleń, badań i uprawnień w Excelu](https://atestero.pl/wzory/rejestr-szkolen-badan-uprawnien)
- [Wzór: IBWR: instrukcja bezpiecznego wykonywania robót](https://atestero.pl/wzory/ibwr)
- [Kalkulator ważności uprawnień UDT i SEP](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-uprawnien-udt-sep)
- [Kalkulator ważności dokumentów](https://atestero.pl/narzedzia/kalkulator-waznosci-dokumentow)
- [Uprawnienia na HDS: ile są ważne, kto je wydaje i co sprawdzić u operatora na budowie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-hds)
- [Hakowy i sygnalista na budowie: czy potrzebne są uprawnienia UDT i co mówią przepisy](https://atestero.pl/baza-wiedzy/hakowy-sygnalista-uprawnienia)
- [Ważność uprawnień UDT: ile lat, jak przedłużyć i jak odczytać zaświadczenie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/waznosc-uprawnien-udt)
- [Jak sprawdzić uprawnienia UDT online, a także SEP i książkę operatora maszyn](https://atestero.pl/baza-wiedzy/jak-sprawdzic-uprawnienia-udt-sep-operatora)
- [IBWR: kto sporządza instrukcję bezpiecznego wykonywania robót i kiedy jest wymagana](https://atestero.pl/baza-wiedzy/ibwr-instrukcja-bezpiecznego-wykonywania-robot)

Źródło: Atestero, „Uprawnienia na żurawie: wieżowy, samojezdny, przewoźny. Rodzaje UDT, ważność i zakres”, https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-zurawie (aktualizacja 2026-10-07).