# Instrukcja BHP pylenie na budowie: pył z cięcia betonu, cegły i gipsu, wzór Word i PDF

- Adres: https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-prace-pylace-cement-gips-krzemionka
- Aktualizacja: 2026-11-03
- Stan prawny sprawdzony: 2026-11-03
- Pobieranie: bezpłatnie, bez rejestracji

## W skrócie

Instrukcja BHP prac pylących mówi ekipie, jak ciąć, szlifować i kuć beton, cegłę, tynk i płyty gipsowe, żeby pył nie przekraczał wartości dopuszczalnych. NDS dla cementu portlandzkiego wynosi 6 mg/m³ (frakcja wdychalna) i 2 mg/m³ (respirabilna), dla gipsu 10 mg/m³, a dla frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej 0,1 mg/m³ (rozporządzenie o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447). Osoby wykonujące roboty budowlane nie mogą być narażone na pyły o stężeniach przekraczających wartości dopuszczalne (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych).

Wzór ma trzy strony A4 i jest przeznaczony dla ekip tnących, szlifujących, kujących i zacierających materiały mineralne. Pierwsza strona to dane robót i materiałów, dokumenty i pomiary pyłu, zagrożenia, wymagania i środki ochrony. Druga to czynności przed pracą, zasady ograniczania pylenia, czynności po pracy i zakazy z paragrafami. Trzecia to sytuacje awaryjne, rejestr zmian i lista podpisów. Wzór dotyczy pyłu z budowy i remontu. Stanowisko obróbki elementów kamiennych ma osobną [instrukcję BHP obróbki kamienia (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-obrobka-kamienia), a usuwanie azbestu [instrukcję BHP usuwania azbestu (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-usuwanie-azbestu).

## Pliki do pobrania

- [Pobierz DOCX (do edycji)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-prace-pylace-cement-gips-krzemionka.docx)
- [Pobierz PDF (do wydruku)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-prace-pylace-cement-gips-krzemionka.pdf)

## Wartości NDS pyłów z cementu, gipsu i krzemionki krystalicznej

Pył z cięcia, szlifowania i kucia betonu, tynku, zapraw i płyt gipsowych jest czynnikiem, dla którego rozporządzenie o NDS ustala wartości dopuszczalne. Pojęcie czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie obejmuje bowiem także każdy pył, dla którego ustalono NDS (§ 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia o czynnikach chemicznych), więc do pyłu stosuje się przepisy o ocenie ryzyka i środkach ochronnych tego rozporządzenia. Załącznik nr 1 do rozporządzenia o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447 (w życie od 2 kwietnia 2026 r.) podaje wartości w mg/m³ osobno dla frakcji wdychalnej, która wnika przez nos i usta, i dla frakcji respirabilnej, która dociera do obszaru wymiany gazowej w płucach. Obie frakcje określa norma PN-EN 481 (przypisy 6 i 9).

Przy respirabilnej frakcji cementu portlandzkiego i przy gipsie przypis 10 mówi, że równolegle oznacza się stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej. Wartości dla cementu, gipsu, krzemionki krystalicznej i pyłów niesklasyfikowanych są takie same w załącznikach z 2018 r., 2024 r. i 2026 r. Przepisy nie podają, ile krzemionki zawiera pył z danego materiału. Zawartość wynika z karty charakterystyki materiału, jego składu albo z pomiaru.

1. cement portlandzki (lp. 82): 6 mg/m³ frakcja wdychalna i 2 mg/m³ frakcja respirabilna
2. siarczan(VI) wapnia, czyli gips (lp. 492): 10 mg/m³ frakcja wdychalna
3. krzemionka krystaliczna (lp. 331): 0,1 mg/m³ frakcja respirabilna
4. pyły niesklasyfikowane ze względu na toksyczność (lp. 482): 10 mg/m³ frakcja wdychalna

> **Stan prawny sprawdzony 2026-11-03.** Art. 207 § 1, art. 210 § 1 i 2, art. 211 pkt 3, 4 i 6, art. 226 pkt 1 oraz art. 237⁴ § 2 i 3 Kodeksu pracy sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 1245 (w ELI 3 listopada 2026 r. po tym tekście jedyną zmianą jest ustawa Dz.U. 2026 poz. 1046, która nie zmienia użytych artykułów), § 41 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ust. 2 w brzmieniu z Dz.U. 2021 poz. 2088), § 1 pkt 2 lit. b i § 2–9 rozporządzenia w sprawie BHP związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 836; po nim zmienia je tylko poz. 694, która nie dotyczy tych przepisów), załącznik nr 1 lp. 82, 331, 482 i 492 oraz przypisy 6, 9 i 10 do rozporządzenia w sprawie NDS i NDN (Dz.U. 2018 poz. 1286 w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447; kolumny sprawdzono na obrazach stron PDF, a te same wartości mają załączniki z 2018 i 2024 r.), § 2 ust. 2 i załącznik nr 1 część II lp. 1 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników (t.j. Dz.U. 2023 poz. 607; tabelę sprawdzono na obrazie strony) oraz § 39 ust. 2, § 43 ust. 1–4 i § 44 ust. 1 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych. Stan na 3 listopada 2026 r. Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401) odczytano w ELI 17 października 2026 r., a 3 listopada 2026 r. sprawdzono, że jest obowiązujące i nie ma aktów zmieniających. Przepisy nie podają, ile krzemionki krystalicznej zawiera pył z konkretnego materiału, ani techniki ograniczania pylenia i klasy masek. Przepisy nie podają wzoru tej instrukcji. Treść techniczna wzoru jest przykładem: pracodawca dostosowuje ją do dokumentacji robót, kart charakterystyki i oceny ryzyka zawodowego.

## Obowiązki przy pyle: ocena ryzyka, wentylacja i badania lekarskie

Osoby wykonujące roboty budowlane nie mogą być narażone na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, w szczególności pyłów i gazów o stężeniach przekraczających wartości dopuszczalne (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). W pomieszczeniach zamkniętych zapewnia się wymianę powietrza wynikającą z potrzeb bezpieczeństwa pracy, a wentylacja powinna działać sprawnie i zapewniać dopływ świeżego powietrza w ilości nie mniejszej niż określona w Polskich Normach (§ 43 ust. 1 i 2). Jeżeli ochrona zdrowia wymaga systemu wentylacyjnego, powinien on być uruchamiany automatycznie albo włączany przed wejściem w strefę, w której atmosfera może zawierać substancje toksyczne lub szkodliwe (ust. 4). Odpady usuwa się w sposób ograniczający ich rozrzut i pylenie (§ 39 ust. 2). Te trzy paragrafy należą do rozdziału o miejscach pracy w budynkach i obiektach poddawanych remontowi lub przebudowie.

Pracodawca ustala, czy w środowisku pracy występuje czynnik stwarzający zagrożenie, i dokumentuje ocenę ryzyka (§ 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych). W ocenie uwzględnia m.in. rodzaj, poziom i czas trwania narażenia oraz wartości NDS (§ 3 ust. 1 pkt 3 i 4), a ocena jest pisemna (ust. 5). Gdy pomiary wykażą przekroczenie NDS, pracodawca niezwłocznie podejmuje działania zmierzające do zlikwidowania przekroczeń (§ 9). Dla pyłów nieorganicznych zawierających krzemionkę krystaliczną wskazówki metodyczne do rozporządzenia o badaniach lekarskich podają badanie lekarskie, spirometrię i RTG klatki piersiowej, badania co 2–4 lata, a przy stężeniach frakcji respirabilnej krzemionki równych lub wyższych niż NDS badania okresowe co rok po 2 latach narażenia (załącznik nr 1 część II lp. 1, t.j. Dz.U. 2023 poz. 607). Lekarz może wyznaczyć krótszy termin (§ 2 ust. 2). Skierowanie wystawia się na [wzorze skierowania na badania lekarskie (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/skierowanie-na-badania-lekarskie).

## Jak ograniczać pylenie: kolejność działań z § 8 rozporządzenia o czynnikach chemicznych

Rozporządzenie o czynnikach chemicznych nie wymienia technik pracy przy pyle ani klas masek. Wyznacza kolejność działań: najpierw wyeliminowanie uwalniania czynnika do środowiska pracy, potem ograniczenie uwalniania przez organizację procesu i sprzęt, następnie środki ochrony zbiorowej u źródła, takie jak wentylacja, a na końcu środki ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać inaczej (§ 8 ust. 2 pkt 1–4). Preferowane jest też zastąpienie czynnika albo procesu takim, który stwarza mniejsze zagrożenie, o ile rodzaj działalności na to pozwala (§ 7). Pracodawca zmniejsza do minimum liczbę narażonych pracowników i czas narażenia (§ 6 ust. 1 pkt 3 i 4) oraz dba o higienę miejsca pracy (pkt 5).

Wzór podaje przykłady zgodne z tą kolejnością: cięcie i szlifowanie z odsysaniem pyłu u źródła albo na mokro, ogrodzenie strefy, sprzątanie odkurzaczem z filtrem zamiast zamiatania na sucho, a dopiero potem maski i okulary. To przykłady. Przepis ich nie wymaga, więc pracodawca dobiera je do wyniku pomiaru i oceny ryzyka stanowiska. Szlifowanie i cięcie narzędziami ręcznymi opisują [instrukcja BHP szlifierki kątowej (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-szlifierka-katowa) i [instrukcja BHP przecinarki do asfaltu i betonu (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-przecinarka-do-asfaltu-i-betonu).

## Jak wdrożyć instrukcję BHP: prace pylące?

Ekipy tną, szlifują i kują różne materiały mineralne, więc instrukcja nie zależy od jednej maszyny: opisuje pył i sposoby jego ograniczania przy każdej z nich. Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 KP). Instrukcja wskazuje czynności przed pracą, zasady bezpiecznej pracy, czynności po jej zakończeniu i postępowanie w sytuacjach awaryjnych (§ 41 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP), dlatego wzór ma te cztery bloki. Pracownik potwierdza zapoznanie się w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 3 KP), na co wzór ma tabelę podpisów. Kilka instrukcji jednego pracownika zbierze [oświadczenie o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-o-zapoznaniu-z-instrukcja-bhp).

Instrukcję omawia się na instruktażu stanowiskowym według [programu instruktażu stanowiskowego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/program-instruktazu-stanowiskowego). Zagrożenia z pkt 2 powinny zgadzać się z kartą oceny ryzyka dla stanowiska, którą przygotujesz na [wzorze oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-wzor). Gotowe karty z listą zagrożeń dla zawodów przy tych pracach: [ocena ryzyka zawodowego: robotnik budowlany (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-robotnik-budowlany), [ocena ryzyka zawodowego: tynkarz (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-tynkarz).

## Co zawiera dokument

| Pole | Co wpisać |
| --- | --- |
| Nagłówek | Numer i wersja instrukcji, data opracowania i obowiązywania. |
| Pracodawca, roboty i materiał | Nazwa firmy, budowa, rodzaj robót (cięcie, szlifowanie, kucie, zacieranie), materiały: beton, cegła, tynk, płyty gipsowe. |
| Dokumenty i pomiary | Karty charakterystyki materiałów, ocena ryzyka, wyniki pomiarów pyłu i krzemionki krystalicznej, data ostatniego pomiaru. |
| Zagrożenia | Lista zagrożeń przy pyleniu do zaznaczenia i uzupełnienia (pył wdychalny, respirabilny, hałas, drgania, odpryski). |
| Wymagania i środki ochrony | Szkolenia, badania (spirometria, RTG), maski, okulary, odzież robocza, mycie rąk i twarzy. |
| Przed pracą, w trakcie, po pracy | Wentylacja i odsysanie, ogrodzenie strefy, cięcie na mokro, sprzątanie bez zamiatania na sucho. |
| Zakazy i sytuacje awaryjne | Czego nie wolno przy pyleniu, co robić przy braku odsysania, duszności i uszkodzonym filtrze. |
| Zmiany i potwierdzenie zapoznania | Rejestr zmian instrukcji i lista podpisów pracowników (art. 237⁴ § 3 KP). |

## Najczęstsze pytania

### Jaka jest NDS pyłu cementu na budowie?

Dla cementu portlandzkiego 6 mg/m³ dla frakcji wdychalnej i 2 mg/m³ dla frakcji respirabilnej (załącznik nr 1 lp. 82 rozporządzenia o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447). Przy frakcji respirabilnej równolegle oznacza się frakcję respirabilną krzemionki krystalicznej (przypis 10).

### Jaka jest NDS pyłu gipsowego?

Dla siarczanu(VI) wapnia, czyli gipsu, 10 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (lp. 492). Przypis 10 mówi, że równolegle oznacza się stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej.

### Jaka jest NDS krzemionki krystalicznej?

0,1 mg/m³ dla frakcji respirabilnej (załącznik nr 1 lp. 331). Taką wartość mają też załączniki do rozporządzenia o NDS z 2018 i 2024 r.

### Czy beton trzeba ciąć na mokro?

Przepisy nie wskazują techniki cięcia. Wymagają, żeby osoby wykonujące roboty nie były narażone na pyły o stężeniach powyżej wartości dopuszczalnych (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o robotach budowlanych), a pracodawca ogranicza uwalnianie czynnika w kolejności z § 8 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych. Technikę dobiera się do oceny ryzyka.

### Jak często badać pracowników narażonych na pył krzemionki?

Badania co 2–4 lata, z RTG klatki piersiowej w badaniu wstępnym, następnym po 4 latach narażenia i kolejnych co 2–4 lata. Przy stężeniach frakcji respirabilnej krzemionki równych lub wyższych niż NDS badania okresowe odbywają się co rok po 2 latach narażenia (załącznik nr 1 część II lp. 1 rozporządzenia o badaniach lekarskich).

## Źródła

- [Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1245/ogl)
- [Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP, tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2003/1650/text.pdf)
- [Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2003/401/text.pdf)
- [Rozporządzenie w sprawie BHP związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 836 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/836/text.pdf)
- [Rozporządzenie MRPiPS z 26 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie NDS i NDN, Dz.U. 2026 poz. 447, załącznik nr 1 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/447/text.pdf)
- [Rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 607, załącznik nr 1 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/607/text.pdf)

## Poradniki do tego wzoru

- [Ocena ryzyka zawodowego na budowie: co zawiera, kto ją robi i kiedy ją zaktualizować](https://atestero.pl/baza-wiedzy/ocena-ryzyka-zawodowego-na-budowie)
- [Środki ochrony indywidualnej i odzież robocza na budowie: obowiązki i kontrola](https://atestero.pl/baza-wiedzy/srodki-ochrony-indywidualnej-na-budowie)
- [Ważność badań lekarskich pracownika: data następnego badania okresowego i co ile lat](https://atestero.pl/baza-wiedzy/waznosc-badan-lekarskich-pracownika)

Źródło: Atestero, „Instrukcja BHP pylenie na budowie: pył z cięcia betonu, cegły i gipsu, wzór Word i PDF”, https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-prace-pylace-cement-gips-krzemionka (aktualizacja 2026-11-03).