# Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie: wzór Word i PDF

- Adres: https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy
- Aktualizacja: 2026-10-17
- Stan prawny sprawdzony: 2026-10-17
- Pobieranie: bezpłatnie, bez rejestracji

## W skrócie

Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie zbiera wymagania § 143–162 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych: wykop o ścianach pionowych bez umocnień tylko do 1 m w gruntach zwartych, zejścia przy wykopie głębszym niż 1 m nie dalej niż co 20 m, urobek co najmniej 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu, balustrady 1,1 m i zakaz stania między koparką a ścianą.

Wzór ma trzy strony A4. Pierwsza to dane i opis wykopu, zagrożenia (zasypanie, sieci podziemne, wpadnięcie do wykopu, koparka, zalanie), wymagania i środki ochrony. Druga to czynności przed zejściem do wykopu, zasady i zakazy z paragrafami. Trzecia to sytuacje awaryjne, rejestr zmian i lista podpisów. Gdy wykop jest głębszy niż wymagają przepisy o planie BIOZ, zagrożenia opisuje też [plan BIOZ (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/plan-bioz). Wpisy operatorów maszyn przy wykopach opisują poradniki [uprawnienia na spycharkę](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-spycharke) i [uprawnienia na wiertnicę HDD](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-wiertnice-hdd).

## Pliki do pobrania

- [Pobierz DOCX (do edycji)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy.docx)
- [Pobierz PDF (do wydruku)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy.pdf)

## Jak głęboki może być wykop bez umocnienia ścian?

Wykopy o ścianach pionowych nieumocnionych, bez rozparcia lub podparcia, wolno wykonywać tylko do głębokości 1 m w gruntach zwartych, gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie równym głębokości wykopu (§ 147 ust. 1). Wykopy bez umocnień od 1 m do 2 m są możliwe tylko, jeśli pozwalają na to wyniki badań gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska (§ 147 ust. 2). Zabezpieczenia ażurowego nie stosuje się zimą (§ 147 ust. 3).

Przy skarpach o bezpiecznym nachyleniu teren przy górnej krawędzi, na szerokości trzykrotnej głębokości wykopu, ma spadek odprowadzający wodę od wykopu, a stan skarpy sprawdza się po deszczu, mrozie i dłuższej przerwie (§ 148). Każde rozpoczęcie robót w wykopie wymaga sprawdzenia obudowy albo skarp (§ 152). Wynik takiego sprawdzenia zapiszesz w dokumencie [protokół kontroli wykopu (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/protokol-kontroli-wykopu). Wywóz urobku obok wykopu opisuje [instrukcja BHP wozidła budowlanego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-wozidlo-budowlane). Instrukcje dla koparek, ładowarek i innych maszyn przy wykopach zebrano w zestawieniu [wszystkie instrukcje BHP na budowie](https://atestero.pl/baza-wiedzy/instrukcje-bhp-na-budowie-lista-wzorow).

> **Stan prawny sprawdzony 2026-10-17.** Art. 207 § 1, art. 210 § 1 i 2, art. 211 pkt 3, 4 i 6 oraz art. 237⁴ § 2 i 3 Kodeksu pracy sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 1245, § 41 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ust. 2 w brzmieniu z Dz.U. 2021 poz. 2088), a § 143–159 i § 162 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych w Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, stan na 17 października 2026 r. Przepisy nie podają wzoru instrukcji obsługi konkretnej maszyny. Treść techniczna wzoru jest przykładem: pracodawca dostosowuje ją do instrukcji producenta i oceny ryzyka zawodowego.

## Zejścia, balustrady i urobek

Wykop głębszy niż 1 m musi mieć zejście, a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m (§ 151 ust. 1 i 2). Wchodzenie po rozporach i zjeżdżanie w pojemnikach na urobek jest zabronione (§ 151 ust. 3). W miejscach dostępnych dla osób postronnych wykop pozostawiony na noc ma balustrady z czerwonym światłem, z poręczą na 1,1 m i co najmniej 1 m od krawędzi (§ 145). Urobku nie składuje się bliżej niż 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu ani w strefie klina odłamu przy wykopie bez obudowy (§ 154). Koparka stoi co najmniej 0,6 m poza granicą klina odłamu (§ 158 ust. 1), a przebywanie między ścianą wykopu a koparką jest zabronione nawet w czasie postoju (§ 159). Zasady pracy samej maszyny przy wykopie zbiera [instrukcja BHP obsługi koparki (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-koparka). Przy zasypywaniu i plantowaniu urobku pracuje się według [instrukcji BHP spycharki (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-spycharka). Pale pod fundamenty wykonuje się według [instrukcji BHP robót palowych (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-palowe). Montaż rur i przyłączy w wykopie rozwija [instrukcja BHP robót instalacyjnych sanitarnych (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-instalacyjne-sanitarne).

## Jak wdrożyć instrukcję obsługi: roboty ziemne i praca w wykopie na budowie?

Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 KP) i udostępnia pracownikom do stałego korzystania aktualne instrukcje obsługi maszyn i urządzeń technicznych (§ 41 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Instrukcja ma leżeć tam, gdzie pracuje maszyna: przy niej albo w kontenerze brygady. Pracownik potwierdza zapoznanie się w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 3 KP), na co wzór ma tabelę podpisów. Kilka instrukcji jednego pracownika zbierze [oświadczenie o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-o-zapoznaniu-z-instrukcja-bhp).

Instrukcję omawia się podczas instruktażu stanowiskowego, który planuje [program instruktażu stanowiskowego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/program-instruktazu-stanowiskowego). Zagrożenia z pkt 2 powinny zgadzać się z kartą oceny ryzyka dla stanowiska, którą przygotujesz na [wzorze oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-wzor). Gdy instrukcja dotyczy całego stanowiska, a nie jednej maszyny, użyj [ogólnego wzoru instrukcji BHP stanowiskowej (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-stanowiskowa-wzor). Przekazanie informacji o ryzyku potwierdzi [oświadczenie o zapoznaniu z oceną ryzyka zawodowego (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-o-zapoznaniu-z-ryzykiem-zawodowym). Gotowe karty z listą zagrożeń dla zawodów, które wykonują te prace: [ocena ryzyka zawodowego: operator koparki (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-operator-koparki), [ocena ryzyka zawodowego: murarz (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-murarz), [ocena ryzyka zawodowego: instalator sanitarny (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-instalator-sanitarny), [ocena ryzyka zawodowego: operator ładowarki (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ocena-ryzyka-zawodowego-operator-ladowarki).

## Co zawiera dokument

| Pole | Co wpisać |
| --- | --- |
| Nagłówek | Numer i wersja instrukcji, data opracowania i obowiązywania. |
| Pracodawca, maszyna, stanowisko | Nazwa firmy, typ i numer maszyny, kto ją obsługuje, gdzie leży instrukcja. |
| Opracowanie i zatwierdzenie | Kto opracował i zatwierdził, na podstawie instrukcji producenta i oceny ryzyka. |
| Zagrożenia | Lista zagrożeń przy tej maszynie do zaznaczenia i uzupełnienia. |
| Wymagania i środki ochrony | Szkolenia, badania, zapoznanie z instrukcją; ŚOI wymagane przy obsłudze. |
| Przed pracą, w trakcie, po pracy | Czynności w trzech blokach, zgodnie z § 41 ust. 2 rozporządzenia. |
| Zakazy i sytuacje awaryjne | Czego nie wolno, co robić przy awarii, wypadku i pożarze; telefony i miejsca. |
| Zmiany i potwierdzenie zapoznania | Rejestr zmian instrukcji i lista podpisów pracowników (art. 237⁴ § 3 KP). |

## Najczęstsze pytania

### Do jakiej głębokości można kopać wykop bez umocnień?

Wykop o ścianach pionowych bez rozparcia lub podparcia: do 1 m w gruntach zwartych, gdy teren przy wykopie nie jest obciążony. Od 1 m do 2 m tylko, jeśli pozwalają na to badania gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska (§ 147 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych).

### Co ile metrów musi być zejście do wykopu?

Wykop głębszy niż 1 m ma mieć zejście, a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m (§ 151 ust. 1 i 2).

### Jak daleko od krawędzi wykopu można składować urobek?

Przy wykopie obudowanym nie bliżej niż 0,6 m od krawędzi, jeśli obciążenie urobkiem uwzględniono w doborze obudowy. Przy wykopie bez obudowy nie w strefie klina naturalnego odłamu gruntu (§ 154).

### Czy można stać przy koparce w wykopie?

Nie między ścianą wykopu a koparką, także w czasie postoju (§ 159). Przy robotach sprzętem zmechanizowanym wyznacza się i oznakowuje strefę niebezpieczną (§ 158 ust. 2).

## Źródła

- [Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1245/ogl)
- [Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP, tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, § 41 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2003/1650/text.pdf)
- [Rozporządzenie z 4 listopada 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (Dz.U. 2021 poz. 2088, PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2021/2088/text.pdf)
- [Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2003/401/text.pdf)

## Poradniki do tego wzoru

- [Uprawnienia na koparkę: klasy I i III, minikoparka, ważność i jak sprawdzić operatora](https://atestero.pl/baza-wiedzy/uprawnienia-na-koparke)
- [Plan BIOZ i informacja BIOZ: co to jest, kiedy są wymagane i kto je sporządza](https://atestero.pl/baza-wiedzy/informacja-bioz-i-plan-bioz-na-budowie)
- [Prace szczególnie niebezpieczne na budowie: wykaz, nadzór, szkolenia i pozwolenia](https://atestero.pl/baza-wiedzy/prace-szczegolnie-niebezpieczne-na-budowie)

Źródło: Atestero, „Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie: wzór Word i PDF”, https://atestero.pl/wzory/instrukcja-bhp-roboty-ziemne-wykopy (aktualizacja 2026-10-17).