# Uproszczone postępowanie legalizacyjne: wniosek PB-15 i wniosek o legalizację samowoli budowlanej (Word, PDF)

- Adres: https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-legalizacje-samowoli-budowlanej
- Aktualizacja: 2026-10-31
- Stan prawny sprawdzony: 2026-10-28
- Pobieranie: bezpłatnie, bez rejestracji

## W skrócie

Uproszczone postępowanie legalizacyjne dotyczy budowy bez pozwolenia lub zgłoszenia zakończonej co najmniej 20 lat temu. Wszczyna je organ nadzoru budowlanego, a właściciel lub zarządca może tego zażądać na urzędowym formularzu PB-15 (art. 49f ust. 1, art. 53a). Zwykłą legalizację składa się w 30 dni od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 48a), bez formularza urzędowego.

Wzór ma trzy strony A4. Pierwsza to wniosek o legalizację z art. 48a: wnioskodawca, obiekt i postanowienie o wstrzymaniu budowy, treść wniosku, lista dokumentów legalizacyjnych i informacja o opłacie. Strony druga i trzecia odwzorowują formularz PB-15 z załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z 18 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 271), który w Dzienniku Ustaw zajmuje dwie strony: organ, dane właściciela lub zarządcy i pełnomocnik (pkt 1–3), obiekt, nieruchomość, załączniki i podpis (pkt 4–7). Po decyzji o legalizacji budowy wymagającej pozwolenia inwestor uzyskuje pozwolenie na użytkowanie na [wniosku PB-17 (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-pozwolenie-na-uzytkowanie).

## Pliki do pobrania

- [Pobierz DOCX (do edycji)](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-legalizacje-samowoli-budowlanej.docx)
- [Pobierz PDF (do wydruku)](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-legalizacje-samowoli-budowlanej.pdf)

## Czym jest samowola budowlana w Prawie budowlanym?

Prawo budowlane nie używa słowa „samowola”. Art. 48 ust. 1 mówi o obiekcie lub jego części w budowie albo wybudowanym bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu do zgłoszenia. Wtedy organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy, także gdy budowa jest zakończona (art. 48 ust. 5). W postanowieniu informuje o możliwości złożenia wniosku o legalizację, o opłacie legalizacyjnej i zasadach jej obliczania (ust. 3). Na postanowienie przysługuje zażalenie (ust. 4). Organem pierwszej instancji w sprawach z art. 48–51 jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, a w sprawach z art. 82 ust. 3 i 4 wojewódzki (art. 83 ust. 1 i 3).

Roboty bez pozwolenia to także wykroczenie. Kto wykonuje roboty budowlane, naruszając art. 28 ust. 1, podlega karze grzywny (art. 93 pkt 2a). Tak samo odpowiada ten, kto w przypadkach z art. 48 ust. 1 wykonuje roboty budowlane (pkt 13). Orzeka się według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 94). Zmiany projektu w trakcie legalnej budowy to inna sytuacja, opisana w poradniku [istotne odstąpienie od projektu budowlanego](https://atestero.pl/baza-wiedzy/istotne-odstapienie-od-projektu-budowlanego).

> **Stan prawny sprawdzony 2026-10-28.** Strony 2–3 odwzorowują pola 1–7 i przypisy 1–3 formularza PB-15 z załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z 18 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 271). Rozporządzenie ma w ELI status „obowiązujący”, weszło w życie 6 marca 2026 r., uchyliło wzór z Dz.U. 2021 poz. 338 i nie ma aktów zmieniających (odczyt 28 października 2026 r.). Art. 28 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 4 pkt 2, art. 33 ust. 2, art. 42, 47g, 48–49i, 50 ust. 6, 53a, 59f, 59g, 82, 83, 93, 94, 103 ust. 2, art. 108 i załącznik z kategoriami obiektów sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 524 (kopia z ELI, odczyt 28 października 2026 r.); nowelizacje po nim (Dz.U. 2026 poz. 605, 646, 1161, 1347) tych przepisów nie zmieniają. Art. 48b ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 mają w tekście jednolitym dwa brzmienia (do i od 1 lipca 2026 r.); opis obejmuje wspólny element, czyli zaświadczenie wójta o zgodności z planem, a w jego braku z decyzją o warunkach zabudowy. Przepisy nie określają wzoru wniosku o legalizację z art. 48a. Strona 1 i informacje pod formularzem nie są częścią wzoru urzędowego.

## Zwykła legalizacja: termin 30 dni i dokumenty legalizacyjne

Wniosek o legalizację składa inwestor, właściciel lub zarządca obiektu w 30 dni od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy. Gdy wniesiono zażalenie, termin biegnie od dnia, w którym postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 1 i 3). Wniosek można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji (ust. 2). Po jego złożeniu organ postanowieniem nakłada obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie niekrótszym niż 60 dni od doręczenia (art. 48b ust. 1). Ustawa nie podaje treści wniosku ani wzoru, dlatego wzór ma dane wnioskodawcy, obiektu i postanowienia.

Zakres dokumentów zależy od rodzaju budowy. Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 są to zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z planem miejscowym i innymi aktami prawa miejscowego albo, w braku planu, z decyzją o warunkach zabudowy, dokumenty z art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz dwa egzemplarze projektu technicznego (art. 48b ust. 2). Przy pozostałych budowach potrzebne jest to samo zaświadczenie, oświadczenie z art. 32 ust. 4 pkt 2 i projekt zagospodarowania działki lub terenu (ust. 3). Oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością przygotujesz na [wzorze PB-5 (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-o-prawie-do-dysponowania-nieruchomoscia).

Organ sprawdza kompletność dokumentów, w tym projektu budowlanego, oraz zgodność projektu zagospodarowania z przepisami, a przy zakończonej budowie z przepisami obowiązującymi w chwili jej zakończenia (art. 49 ust. 1). Nieprawidłowości usuwa się w terminie z postanowienia (ust. 1a). Decyzję o rozbiórce organ wydaje w sześciu przypadkach z art. 49e.

1. niezłożenie wniosku o legalizację w wymaganym terminie (pkt 1)
2. wycofanie wniosku o legalizację (pkt 2)
3. nieprzedłożenie dokumentów legalizacyjnych w wyznaczonym terminie (pkt 3)
4. niewykonanie postanowienia o usunięciu nieprawidłowości w dokumentach (pkt 4)
5. nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej w wyznaczonym terminie (pkt 5)
6. kontynuowanie budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu (pkt 6)

## Opłata legalizacyjna: stawki i przykład obliczenia

Po sprawdzeniu dokumentów organ ustala opłatę legalizacyjną postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (art. 49 ust. 2a i 2b). Decyzję o legalizacji wydaje po uiszczeniu opłaty. Zatwierdza ona projekt i zezwala na wznowienie budowy, jeśli nie została zakończona (ust. 4). Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 opłatę liczy się według art. 59f ze stawką podwyższoną pięćdziesięciokrotnie: 500 zł × 50 = 25 000 zł, razem ze współczynnikami k i w z załącznika do ustawy (art. 49d ust. 1 pkt 1). Dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego (kategoria I: k = 2,0, w = 1,0) to 25 000 zł × 2,0 × 1,0 = 50 000 zł.

Przy budowie z art. 29 ust. 1 pkt 4–10, 12, 14–18 i 29 opłata wynosi 5000 zł. Przy pkt 11, 13, 19–21 i 28 oraz przy instalowaniu z art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. a i b wynosi 2500 zł (art. 49d ust. 1 pkt 2 i 3). Stosuje się odpowiednio art. 59g (art. 49d ust. 2). Do opłaty stosuje się odpowiednio dział III Ordynacji podatkowej, a wniosek z art. 67a § 1 Ordynacji zawiesza postępowanie do czasu rozstrzygnięcia, a przy rozłożeniu na raty lub odroczeniu do upływu terminu wniesienia całej opłaty (art. 49c). Gdy decyzję o legalizacji uchyli się w postępowaniu odwoławczym i wyda decyzję o rozbiórce z art. 49e, opłata podlega zwrotowi w 30 dni od stwierdzenia wykonania rozbiórki (art. 49a ust. 1).

## Uproszczone postępowanie legalizacyjne po 20 latach i formularz PB-15

Jeżeli od zakończenia budowy bez pozwolenia lub zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne (art. 49f ust. 1). Dla obiektów z art. 103 ust. 2, między innymi zakończonych przed wejściem w życie ustawy, czyli przed 1 stycznia 1995 r. (art. 108), prowadzi się je na żądanie właściciela lub zarządcy (art. 49f ust. 2). Właściciel lub zarządca może wystąpić z żądaniem wszczęcia także na formularzu PB-15, papierowo albo przez portal e-Budownictwo (art. 53a ust. 2 i 3). Nie można wszcząć postępowania, jeżeli 20 lat upłynęło po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 49f ust. 5).

Organ nakłada postanowieniem obowiązek przedłożenia w terminie niekrótszym niż 60 dni trzech dokumentów: oświadczenia z art. 32 ust. 4 pkt 2, geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej i ekspertyzy technicznej sporządzonej przez osobę z uprawnieniami budowlanymi (art. 49g ust. 1 i 2). Ekspertyza ma wskazać, czy stan techniczny nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi i pozwala na bezpieczne użytkowanie zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. Organ sprawdza kompletność dokumentów i wnioski z ekspertyzy (art. 49h).

Przy komplecie dokumentów i pozytywnej ekspertyzie organ wydaje decyzję o legalizacji, która stanowi podstawę użytkowania obiektu (art. 49i ust. 1 pkt 1 i ust. 2). Wydaje decyzję o nakazie rozbiórki, gdy nie przedłożono dokumentów w terminie, nie usunięto niekompletności albo ekspertyza wskazuje zagrożenie lub brak bezpiecznego użytkowania (ust. 1 pkt 2). W art. 49f–49i nie ma opłaty legalizacyjnej z art. 49d. Dla robót istotnie odbiegających od pozwolenia lub projektu, zakończonych co najmniej 10 lat temu, art. 50 ust. 6 pkt 2 odsyła do art. 49f–49i.

## Co dalej po decyzji o legalizacji

Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 decyzja o legalizacji nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie (art. 49 ust. 5). Formularz wniosku to [PB-17 (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-pozwolenie-na-uzytkowanie), a zakończenie budowy zgłasza się na [PB-16 (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/zawiadomienie-o-zakonczeniu-budowy). Przy robotach objętych taką decyzją inwestor ustanawia kierownika budowy i inspektora nadzoru inwestorskiego (art. 42 ust. 1 pkt 2 lit. d i pkt 3 lit. b). Kierownik przyjmuje funkcję na [oświadczeniu o przyjęciu obowiązku kierowania budową (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/oswiadczenie-o-przyjeciu-obowiazku-kierowania-budowa), a inspektora ustanawia [wzór ustanowienia inspektora nadzoru (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/ustanowienie-inspektora-nadzoru-inwestorskiego). Dziennik budowy wydaje wtedy organ nadzoru budowlanego (art. 47g ust. 2 pkt 2 lit. a), na [wniosku o wydanie dziennika budowy (DOCX, PDF)](https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-wydanie-dziennika-budowy).

## Przykład wypełnienia wniosku o legalizację

Przykład dotyczy domu jednorodzinnego zbudowanego bez zgłoszenia i ukończonego niedawno.

1. Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego wydał postanowienie o wstrzymaniu budowy, doręczone 16 listopada 2026 r.
2. Inwestor składa wniosek z art. 48a w 30 dni od doręczenia, na piśmie, bez urzędowego formularza.
3. Organ nakłada postanowieniem obowiązek przedłożenia dokumentów w terminie niekrótszym niż 60 dni.
4. Po sprawdzeniu dokumentów organ ustala opłatę: 25 000 zł × 2,0 × 1,0 = 50 000 zł.
5. Po uiszczeniu opłaty organ wydaje decyzję o legalizacji i nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie.

## Co zawiera dokument

| Pole | Co wpisać |
| --- | --- |
| Wniosek z art. 48a: wnioskodawca | Inwestor, właściciel albo zarządca, jego dane, pełnomocnik (art. 48a ust. 1). |
| Obiekt i postanowienie o wstrzymaniu | Adres, działka, organ i znak postanowienia, daty wydania i doręczenia, stan budowy, ewentualne zażalenie. |
| Treść wniosku z art. 48a | Wniosek o legalizację i o nałożenie obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych (art. 48b ust. 1). |
| Dokumenty legalizacyjne i opłata | Lista dokumentów z art. 48b ust. 2 i 3 oraz stawki opłaty z art. 49d jako pomoc, poza wnioskiem. |
| PB-15, pkt 1–3 | Organ nadzoru budowlanego, dane właściciela lub zarządcy, adres do korespondencji, pełnomocnik. |
| PB-15, pkt 4–5 | Data zakończenia budowy, opis obiektu, dane nieruchomości i identyfikator działki ewidencyjnej. |
| PB-15, pkt 6–7 | Załączniki: pełnomocnictwo, opłata skarbowa, inne; czytelny podpis z datą przy wniosku papierowym. |
| Przypisy 1–3 formularza | Więcej osób lub nieruchomości, adres ePUAP, zastąpienie identyfikatora działki obrębem i numerem. |

## Najczęstsze pytania

### W jakim terminie trzeba złożyć wniosek o legalizację samowoli budowlanej?

W 30 dni od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy. Gdy wniesiono zażalenie, termin biegnie od dnia, w którym postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 1 i 3 Prawa budowlanego). Niezłożenie wniosku w terminie kończy się decyzją o rozbiórce (art. 49e pkt 1).

### Czy jest urzędowy formularz wniosku o legalizację samowoli?

Dla zwykłej legalizacji z art. 48a nie. Urzędowy formularz PB-15 dotyczy wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, składanego przez właściciela lub zarządcę (rozporządzenie z 18 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 271, podstawa art. 53a ust. 4).

### Ile kosztuje legalizacja samowoli budowlanej?

Przy budowie wymagającej pozwolenia i z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 opłata to 25 000 zł pomnożone przez współczynniki k i w, na przykład 50 000 zł dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Przy budowie z art. 29 ust. 1 pkt 4–10, 12, 14–18 i 29 to 5000 zł, a przy pkt 11, 13, 19–21 i 28 oraz instalowaniu z art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. a i b 2500 zł (art. 49d).

### Czy samowola budowlana się przedawnia?

Prawo budowlane nie przewiduje przedawnienia. Po 20 latach od zakończenia budowy organ wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne z ekspertyzą techniczną zamiast projektu i bez opłaty legalizacyjnej z art. 49d (art. 49f–49i). Postępowania nie wszczyna się, jeżeli 20 lat upłynęło po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 49f ust. 5).

## Źródła

- [Prawo budowlane, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 524 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/524/ogl)
- [Prawo budowlane, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 524 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/524/text.pdf)
- [Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 18 lutego 2026 r. w sprawie określenia wzoru formularza wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, Dz.U. 2026 poz. 271 (ELI)](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/271/ogl)
- [Rozporządzenie z 18 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 271 (PDF z formularzem PB-15)](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/271/text.pdf)

## Poradniki do tego wzoru

- [Istotne odstąpienie od projektu budowlanego: art. 36a ust. 5, projektant i skutki](https://atestero.pl/baza-wiedzy/istotne-odstapienie-od-projektu-budowlanego)
- [Rozbiórka budynku: pozwolenie, zgłoszenie czy bez formalności? Kierownik budowy i BHP](https://atestero.pl/baza-wiedzy/rozbiorka-budynku-pozwolenie-czy-zgloszenie)
- [Jak sprawdzić uprawnienia budowlane kierownika budowy i robót: e-CRUB i izba](https://atestero.pl/baza-wiedzy/jak-sprawdzic-uprawnienia-budowlane)

Źródło: Atestero, „Uproszczone postępowanie legalizacyjne: wniosek PB-15 i wniosek o legalizację samowoli budowlanej (Word, PDF)”, https://atestero.pl/wzory/wniosek-o-legalizacje-samowoli-budowlanej (aktualizacja 2026-10-31).