Uprawnienia na palownicę i kafar: klasa II, bez klasy, urządzenia wibracyjne

Jakie uprawnienia na palownicę i kafar? Cztery pozycje z grupy I

Palownice, kafary, urządzenia wibracyjne i wiertnice do kotwi są w grupie I załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r. (maszyny do robót ziemnych), na pozycjach od 13 do 16. Palownice (lp. 13) mają klasę II i wpis „wszystkie”. Kafary (lp. 14) oraz wiertnice do kotwi (lp. 16) są oznaczone „bez klasy”, czyli wykaz nie dzieli ich na klasy. Urządzenia wibracyjne do pogrążania i wyrywania (lp. 15) mają klasę III. Przy kafarach, urządzeniach wibracyjnych i wiertnicach przypis 5 wyłącza narzędzia ręczne.

Maszyny z załącznika nr 1 obsługują wyłącznie osoby, które ukończyły szkolenie i uzyskały pozytywny wynik sprawdzianu przed komisją powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz, Warszawski Instytut Technologiczny (§ 23 w brzmieniu z Dz.U. 2023 poz. 291). Po sprawdzianie operator dostaje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 26 ust. 1). Na pytanie, czy na kafar trzeba mieć uprawnienia, skoro nie ma klasy, odpowiedź brzmi więc: trzeba. Brak klasy nie zwalnia z wymogu z § 23. Ekipie przy palach przydadzą się zasady z instrukcji BHP robót palowych (DOCX, PDF). Którą klasę mają inne maszyny z załącznika, pokazuje tabela w poradniku o uprawnieniach do obsługi maszyn budowlanych.

Pozostałe maszyny z wykazu zestawia poradnik uprawnienia na maszyny budowlane, a wiertnice dla technologii bezwykopowych (lp. 17) ma osobny poradnik o uprawnieniach na wiertnicę HDD.

Koparka z młotem, wibromłot, wiertnica do kotwi: która pozycja wykazu?

Wykaz nie definiuje żadnej z tych maszyn. Nazwy w ofertach wypożyczalni bywają różne: palownica, kafar, wiertnica do pali, maszyna nośna z młotem albo wibratorem. Rodzaj maszyny ustala się z dokumentacji techniczno-ruchowej producenta i z tabliczki znamionowej. Rozporządzenie wymaga, by w terenie uzbrojonym, w pobliżu budynków i napowietrznych linii energetycznych, w wykopach szerokoprzestrzennych, na terenie bagiennym lub w wodzie i na pochyłościach stosować środki bezpieczeństwa z dokumentacji, instrukcji obsługi i stanowiskowych instrukcji BHP (§ 3 ust. 1).

Najczęstsza wątpliwość dotyczy koparki z hydraulicznym młotem do pali albo wibratorem na wysięgniku. Załącznik nr 1 nie zawiera reguły, która łączyłaby wpis na koparki z wpisem na palownice lub urządzenia wibracyjne. Przypisy łączą wpisy tylko w wymienionych przypadkach. Wpis na koparkoładowarki obejmuje koparkę do 4 t, ładowarkę do 8 t i koparkospycharkę (przypis 1), a wpis na ładowarki jednonaczyniowe klasy III lub I obejmuje spycharkę klasy III (przypis 4). Dla palownic i kafarów żaden przypis nie rozszerza innego wpisu. Jeśli maszyna nośna jest koparką, a osprzęt pogrąża pale, wykonawca ustala z dokumentacji, którą pozycję wykazu obsługuje operator, a przy wątpliwości pyta pisemnie Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT i dołącza odpowiedź do dokumentacji maszyny. Jeśli maszyną nośną jest koparkoładowarka, jej zakres opisuje poradnik o tym, do czego uprawniają uprawnienia na koparko ładowarkę.

Przeróbki maszyny poza dokumentacją producenta mogą być zmianą konstrukcyjną, a zmiany konstrukcyjne w maszynach roboczych są niedopuszczalne (§ 2 ust. 1 pkt 2). Montaż osprzętu do pali, którego producent nie przewidział, uzgodnij z nim przed rozpoczęciem robót.

Stara książeczka z palownicą klasy III: czy jest ważna?

Tak. Rozporządzenie z 11 stycznia 2017 r. wprowadziło nowy załącznik nr 1 od 1 kwietnia 2017 r. i uznało, że świadectwa oraz wpisy na palownice klasy III są równoważne ze świadectwem i wpisem na palownice klasy II (§ 2 pkt 10 i § 4). Operator z wpisem „palownice, klasa III” sprzed 2017 r. obsługuje więc palownice w obecnym zakresie klasy II. Wpisy sprzed późniejszych zmian zachowują moc także według § 27 rozporządzenia z 2001 r., § 4 rozporządzenia z 29 lipca 2020 r. i § 3 rozporządzenia z 8 lutego 2023 r.

Dawna nazwa jednostki, która prowadziła komisję (Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego), nie unieważnia wpisu, bo uprawnienia uzyskane przed zmianą zachowują moc. Kafarów i wiertnic do kotwi § 2 rozporządzenia z 2017 r. nie wymienia, a to pozycje bez klasy.

Palowanie na wodzie i terenie podmokłym: podkłady, pomost, odległości

Rozporządzenie o maszynach roboczych ma przepis wprost o wbijaniu pali. Na terenie bagnistym, podmokłym lub w wodzie maszynę umieszcza się na podkładach stabilnych i trwale połączonych ze sobą (§ 12 ust. 1). Podczas wbijania pali operator ma środki ochrony indywidualnej chroniące przed utonięciem, a na pomostach wiszą koła ratunkowe z linką (§ 12 ust. 2). Sprawdza się też dopuszczalne obciążenie pomostu według dokumentacji maszyny, równomierność jego obciążenia, stan podmycia jarzm podtrzymujących pomosty robocze oraz stan pomostu po opadach i wyładowaniach atmosferycznych (§ 12 ust. 3). Maszyny eksploatuje się na terenie rozpoznanym pod względem warunków geologicznych i gruntowych (§ 2 ust. 2).

Przepis o zagęszczaniu gruntu urządzeniami wibracyjnymi (§ 9 ust. 2) mówi o zagęszczaniu i nie obejmuje pogrążania, więc nie rozciągaj go na lp. 15 wykazu. Przy wbijaniu grodzi rozporządzenie o robotach budowlanych zakazuje przebywania osób bliżej niż 10 m od miejsca wbijania, a przy wyrywaniu w promieniu równym długości grodzi powiększonej o 5 m (§ 163 ust. 4 i 5). Maszyn i stanowisk pracy nie sytuuje się bezpośrednio pod napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi ani bliżej od skrajnych przewodów, liczonych w poziomie, niż wynika z napięcia linii (§ 55 ust. 1):

• 3 m przy napięciu nieprzekraczającym 1 kV
• 5 m przy napięciu powyżej 1 kV, lecz nieprzekraczającym 15 kV
• 10 m przy napięciu powyżej 15 kV, lecz nieprzekraczającym 30 kV
• 15 m przy napięciu powyżej 30 kV, lecz nieprzekraczającym 110 kV
• 30 m przy napięciu powyżej 110 kV

Jak zdobyć uprawnienia na palownicę lub kafar: kurs i sprawdzian

Szkolenie prowadzi podmiot, który ma salę wykładową, park maszynowy z placem manewrowym, kadrę wykładowców, warunki socjalne i wyposażenie dydaktyczne (§ 25). Część teoretyczna obejmuje dokumentację techniczną maszyn, BHP przy eksploatacji, technologię wykonywania robót ziemnych oraz użytkowanie i obsługę, a praktyczna naukę eksploatacji w różnych warunkach terenowych i technologicznych (§ 24). Programy szkolenia opracowuje Łukasiewicz-WIT, który potwierdza też spełnienie warunków przez ośrodek i prowadzi listę świadectw i wpisów (§ 26 ust. 3). Przed zapisem zapytaj ośrodek, na jakiej maszynie odbędzie się część praktyczna, bo wpis w karcie podaje nazwę maszyny.

Książka operatora ma formę plastikowej karty formatu ID1, 53,98 × 85,60 mm. Na awersie jest zdanie, że dokument jest ważny łącznie z dokumentem tożsamości, a na rewersie numer uprawnień, data i nazwa maszyny lub urządzenia (Dz.U. 2023 poz. 291). Zaświadczenie z samego kursu nie jest wpisem. Wnioski, terminy sprawdzianów i opłaty publikuje Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT. Rozporządzenie nie podaje okresu ważności wpisu ani trybu jego przedłużania, więc o dopuszczeniu operatora decydują dziś orzeczenie lekarskie i szkolenie BHP.

Co sprawdza generalny wykonawca u operatora palownicy

Najpierw porównaj kartę z dokumentem tożsamości i z maszyną na placu: nazwisko, datę urodzenia, nazwę maszyny we wpisie i klasę. Dla palownicy ma to być „palownice” w klasie II albo dawny wpis klasy III. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której nie ma on wymaganych kwalifikacji (art. 237(3) § 1 KP), ani do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego (art. 229 § 4 KP). Wykonawca zapoznaje pracowników z dokumentacją techniczno-ruchową lub instrukcją obsługi przed dopuszczeniem do robót (§ 63 ust. 2 rozporządzenia o robotach budowlanych), a operatorzy maszyn budowlanych powinni mieć wymagane kwalifikacje (§ 66).

Zaświadczenia kwalifikacyjne UDT dotyczą urządzeń z tabel nr 1 i 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008). Palownic, kafarów ani wiertnic w tych tabelach nie ma. Karta operatora przypomina, że do przemieszczania się po drogach publicznych potrzebne jest też prawo jazdy zgodne z przepisami o ruchu drogowym. Kategorię prawa jazdy dla maszyny, która sama przejeżdża drogą publiczną, opisuje poradnik prawo jazdy na maszyny budowlane. Daty orzeczeń i szkoleń kilku podwykonawców zbierzesz w rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX), a wynajem palownicy z obsługą opisuje umowa najmu maszyny budowlanej z operatorem (DOCX, PDF).