Informacja ogólna, nie porada prawna. Okresy i zakresy zaświadczeń podano według stanu prawnego na 2 października 2026 r. Datę ważności zawsze potwierdź na dokumencie, a w razie wątpliwości w UDT, u specjalisty BHP lub prawnika.
Kto wydaje zaświadczenia kwalifikacyjne i kogo dotyczy obowiązek?
Zaświadczenia kwalifikacyjne wydaje jednostka dozoru technicznego: Urząd Dozoru Technicznego, a w wyznaczonych obszarach Transportowy Dozór Techniczny i Wojskowy Dozór Techniczny. Obowiązek ich posiadania mają osoby obsługujące i konserwujące urządzenia techniczne wskazane w rozporządzeniu (art. 22 ust. 3 ustawy z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym). Zaświadczenie wydaje się po egzaminie z części teoretycznej i praktycznej, a kandydat musi mieć ukończone 18 lat.
Zaświadczenie wydane przez jedną jednostkę dozoru potwierdza kwalifikacje także wtedy, gdy nad urządzeniem dozór sprawuje inna jednostka (art. 22 ust. 3b). Dokument obejmuje jeden rodzaj urządzenia i jeden zakres: obsługę albo konserwację (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Operator żurawia wieżowego z zaświadczeniem na obsługę nie jest więc uprawniony do konserwacji tego żurawia ani do pracy na podeście ruchomym. Zaświadczenie ma postać plastikowej karty identyfikacyjnej.
Na ile lat wydaje się zaświadczenie UDT?
Ustawa przewiduje czas określony: nie krótszy niż 5 i nie dłuższy niż 10 lat, zależnie od rodzaju urządzenia, trudności jego obsługi i stopnia zagrożenia (art. 22 ust. 3a). Konkretne okresy podaje załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. (Dz.U. poz. 1008). Pięć lat mają m.in. żurawie wieżowe i samojezdne, podesty przejezdne oraz wózki z wysięgnikiem, a na przykład żurawie stacjonarne, wyciągi towarowe i dźwigi budowlane 10 lat.
Okres zależy też od zakresu. Dla konserwacji tabela nr 2 podaje inne wartości niż dla obsługi, na przykład 5 lat dla konserwacji wózków podnośnikowych i podestów ruchomych. Przy kontroli nie wystarczy więc znać nazwę urządzenia, trzeba wiedzieć, czy zaświadczenie dotyczy obsługi, czy konserwacji. Datę ważności bierz zawsze z karty, a tabelę traktuj jako sprawdzian, czy okres na dokumencie jest wiarygodny.
Jak przedłużyć zaświadczenie UDT i do kiedy złożyć wniosek?
Przedłużenie jest bezpłatne i następuje na wniosek złożony do jednostki, która wydała zaświadczenie, najpóźniej na 3 miesiące przed upływem ważności. Warunek merytoryczny to wykonywanie czynności w zakresie zaświadczenia przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach jego ważności. Operator potwierdza to oświadczeniem pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 23 ust. 2a-2d ustawy). Przedłużenie następuje tylko w zakresie, w jakim wykazano wymaganą praktykę, więc praca przy innym urządzeniu niż wpisane w zaświadczeniu się nie liczy (§ 7 ust. 3 rozporządzenia).
Nowy okres liczy się od dnia, w którym kończy się dotychczasowa ważność, a nie od dnia wniosku, i następuje przez wydanie nowego zaświadczenia (§ 7 ust. 4 i 5 rozporządzenia). Wniosek składa się elektronicznie w portalu eUDT z profilem zaufanym albo na papierze. Według informacji UDT można go złożyć nawet na 2 lata przed końcem ważności. Kto przekroczy termin albo nie ma wymaganej praktyki, zdaje egzamin od początku.
Co z zaświadczeniami wydanymi przed 2019 r. bez daty ważności?
Wygasły, i to bez dodatkowej decyzji UDT. Zaświadczenia wydane przed 1 czerwca 2019 r. (także po postępowaniu wszczętym przed tą datą), które nie miały na dokumencie daty ważności, zachowywały ważność przez okres 5 lat (art. 3 ustawy z 9 listopada 2018 r., Dz.U. poz. 2518), a według UDT straciły ważność 1 stycznia 2024 r. Dotyczy to zaświadczeń na wszystkie rodzaje urządzeń z załącznika nr 3, nie tylko na wózki jezdniowe, więc stare karty żurawiowe czy podestowe bez daty również nie są już ważne. Termin składania wniosków o przedłużenie minął 2 października 2023 r. Kto go nie dotrzymał, musiał przystąpić do egzaminu i zdać część teoretyczną oraz praktyczną.
Jeżeli podwykonawca przedstawia taki stary dokument, traktuj go jako nieważny, chyba że obok jest nowe zaświadczenie z datą. Zapisz w rejestrze, że dokument bez daty odrzucono, i poproś o nowe zaświadczenie albo potwierdzenie z portalu eUDT, najlepiej przed dniem rozpoczęcia pracy. Inaczej wygląda sytuacja wózków jezdniowych ze starymi zezwoleniami imiennymi od pracodawcy: mają osobne, późniejsze terminy, opisane w artykule o uprawnieniach na wózki widłowe.
Jak odczytać zaświadczenie: numer, zakres, rodzaj urządzenia, data?
Na karcie sprawdzasz: dane osoby, numer zaświadczenia, zakres (obsługa albo konserwacja), rodzaj urządzenia technicznego i datę ważności. Te same elementy podaje wniosek o przedłużenie: numer, zakres i rodzaj urządzenia (załącznik nr 4 do rozporządzenia). Rodzaj urządzenia musi odpowiadać maszynie, przy której operator ma pracować, z uwzględnieniem tego, co dany rodzaj obejmuje. Jeśli któregoś pola nie widać na skanie lub zdjęciu, poproś o okazanie oryginału.
Zaświadczenie na żurawie samojezdne uprawnia też do obsługi żurawi przewoźnych, przenośnych i stacjonarnych, a zaświadczenie na żurawie wieżowe i szybkomontujące obejmuje żurawie szynowe. W drugą stronę to nie działa: operator żurawia stacjonarnego nie obsłuży wieżowego. Zakres wynika z kolumny b załącznika nr 3, nie z nazwy kursu, dlatego pytanie „czy ma UDT” nie wystarcza: pytaj, na jaki rodzaj urządzenia i w jakim zakresie. Certyfikat ukończenia kursu w ośrodku szkoleniowym nie jest zaświadczeniem kwalifikacyjnym.
Czym zaświadczenie UDT różni się od szkolenia producenta i uprawnień na koparki?
Szkolenie producenta albo instruktaż stanowiskowy uczy obsługi konkretnej maszyny, ale nie jest zaświadczeniem kwalifikacyjnym i nie zastępuje egzaminu przed komisją dozoru. Dla urządzeń z załącznika nr 3 wymagane jest zaświadczenie wydane po pozytywnym egzaminie (§ 4 rozporządzenia). Szkolenie producenta można wymagać dodatkowo, jeśli tak stanowi umowa albo instrukcja, ale to osobna sprawa od uprawnień. W rejestrze zapisz oba dokumenty w osobnych polach, żeby szkolenie nie zasłaniało braku zaświadczenia.
Koparki, ładowarki jednonaczyniowe i spycharki nie są w wykazie UDT. Obsługuje je osoba po szkoleniu i sprawdzianie przed komisją Sieci Badawczej Łukasiewicz - Warszawskiego Instytutu Technologicznego, która otrzymuje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 23 i § 26 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r.). Pozycja „ładowarki” w załączniku nr 3 dotyczy urządzeń w ciągach przeładunkowych, nie ładowarek budowlanych. Dokumenty z obu systemów prowadź w rejestrze osobno.
Co sprawdza generalny wykonawca przed dopuszczeniem operatora?
Kontrola to kilka kroków: dane na karcie zgadzają się z dowodem tożsamości, data ważności jest późniejsza niż ostatni dzień pracy, rodzaj urządzenia i zakres odpowiadają maszynie na budowie. Zaświadczenie UDT można dodatkowo sprawdzić w wyszukiwarce UDT, a procedurę opisuje artykuł o tym, jak sprawdzić uprawnienia UDT i SEP operatora. Przy podwykonawcach z wielu firm stosuj ten sam schemat dla każdego operatora, żeby wyniki kontroli były porównywalne.
Zbliżający się koniec ważności warto widzieć z wyprzedzeniem, bo wniosek o przedłużenie trzeba złożyć 3 miesiące wcześniej. Przy kilkunastu operatorach u kilku podwykonawców daty łatwo przeoczyć, więc prowadź je w jednym rejestrze szkoleń, badań i uprawnień, a do przeliczania terminów użyj kalkulatora ważności dokumentów. W Atestero zaświadczenie można przypisać do pracownika i wymagania dla stanowiska, ale o dopuszczeniu nadal decyduje uprawniona osoba.
Okresy ważności zaświadczeń UDT na obsługę urządzeń typowych na budowie
| Urządzenie | Okres | Zakres uprawnienia |
|---|---|---|
| Żurawie wieżowe i szybkomontujące | 5 lat | Obejmuje też żurawie szynowe |
| Żurawie samojezdne | 5 lat | Także żurawie przewoźne, przenośne i stacjonarne |
| Żurawie przewoźne i przenośne | 10 lat | Także żurawie stacjonarne |
| Żurawie stacjonarne | 10 lat | Tylko żurawie stacjonarne |
| Podesty ruchome przejezdne | 5 lat | Podesty przejezdne |
| Podesty ruchome stacjonarne, wiszące i masztowe | 10 lat | Zakres zależy od rodzaju na karcie |
| Wózki podnośnikowe z wysięgnikiem lub z osobą podnoszoną z ładunkiem | 5 lat | Także wszystkie pozostałe wózki podnośnikowe |
| Pozostałe wózki podnośnikowe | 10 lat | Bez wózków z wysięgnikiem i z osobą podnoszoną |
| Dźwigi budowlane | 10 lat | Towarowe i towarowo-osobowe oraz wyciągi towarowe |
Źródło: załącznik nr 3, tabela nr 1 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. (Dz.U. poz. 1008). Dla konserwacji obowiązuje tabela nr 2, w której okresy bywają inne. Datę ważności potwierdza karta.
Zaświadczenie UDT a inne dokumenty operatora
| Dokument | Kto wydaje | Co potwierdza |
|---|---|---|
| Zaświadczenie kwalifikacyjne | UDT, TDT lub WDT po egzaminie | Kwalifikacje do obsługi lub konserwacji urządzenia z załącznika nr 3 |
| Świadectwo i książka operatora maszyn roboczych | Komisja Łukasiewicz - Warszawskiego Instytutu Technologicznego | Obsługę koparek, spycharek i podobnych maszyn |
| Certyfikat kursu lub szkolenia producenta | Ośrodek szkoleniowy lub producent | Udział w szkoleniu, nie kwalifikacje z egzaminu |
Przykład liczbowy: żuraw wieżowy
Zaświadczenie na obsługę żurawi wieżowych i szybkomontujących ma na karcie datę ważności 14.09.2027. Okres tego rodzaju zaświadczenia wynosi 5 lat.
- Wniosek o przedłużenie trzeba złożyć najpóźniej 14.06.2027, czyli 3 miesiące przed końcem ważności
- Operator oświadcza, że w ostatnich 5 latach co najmniej 3 lata pracował w zakresie zaświadczenia
- Nowe zaświadczenie obejmie 5 lat liczonych od 14.09.2027, czyli do 14.09.2032
- Do 14.09.2027 obowiązuje dotychczasowa karta, nowy okres zaczyna się dopiero od tej daty
- Wniosek złożony 15.06.2027 jest już spóźniony i oznacza egzamin od początku