Uprawnienia na suwnice: rodzaje zaświadczeń UDT, ważność 5 lub 10 lat i wyjątki

Czy na suwnicę trzeba mieć uprawnienia?

Tak, co do zasady osoba obsługująca suwnicę musi mieć zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez jednostkę dozoru technicznego. Obowiązek wynika z art. 22 ust. 3 ustawy o dozorze technicznym, a rodzaje urządzeń, przy których zaświadczenie jest wymagane, wymienia załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008). Suwnice są w tabeli nr 1 pod lp. 2, razem z wciągnikami i wciągarkami.

Zaświadczenie dotyczy obsługi albo konserwacji, a te dwa zakresy wymagają osobnych egzaminów. Operator, który tylko jeździ suwnicą i podnosi ładunki, potrzebuje zaświadczenia w zakresie obsługi. Konserwator wykonujący przeglądy i wpisy do dziennika konserwacji potrzebuje zaświadczenia w zakresie konserwacji z tabeli nr 2. Ogólne zasady dla wszystkich urządzeń UDT, w tym tabele okresów ważności, opisuje poradnik o ważności uprawnień UDT.

Jakie są rodzaje uprawnień na suwnice i co obejmują?

Rozporządzenie z 2019 r. przewiduje dwa rodzaje zaświadczeń na suwnice: „Suwnice, wciągniki i wciągarki ogólnego przeznaczenia” oraz „Suwnice, wciągniki i wciągarki ogólnego oraz specjalnego przeznaczenia”. Pierwsze obejmuje typowe suwnice hakowe w halach i magazynach. Drugie obejmuje również urządzenia specjalnego przeznaczenia, a w pytaniach egzaminacyjnych UDT do tego zakresu pojawiają się m.in. suwnice lejnicze z mechanizmem przechyłu kadzi.

Jedno zaświadczenie obejmuje jeden rodzaj urządzenia z kolumny b tabeli (§ 4 ust. 3), a wniosek o egzamin dotyczy jednego rodzaju i jednego zakresu (§ 2 ust. 2). Karta na suwnice uprawnia więc także do obsługi wciągników i wciągarek tej samej kategorii przeznaczenia, bo są w tej samej pozycji tabeli. Nie uprawnia natomiast do obsługi żurawi, wózków jezdniowych ani podestów ruchomych. Jeśli ten sam pracownik przenosi elementy żurawiem samojezdnym, potrzebuje osobnej karty opisanej w poradniku o uprawnieniach na żurawie.

Czy suwnica sterowana z poziomu roboczego wymaga innych uprawnień niż kabinowa?

Nie. Załącznik nr 3 do rozporządzenia z 2019 r. nie dzieli zaświadczeń według sposobu sterowania, więc suwnica sterowana z kabiny, kasetą z poziomu roboczego i radiowo wymaga tego samego rodzaju zaświadczenia. Pytania egzaminacyjne UDT dla suwnic obejmują wszystkie trzy sposoby, np. blokadę zerową w suwnicach kabinowych, blokadę w kasecie sterującej i oznaczenie kierunków jazdy przy sterowaniu radiowym.

W ogłoszeniach kursów i w starszych dokumentach kadrowych można spotkać oznaczenia kategorii, które rozróżniały suwnice kabinowe i sterowane z poziomu roboczego. Obecne przepisy ich nie używają. Przy sprawdzaniu karty patrz na rodzaj urządzenia wpisany w zaświadczeniu i na datę ważności. Zaświadczenie bez daty ważności, wydane przed 1 czerwca 2019 r., nie jest już ważne, co opisuje sekcja o starych kartach w poradniku o ważności uprawnień UDT.

Ile ważne są uprawnienia na suwnice?

Zaświadczenie w zakresie obsługi suwnic ogólnego przeznaczenia jest ważne 10 lat, a w zakresie ogólnego oraz specjalnego przeznaczenia 5 lat. Zaświadczenia w zakresie konserwacji suwnic są ważne 5 lat w obu wariantach (tabela nr 2, lp. 2). Ustawa pozwala na okresy od 5 do 10 lat zależnie od rodzaju urządzenia i stopnia zagrożenia (art. 22 ust. 3a), a konkretne liczby podaje rozporządzenie.

Ważność można przedłużyć bez egzaminu i bez opłaty, jeśli wniosek wpłynie najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności, a operator przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach wykonywał czynności objęte zaświadczeniem (art. 23 ust. 2a-2d). Wniosek składa się do jednostki, która wydała zaświadczenie (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Termin złożenia wniosku najłatwiej policzyć w kalkulatorze ważności uprawnień UDT i SEP, a formularz i listę kontrolną zawiera wzór wniosku o przedłużenie uprawnień UDT.

Kiedy do obsługi suwnicy nie trzeba zaświadczenia UDT?

Zaświadczenie nie jest wymagane przy suwnicach z napędem ręcznym wszystkich mechanizmów, z jednofazowym napędem elektrycznym o udźwigu do 1000 kg oraz o udźwigu do 250 kg, z wyjątkiem urządzeń do przemieszczania osób. Te wyłączenia stoją pod tabelą nr 1 załącznika nr 3 i dotyczą pozycji 1-3, czyli wciągników i wciągarek, suwnic oraz żurawi.

Wyjątek dotyczy kwalifikacji z ustawy o dozorze technicznym, a nie BHP. Pracodawca nadal dopuszcza do pracy tylko osobę z aktualnym orzeczeniem lekarskim, szkoleniem BHP i instruktażem stanowiskowym, zapoznaną z instrukcją eksploatacji urządzenia. Obsługujący ma obowiązek przestrzegać instrukcji eksploatacji (§ 8 rozporządzenia z 30 października 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 2176), więc przy suwnicy bez obowiązku karty UDT warto potwierdzić to zapoznanie podpisem. Udźwig i rodzaj napędu odczytasz z tabliczki znamionowej i dokumentacji, a nie z deklaracji użytkownika.

Jak wygląda egzamin UDT na suwnice?

Egzamin ma część teoretyczną (pisemną, papierową lub elektroniczną) i praktyczną na urządzeniu (§ 3 ust. 3 rozporządzenia z 2019 r.). Mogą do niego podejść osoby, które ukończyły 18 lat i znają język polski w stopniu pozwalającym przeprowadzić egzamin albo zapewnią tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c ustawy). Termin egzaminu wyznacza się w ciągu 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku, chyba że kandydat poprosi o późniejszy (§ 3 ust. 2).

Według wytycznych UDT dla suwnic część praktyczna ma dwa etapy. Najpierw kandydat wykonuje jedną czynność obsługi technicznej codziennej wskazaną przez komisję, np. ocenę stanu haka, sprawdzenie ograniczników ruchu albo wyłącznika STOP. Potem przenosi ładunek między polami odkładczymi z użyciem wszystkich mechanizmów. Wnioskodawca przygotowuje miejsce egzaminu i udostępnia aktualną decyzję zezwalającą na eksploatację, instrukcję i dziennik konserwacji, a przy urządzeniu musi być operator z ważnym zaświadczeniem. Opłata za egzamin wynosi 3,75% przeciętnego wynagrodzenia (art. 23 ust. 4), a UDT podaje na swojej stronie stawkę 333,88 zł.

Jakie badania UDT i przeglądy musi mieć sama suwnica?

Suwnica ogólnego przeznaczenia z napędem mechanicznym jest pod dozorem pełnym i ma badanie okresowe UDT co 2 lata, a suwnica specjalnego przeznaczenia co rok. Suwnica ogólnego przeznaczenia z napędem ręcznym wszystkich mechanizmów jest pod dozorem ograniczonym z badaniem doraźnym kontrolnym co 2 lata (załącznik nr 1 do rozporządzenia z 30 października 2018 r.). Terminy zestawia tabela poniżej.

Przeglądy konserwacyjne wykonuje konserwujący z zaświadczeniem, co 30 dni przy suwnicach z napędem mechanicznym i specjalnego przeznaczenia oraz co 90 dni przy suwnicach z napędem ręcznym, chyba że instrukcja eksploatacji ustala inne terminy (§ 9 ust. 3 i załącznik nr 2). Co najmniej raz na 12 miesięcy konserwujący przegląda też konstrukcję nośną, tor jezdny i instalację ochrony przeciwporażeniowej (§ 9 ust. 1 pkt 3). Wpis w dzienniku konserwacji zawiera imię i nazwisko, numer zaświadczenia kwalifikacyjnego i datę przeglądu (§ 9 ust. 1 pkt 5), a dziennik może być elektroniczny (§ 7 ust. 3). Ten sam układ terminów dla żurawi, podestów i wózków opisuje poradnik o badaniach UDT na budowie.

Dwie sytuacje wymagają od eksploatującego szczegółowych warunków eksploatacji: podnoszenie jednego ładunku dwiema lub więcej suwnicami oraz praca, przy której operator nie widzi całej drogi ładunku (§ 5 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r.). Przy suwnicach sterowanych z kabiny to drugie zdarza się często, więc warto sprawdzić, czy taki dokument istnieje i czy zna go operator oraz hakowy.

Co sprawdzić u operatora suwnicy przed dopuszczeniem do pracy?

Przed pierwszą zmianą sprawdź, czy rodzaj urządzenia w zaświadczeniu odpowiada suwnicy (ogólnego albo także specjalnego przeznaczenia), czy zaświadczenie ma datę ważności i czy ta data nie mija w trakcie robót. Zaświadczenie potwierdzisz w wyszukiwarce UDT opisanej w poradniku jak sprawdzić uprawnienia UDT operatora. Zaświadczenie wydane przez UDT obowiązuje także wtedy, gdy dozór nad konkretnym urządzeniem wykonuje inna jednostka (art. 22 ust. 3b ustawy).

Obok karty UDT sprawdza się dokumenty pracownicze: orzeczenie lekarskie na stanowisko operatora suwnicy, szkolenie BHP i instruktaż stanowiskowy. Obsługa suwnic jest w wykazie prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej z 1996 r., ale sam wykaz nie nakłada obowiązku psychotestów, o czym piszemy w poradniku o badaniach psychotechnicznych. Hakowy przy suwnicy nie potrzebuje karty UDT, ale potrzebuje przeszkolenia, co omawia poradnik o hakowym i sygnaliście.

Na budowie hali, gdzie suwnicę montuje i uruchamia jedna firma, a korzysta z niej kilka ekip, generalny wykonawca zwykle zbiera karty operatorów od każdej z nich. W Atestero zaświadczenie UDT dodaje się przy pracowniku z datą ważności, a system pokazuje termin wniosku o przedłużenie i braki przed wejściem ekipy. Atestero nie potwierdza autentyczności dokumentów i nie decyduje o dopuszczeniu do pracy; to robi uprawniona osoba. Pilotaż na jednej budowie jest bezpłatny.