Uprawnienia SEP: ważność świadectw E i D, grupy G1, G2, G3 i wymagania na budowie

Kto wydaje świadectwa i co oznaczają E oraz D?

Świadectwa wydają komisje kwalifikacyjne po egzaminie ustnym. Komisje powołuje na 5 lat Prezes URE (w przedsiębiorstwach energetycznych zatrudniających co najmniej 200 osób oraz przy stowarzyszeniach naukowo-technicznych zrzeszających co najmniej 200 członków), a także właściwi ministrowie i minister transportu (art. 54 ust. 3 Prawa energetycznego). „Uprawnienia SEP” to potoczna nazwa świadectwa wydanego przez komisję kwalifikacyjną, najczęściej działającą przy Stowarzyszeniu Elektryków Polskich.

Literą E oznacza się stanowisko eksploatacji: obsługę, konserwację, remont, naprawę, montaż lub demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe. Literą D oznacza się stanowisko dozoru: kierowanie czynnościami osób na stanowiskach eksploatacji albo sprawowanie nadzoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r.). Elektryk montujący instalację ma zwykle E, kierownik ekipy elektryków ma D.

Jak długo ważne jest świadectwo SEP?

Pięć lat od dnia wydania, bez możliwości wydania świadectwa na dłużej. Świadectwa kwalifikacyjne wydane osobom zajmującym się eksploatacją urządzeń, instalacji lub sieci tracą ważność po upływie 5 lat od dnia ich wydania (art. 54 ust. 1aa Prawa energetycznego, dodany ustawą z 20 maja 2021 r.). Wzór świadectwa zawiera rubrykę „ważne do dnia”, więc datę zawsze czytaj z dokumentu, a nie wyliczaj ją samodzielnie z dnia egzaminu.

Prawo energetyczne i rozporządzenie nie przewidują procedury przedłużenia świadectwa. Nowe świadectwo wydaje komisja po egzaminie, który wyznacza jej przewodniczący i o którego terminie powiadamia co najmniej 14 dni wcześniej. Po pozytywnym wyniku komisja wydaje świadectwo w ciągu 14 dni od egzaminu (§ 10 ust. 2 i § 13 rozporządzenia). Egzamin trzeba więc zaplanować z zapasem kilku tygodni przed końcem ważności. Przykładowo świadectwo wydane w kwietniu 2022 r. wygasa w kwietniu 2027 r.

Co z bezterminowymi świadectwami wydanymi przed 2021 r.?

Wygasły. Według art. 25 ustawy z 20 maja 2021 r. (Dz.U. poz. 1093) wcześniej wydane świadectwa zachowywały ważność przez okres, na jaki je wydano, jednak nie dłużej niż 5 lat od wejścia ustawy w życie, czyli od 3 lipca 2021 r. W lipcu 2026 r. kończył się więc ostateczny termin dla świadectw bezterminowych i wydanych na dłużej niż 5 lat, a SEP Warszawa podaje 3 lipca 2026 r. jako dzień utraty ważności.

Dla odrębnej grupy osób, objętych dawnym art. 54 ust. 1c pkt 2 (świadczących usługi konsumentom oraz mikro-, małym i średnim przedsiębiorcom, którym kwalifikacje sprawdzano co 5 lat), świadectwa zachowywały ważność przez okres, na jaki zostały wydane. Jeżeli więc na świadectwie sprzed lipca 2021 r. widnieje data późniejsza niż 3 lipca 2026 r., nie przyjmuj jej bez sprawdzenia: potwierdź ją w komisji, która świadectwo wydała. Dokument bez daty traktuj jako nieważny, a elektryka kieruj na egzamin.

Co oznaczają grupy G1, G2 i G3?

Rozporządzenie dzieli urządzenia, instalacje i sieci na trzy grupy: elektroenergetyczne (1), cieplne i inne energetyczne (2) oraz gazowe (3), a w każdej na punkty określające rodzaje urządzeń (załącznik nr 1). W informacji o zakresie świadectwa podaje się numer grupy i właściwy punkt. Oznaczenia G1, G2, G3 są potoczne. Na budowie najczęściej dotyczy to grupy 1, ale na przykład tymczasowa kotłownia albo sprężarka o odpowiedniej mocy to już grupa 2, a instalacja gazowa grupa 3.

Kiedy na budowie potrzebne jest świadectwo E lub D?

Świadectwo jest wymagane do czynności związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci z załącznika nr 1, z wyjątkiem obsługi urządzeń elektrycznych do 1 kV i 20 kW, jeśli dokumentacja urządzenia opisuje zasady obsługi, oraz urządzeń cieplnych do 50 kW (§ 5). Wyjątek dotyczy tylko obsługi. Montaż, pomiary, konserwacja i naprawa tych samych urządzeń wymagają świadectwa, bo eksploatacja obejmuje obsługę, konserwację, remont lub naprawę, montaż lub demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe (§ 4 ust. 2). Zabronione jest zatrudnianie przy samodzielnej eksploatacji osób bez kwalifikacji (art. 54 ust. 2 Prawa energetycznego).

Pracodawca może dopuścić do prac eksploatacyjnych pod nadzorem osoby uprawnionej osoby bez świadectwa m.in. w celu przygotowania zawodowego młodocianych i uczniów szkół branżowych (art. 54 ust. 2). Świadectwo SEP nie jest uprawnieniem budowlanym i nie zastępuje go, bo oba dokumenty wynikają z innych ustaw. Uprawnienia UDT na dźwignice i wózki to osobny system, opisany w artykule o ważności uprawnień UDT. Zakres świadectwa wymaganego przy konkretnych robotach ustal z inspektorem lub kierownikiem robót elektrycznych.

Jak sprawdzić świadectwo SEP przed dopuszczeniem do pracy?

Wzór świadectwa zawiera pieczęć komisji, numer świadectwa, numer komisji, datę egzaminu, imię i nazwisko, PESEL albo numer dokumentu tożsamości, stanowisko (eksploatacji albo dozoru), zakres czynności, rodzaje urządzeń z załącznika nr 1, datę ważności oraz miejsce i datę wystawienia z podpisem przewodniczącego. Sprawdź, czy zakres czynności i grupa odpowiadają pracy, którą elektryk ma wykonać. Procedurę kontroli opisuje artykuł o sprawdzaniu uprawnień UDT i SEP.

Nie znalazłem publicznego rejestru świadectw SEP, w którym kontrahent mógłby sprawdzić numer, więc potwierdzenie daje komisja, która dokument wydała, a jej numer i miejsce wystawienia są na świadectwie. Komisja przechowuje dokumentację z egzaminu przez 10 lat od wydania świadectwa (§ 15 rozporządzenia). Daty ważności świadectw prowadź w rejestrze szkoleń, badań i uprawnień albo w Atestero, po przypisaniu do pracownika i stanowiska, żeby zbliżający się termin nie wymagał ręcznego liczenia. Pozostałe dokumenty z teczki wskazuje lista dokumentów pracownika przed wejściem na budowę. Decyzję o dopuszczeniu podejmuje wyznaczona osoba.