Informacja ogólna, nie porada prawna. Terminy imiennych zezwoleń wynikają z § 18 rozporządzenia z 15 grudnia 2017 r. w brzmieniu z 2019 r.; jego relację do § 2 rozporządzenia zmieniającego z 2019 r. (wózki inne niż podnośnikowe) oraz zakres zezwolenia w konkretnym przypadku oceń ze specjalistą BHP lub UDT. Datę ważności zaświadczenia potwierdź na karcie.
Ile ważne są uprawnienia na wózek widłowy?
Okres zależy od kategorii. Zaświadczenie na wózki z wysięgnikiem oraz na wózki z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem jest ważne 5 lat i uprawnia do obsługi wszystkich wózków podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia. Zaświadczenie na pozostałe wózki podnośnikowe jest ważne 10 lat (załącznik nr 3, tabela nr 1, lp. 8 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Konserwacja wózków ma osobną pozycję i okres 5 lat.
W praktyce dwa zaświadczenia wydane tego samego dnia mogą kończyć się w odstępie pięciu lat. Zaświadczenie z maja 2024 r. na wózki z wysięgnikiem powinno mieć termin w maju 2029 r., a na pozostałe wózki w maju 2034 r. Datę ważności czytaj z karty, a tabelę traktuj jako sprawdzian, czy okres na dokumencie jest wiarygodny. Szczegóły dotyczące wszystkich urządzeń UDT zebrano w artykule o ważności uprawnień UDT.
Co oznaczają I WJO, II WJO i III WJO?
To nazwy z okresu przed 1 czerwca 2019 r., dziś używane już tylko potocznie. Rozporządzenie z 21 maja 2019 r. nie zna podziału na I, II i III WJO i wymienia dwa rodzaje zaświadczeń na wózki podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia. Zaświadczenie wydane po tej dacie ma w rubryce rodzaju urządzenia pełną nazwę jednego z nich, dlatego w rejestrze zapisuj rodzaj z karty, a nie skrót.
Wyższa kategoria to wózki z wysięgnikiem oraz wózki z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem. W praktyce do niej zalicza się ładowarki teleskopowe. Niższa kategoria obejmuje pozostałe wózki podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia. Zaświadczenie z wyższej kategorii uprawnia również do obsługi wszystkich pozostałych. Przy dokumentach sprzed 2019 r. zakres ustalaj z karty, a gdy nazwa nic nie mówi, zapytaj UDT.
Czy dawne uprawnienia bezterminowe i zezwolenia imienne jeszcze obowiązują?
Zaświadczenia UDT bez daty ważności, wydane przed 1 czerwca 2019 r., wygasły: według UDT straciły ważność 1 stycznia 2024 r. (art. 3 ustawy z 9 listopada 2018 r.). Inaczej jest z imiennymi zezwoleniami do obsługi wózka, które wystawiał pracodawca. Według rozporządzenia z 2002 r. były ważne na terenie zakładu pracy tego pracodawcy, a ich okres przejściowy ustala § 18 rozporządzenia z 15 grudnia 2017 r. (Dz.U. 2018 poz. 47, zmieniony w 2019 r.).
Terminy z § 18 podaje tabela poniżej. Najbliższy termin to 31 grudnia 2026 r.: wtedy kończą ważność zezwolenia wystawione w latach 2005-2014. Zezwolenia imiennego nie przedłuża się w UDT, bo nie jest zaświadczeniem kwalifikacyjnym, a ustawa o dozorze technicznym wymaga od operatora właśnie zaświadczenia. UDT podkreśla, że zezwolenia imienne i certyfikaty kursów nie są zaświadczeniami kwalifikacyjnymi. Po terminie operator potrzebuje dokumentu z § 4 ust. 1, zwykle zaświadczenia UDT po egzaminie. Dla wózków innych niż podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia rozporządzenie z 8 października 2019 r. (§ 2) dopuszcza do obsługi osoby dopuszczone wcześniej na podstawie dotychczasowych przepisów, więc zależność tego przepisu od terminów z § 18 ustal ze specjalistą BHP. Jeżeli podwykonawca ma operatora wózka podnośnikowego z takim dokumentem, zapytaj o plan egzaminu przed 31 grudnia 2026 r.
Kto może obsługiwać wózek według przepisów BHP?
Rozporządzenie z 15 grudnia 2017 r. dopuszcza do obsługi osobę, która ukończyła 18 lat i ma dokument właściwy dla rodzaju wózka (§ 4). Dla wózków podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia jest to zaświadczenie kwalifikacyjne, a rozporządzenie wymienia też uprawnienia maszynisty ciężkich maszyn budowlanych i drogowych oraz książkę operatora maszyn roboczych z wpisem na wózki podnośnikowe. Dla pozostałych wózków wystarcza szkolenie według programu UDT albo prawo jazdy.
Przed dopuszczeniem do pracy operator zapoznaje się z instrukcją wózka, ryzykiem zawodowym i instrukcją bezpieczeństwa prac transportowych, co odbywa się podczas szkolenia BHP oraz każdorazowo, gdy zmieniają się warunki w miejscu transportu (§ 5). Przy zmianie etapu robót lub trasy przejazdu powtórz więc informację. Uprawnienie nie zastępuje więc szkolenia wstępnego i instruktażu stanowiskowego. Prace stwarzające szczególne zagrożenie, związane z warunkami w miejscu transportu, operator wykonuje na pisemne polecenie organizatora pracy (§ 6).
Jak przedłużyć uprawnienia na wózek i co zrobić przed 31 grudnia 2026 r.?
Zaświadczenie UDT przedłuża się bezpłatnie, składając wniosek najpóźniej na 3 miesiące przed końcem ważności, z oświadczeniem o co najmniej 3 latach pracy w zakresie zaświadczenia w ostatnich 5 latach ważności (art. 23 ust. 2a-2d ustawy o dozorze technicznym). Nowy okres, 5 albo 10 lat zależnie od kategorii, liczy się od końca poprzedniego. Wniosek składa się w portalu eUDT lub na papierze w jednostce, która wydała zaświadczenie.
Operator ze starym zezwoleniem imiennym nie ma czego przedłużać. Musi złożyć wniosek o sprawdzenie kwalifikacji i zdać egzamin. Termin egzaminu nie może przekraczać 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku, chyba że kandydat poprosi o późniejszy (§ 3 ust. 2 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Stan na 2 października 2026 r. daje więc czas, ale nie na odkładanie wniosku do grudnia.
Co sprawdza generalny wykonawca na budowie?
Przy wózku podnośnikowym sprawdzasz: tożsamość i wiek (18 lat), rodzaj dokumentu, kategorię w odniesieniu do konkretnej maszyny, datę ważności oraz to, czy dokument jest zaświadczeniem UDT, czy starym zezwoleniem zakładowym. Ładowarka teleskopowa zwykle wymaga zaświadczenia z wyższej kategorii, więc operator z niższą kategorią nie powinien jej dostać. W razie wątpliwości numer sprawdzisz tak, jak opisuje artykuł o weryfikacji uprawnień UDT i SEP.
Sygnały ostrzegawcze: zaświadczenie „do wózków” bez daty ważności, skan bez karty, certyfikat kursu zamiast zaświadczenia, zezwolenie wystawione przez poprzedniego pracodawcę, nazwa kategorii nieodpowiadająca maszynie. Terminy z § 18 i okresy z kart warto trzymać w jednym zestawieniu, na przykład w Atestero, przypisując dokument do pracownika i wymagania dla stanowiska. System pokaże zbliżający się termin, ale decyzję o dopuszczeniu podejmuje uprawniona osoba.
Okresy ważności zaświadczenia UDT na wózki podnośnikowe
| Kategoria | Okres | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Wyższa: wózki z wysięgnikiem i z osobą podnoszoną z ładunkiem | 5 lat (obsługa) | Wszystkie wózki podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia |
| Niższa: pozostałe wózki podnośnikowe | 10 lat (obsługa) | Bez wózków z wysięgnikiem i z osobą podnoszoną |
| Konserwacja wózków podnośnikowych | 5 lat | Osobny zakres zaświadczenia |
Źródło: załącznik nr 3 do rozporządzenia MPiT z 21 maja 2019 r. (Dz.U. poz. 1008), tabele nr 1 i 2.
Terminy imiennych zezwoleń na wózki według § 18 rozporządzenia
| Zezwolenie wystawione | Ważne najdłużej do | Co potem |
|---|---|---|
| Do 31.12.2004 | 31.12.2023 (wygasło) | Zaświadczenie UDT |
| Od 1.01.2005 do 31.12.2014 | 31.12.2026 | Zaświadczenie UDT od 1.01.2027 |
| Od 1.01.2015 | 31.12.2027 | Zaświadczenie UDT od 1.01.2028 |
Terminy ustalone rozporządzeniem MPiT z 8 października 2019 r. (Dz.U. poz. 1948). Rozporządzenie z 2002 r. straciło moc 10 sierpnia 2018 r.
Dokument wymagany do obsługi wózka (§ 4 rozporządzenia z 15 grudnia 2017 r.)
| Rodzaj wózka | Dokument | Podstawa |
|---|---|---|
| Podnośnikowy z mechanicznym napędem podnoszenia | Zaświadczenie kwalifikacyjne albo uprawnienia maszynisty ciężkich maszyn budowlanych i drogowych albo książka operatora z wpisem na wózki podnośnikowe | § 4 ust. 1 |
| Pozostałe wózki z napędem silnikowym | Zaświadczenie ze szkolenia według programu UDT, prawo jazdy albo dokument jak wyżej | § 4 ust. 2 |
Warunek wspólny: ukończone 18 lat.
Przykład: zezwolenie imienne z 2011 r.
Operator ma imienne zezwolenie na wózek wystawione 14.06.2011 przez poprzedniego pracodawcę. Jest zatrudniony u podwykonawcy na budowie hali.
- Zezwolenie wystawiono w latach 2005-2014, więc zachowuje ważność najpóźniej do 31.12.2026
- Od 1.01.2027 operator potrzebuje dokumentu z § 4 rozporządzenia, w praktyce zaświadczenia UDT
- Zezwolenia nie przedłuża się, trzeba złożyć wniosek o sprawdzenie kwalifikacji w UDT
- Egzamin ma być wyznaczony w ciągu 30 dni roboczych od kompletnego wniosku, więc wniosek warto złożyć w październiku lub listopadzie 2026 r.
- Po 31.12.2026 operator bez dokumentu z § 4 ust. 1 (zwykle zaświadczenia UDT) nie powinien obsługiwać wózka podnośnikowego na budowie