Hakowy i sygnalista na budowie: czy potrzebne są uprawnienia UDT i co mówią przepisy

Czy hakowy musi mieć uprawnienia UDT?

Nie. Rozporządzenie o BHP przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących wymaga zaświadczenia kwalifikacyjnego tylko od operatora żurawia (§ 3). Sygnalistą albo hakowym może być osoba, która ukończyła 18 lat i ma orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku, wydane przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami (§ 4).

Załącznik nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r., który wymienia rodzaje urządzeń wymagających zaświadczeń UDT, nie przewiduje karty dla hakowego ani sygnalisty. Ośrodki szkoleniowe prowadzą kursy „hakowy-sygnalista” i wydają po nich zaświadczenia o ukończeniu kursu. Taki dokument potwierdza szkolenie, ale nie jest uprawnieniem wydanym przez jednostkę dozoru, więc w rejestrze szkoleń, badań i uprawnień zapisuj go jako szkolenie.

Kim są hakowy i sygnalista według przepisów?

Hakowy to osoba, która zawiesza i odczepia ładunki przemieszczane przez żuraw. Sygnalista odpowiada za przekazywanie sygnałów i komunikatów między operatorem żurawia a hakowym (§ 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia z 22 października 2018 r.). To dwie różne role, a jedna osoba nie może jednocześnie wykonywać czynności operatora żurawia, sygnalisty lub hakowego (§ 6).

Rozporządzenie opisuje też obowiązki. Hakowy zapoznaje się z ładunkiem, określa jego masę, położenie środka ciężkości i punkty mocowania i dobiera element do zawieszenia; przytrzymywać zaczepiony ładunek wolno mu tylko środkami do nadawania kierunku (§ 9). Sygnalista wyznacza drogę ładunku, obserwuje go i wydaje polecenia, a w sytuacji niebezpiecznej wstrzymuje prace (§ 8). Obaj używają odzieży lub wyposażenia widocznego z kabiny i odróżniającego ich od innych pracowników (§ 10).

Jakie znaki daje sygnalista i kiedy używa sygnałów ręcznych?

Przy żurawiu wieżowym sygnalista i operator porozumiewają się przez urządzenie komunikacyjne (§ 7 ust. 1). Sygnały ręczne stosuje się, gdy to urządzenie ulegnie awarii, i tylko do zakończenia rozpoczętej czynności. Gesty określa § 22 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 7 ust. 2 rozporządzenia z 22 października 2018 r.).

Załącznik nr 1 do przepisów ogólnych zawiera tabelę gestów i zasady ich użycia. Sygnał ręczny ma być precyzyjny, prosty i łatwy do zrozumienia, a gest wykonywany obiema rękami ma być symetryczny i oznaczać jeden sygnał (§ 21 załącznika). Jeżeli jeden sygnalista nie może kontrolować wszystkich manewrów, pracodawca powinien zatrudnić dodatkowych sygnalistów (§ 23). Sygnalista nosi element rozpoznawczy, na przykład kurtkę, kamizelkę, kask lub opaskę, w jaskrawym kolorze używanym wyłącznie przez niego (§ 24).

Ile są ważne uprawnienia hakowego?

Przepisy nie ustalają ważności „uprawnień hakowego”, bo takiego dokumentu państwowego nie ma. Termin ma orzeczenie lekarskie, w którym lekarz wskazuje datę następnego badania, i okresowe szkolenie BHP. Jeśli ośrodek szkoleniowy wpisał datę ważności na swoim zaświadczeniu, wynika ona z jego zasad, a nie z ustawy.

U hakowego pilnuje się więc dwóch dat: następnego badania, bo bez aktualnego orzeczenia pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy (art. 229 § 4 Kodeksu pracy), i następnego szkolenia okresowego BHP. Zasady i terminy badań opisuje artykuł o ważności badań lekarskich, a skierowanie z opisem pracy przy ładunkach przygotujesz w generatorze skierowania na badania albo na podstawie dokumentu wzór skierowania na badania lekarskie (DOCX, PDF).

Co pracodawca hakowego zapewnia przed pierwszym podniesieniem?

Przed dopuszczeniem do pracy pracodawca udostępnia hakowemu i sygnaliście informacje i instrukcje BHP oraz instrukcję bezpieczeństwa prac transportowych i zapoznaje ich z nimi (§ 5 rozporządzenia z 22 października 2018 r.). Do tego dochodzi szkolenie BHP przed dopuszczeniem do pracy (art. 237³ § 2 Kodeksu pracy) i orzeczenie lekarskie.

Instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych opisuje organizację prac w obszarze pracy żurawia, zadania osób, charakterystykę ładunków i koordynację działań (§ 2 pkt 6). Przed przemieszczaniem osób w koszu na haku, przy pracy w strefie kolizji z innym żurawiem i przy transporcie ładunku kilkoma żurawiami hakowy i sygnalista podpisują kartę podpisów pod odpowiednimi warunkami lub instrukcją (§ 15–17). Te podpisy GW powinien zobaczyć przed rozpoczęciem montażu. Instruktaż na stanowisku opisuje poradnik o szkoleniu wstępnym i instruktażu na budowie.

Hakowy przy HDS, żurawiu samojezdnym i suwnicy

Rozporządzenie z 2018 r. dotyczy wyłącznie żurawi wieżowych i szybkomontujących (§ 1 ust. 1). Dla HDS, żurawi samojezdnych i suwnic nie ma odrębnego przepisu określającego, kto może być hakowym. Pracodawca stosuje wtedy ogólne zasady: nie dopuszcza do pracy osoby bez wymaganych kwalifikacji, potrzebnych umiejętności i znajomości BHP (art. 237³ § 1 Kodeksu pracy) ani bez aktualnego orzeczenia.

Pracodawca przygotowuje więc ocenę ryzyka dla pracy z ładunkiem, prowadzi instruktaż z zawiesi i sygnałów oraz wyznacza osobę z odpowiednimi kwalifikacjami, która przed każdą zmianą ocenia zużycie haków (§ 75 ust. 3 rozporządzenia BHP przy robotach budowlanych). Przy rozładunku HDS-em ta sama osoba często obsługuje żuraw i zawiesza ładunek, więc ocena ryzyka i instrukcja producenta powinny ten sposób pracy przewidywać. Wymagania dla operatorów opisują poradniki o uprawnieniach na HDS i uprawnieniach na żurawie.

Przed montażem GW sprawdza u hakowego i sygnalisty orzeczenie, szkolenie BHP z instruktażem, podpis pod instrukcją prac transportowych i wiek. Zaświadczenie z kursu przyjmij, jeśli wymaga go umowa, ale nie traktuj go jako zamiennika orzeczenia. W Atestero role hakowego i sygnalisty można opisać jako rodzaj pracy z wymaganiami „orzeczenie lekarskie” i „szkolenie BHP”, bez wymogu karty UDT; status gotowości nie zastępuje decyzji osoby dopuszczającej do pracy.