Uprawnienia na żurawie: wieżowy, samojezdny, przewoźny. Rodzaje UDT, ważność i zakres

Jakie są rodzaje uprawnień na żurawie i co obejmują?

Załącznik nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. wymienia osobne rodzaje zaświadczeń na żurawie: stacjonarne, przewoźne i przenośne, samojezdne, szynowe, wieżowe i szybkomontujące, kolejowe i na pojazdach kolejowych, pokładowe oraz pływające. Jedno zaświadczenie obejmuje jeden rodzaj urządzenia (§ 4 ust. 3), ale niektóre rodzaje z mocy przepisu uprawniają też do obsługi innych żurawi.

Ten łańcuch działa w jedną stronę. Karta na żurawie samojezdne pozwala obsługiwać także żurawie przewoźne, przenośne i stacjonarne. Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące obejmuje żurawie szynowe. Karta na przewoźne i przenośne, czyli na typowy HDS na samochodzie, obejmuje stacjonarne. Operator żurawia wieżowego nie obsłuży więc legalnie żurawia samojezdnego, a operator samojezdnego nie usiądzie w kabinie żurawia wieżowego. Skrócone nazwy kategorii z ogłoszeń kursów nie zastąpią pełnej nazwy rodzaju na karcie. Maszyna, która podnosi ładunek na haku, ale jest ładowarką teleskopową, wymaga osobnej analizy, opisanej w poradniku o uprawnieniach na ładowarkę teleskopową.

Ile ważne są uprawnienia na żurawie?

Karta na żurawie wieżowe i szybkomontujące, samojezdne, szynowe, kolejowe, pokładowe i pływające jest ważna 5 lat, a na żurawie stacjonarne oraz przewoźne i przenośne 10 lat (tabela nr 1, lp. 3). Konserwacja żurawi wymaga osobnych kart, w większości na 5 lat. Datę końcową zawsze odczytujesz z karty, a tabela poniżej służy do sprawdzenia, czy okres na dokumencie się zgadza.

Przedłużenie wygląda tak samo jak przy innych urządzeniach UDT: bezpłatny wniosek najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności i co najmniej 3 lata pracy przy danym rodzaju żurawia w ostatnich 5 latach (art. 23 ust. 2a–2d ustawy o dozorze technicznym). Nowy okres liczy się od końca starego. Przedłużenie następuje tylko w zakresie, w jakim operator wykazał praktykę (§ 7 ust. 3 rozporządzenia), więc ktoś, kto ma karty wieżową i samojezdną, a pracował tylko na samojezdnym, może przedłużyć tylko tę drugą. Termin wniosku policzy kalkulator ważności uprawnień UDT i SEP.

Jakie wymagania ma operator żurawia wieżowego?

Operatorem żurawia wieżowego lub szybkomontującego może być osoba, która ukończyła 18 lat, ma ważne zaświadczenie kwalifikacyjne do obsługi żurawia i aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku (§ 3 rozporządzenia z 22 października 2018 r. w sprawie BHP przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących, Dz.U. 2018 poz. 2147).

To samo rozporządzenie zawiera reguły, które kierownik budowy uwzględnia w harmonogramie. Czynności operatora od wejścia na żuraw do zejścia nie mogą trwać dłużej niż 8 godzin na dobę (§ 19). Dla każdego żurawia pracodawca zapewnia książkę dyżurów, w której operator wpisuje m.in. godziny obsługi, stan techniczny żurawia i przypadki powstrzymania się od pracy (§ 14). Do kabiny na wysokości 80 m lub większej dociera się windą albo innym urządzeniem ułatwiającym dotarcie (§ 22).

Przed dopuszczeniem do pracy pracodawca udostępnia operatorowi instrukcję bezpieczeństwa prac transportowych i instrukcję ewakuacji z kabiny i zapoznaje go z nimi (§ 5). Jedna osoba nie może jednocześnie wykonywać czynności operatora żurawia, sygnalisty lub hakowego (§ 6), dlatego przy żurawiu wieżowym planuje się osobnego hakowego i sygnalistę.

Przy jakim wietrze i w jakich warunkach żuraw wieżowy przerywa pracę?

Operator nie może obsługiwać żurawia wieżowego przy transporcie ładunków wielkowymiarowych, gdy porywy wiatru przekraczają 10 m/s, a przy innych pracach powyżej 15 m/s, chyba że producent podał w instrukcji inne wartości (§ 11 ust. 1 pkt 7 i 8 rozporządzenia z 22 października 2018 r.). Zakazane jest też obsługiwanie żurawia bez ważnej decyzji zezwalającej na eksploatację (§ 11 ust. 1 pkt 1).

Lista z § 11 obejmuje m.in. pracę podczas wyładowań atmosferycznych, przy wyłączonych ogranicznikach obciążenia, bez łączności z sygnalistą oraz w kabinie o temperaturze poniżej 18°C albo powyżej 28°C. Operator, który dostanie takie polecenie, powstrzymuje się od jego wykonania i zawiadamia osobę kierującą pracownikami (§ 11 ust. 2). Praca kilku żurawi w strefie kolizji wymaga instrukcji z kartą podpisów (§ 16), a transport ładunku kilkoma żurawiami osobnej instrukcji (§ 17). Przy montażu prefabrykatów sprawdź, czy te wymagania ujęto w instrukcji bezpiecznego wykonywania robót; układ takiej instrukcji pokazuje wzór IBWR (DOCX, PDF).

Dźwig czy żuraw: jakie uprawnienia na „dźwig” na budowie?

W mowie potocznej „dźwig” to żuraw, ale w załączniku nr 3 nazwa „dźwigi budowlane” (lp. 9) dotyczy dźwigów budowlanych towarowych i towarowo-osobowych, czyli wind budowlanych. Kto szuka uprawnień „na dźwig samojezdny” albo „na dźwig wieżowy”, potrzebuje zaświadczenia na żurawie samojezdne albo na żurawie wieżowe i szybkomontujące.

Zaświadczenie na obsługę dźwigów budowlanych jest ważne 10 lat i uprawnia też do obsługi wyciągów towarowych, a konserwacja dźwigów budowlanych wymaga karty na 5 lat (tabela nr 2, lp. 13). Na jednej budowie spotkasz więc dwa różne dokumenty: kartę operatora żurawia i kartę osoby obsługującej windę budowlaną. W rejestrze szkoleń, badań i uprawnień zapisuj pełną nazwę rodzaju urządzenia z karty, a nie słowo „dźwig”.

Co sprawdza generalny wykonawca przy operatorze żurawia?

Przed pierwszą zmianą sprawdź rodzaj żurawia na karcie operatora, datę ważności, orzeczenie lekarskie i dokument UDT żurawia. Żuraw podlegający dozorowi może pracować na budowie tylko z dokumentami uprawniającymi do eksploatacji, dostępnymi w miejscu pracy (§ 62 rozporządzenia BHP z 6 lutego 2003 r.). Żurawie wieżowe i samojezdne są objęte dozorem pełnym z badaniem UDT co rok.

Badanie okresowe co rok dla żurawi samojezdnych, wieżowych, szynowych i przewoźnych szybkomontujących wynika z załącznika nr 1, lp. 14 rozporządzenia z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176). Przeglądy konserwacyjne tych żurawi wykonuje się co 30 dni, jeśli instrukcja eksploatacji nie stanowi inaczej (załącznik nr 2, lp. 10), a konserwator wpisuje je do dziennika konserwacji z numerem swojego zaświadczenia. Żuraw samojezdny wynajmowany z operatorem na jeden dzień podlega tej samej kontroli: kartę operatora i dokument UDT żurawia poproś przed przyjazdem.

Pełną listę urządzeń UDT z okresami ważności zawiera artykuł o ważności uprawnień UDT. Ten sam schemat, czyli karta operatora i dokument UDT urządzenia, dotyczy podestów ruchomych. W Atestero rodzaj żurawia można ustawić jako osobne wymaganie dla rodzaju pracy, a osoba weryfikująca widzi, jaki rodzaj wpisano na przesłanej karcie. O dopuszczeniu operatora decyduje uprawniona osoba.