IBWR: instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych

Co to jest IBWR i jaka jest jego podstawa prawna?

IBWR to instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. Podstawą jest § 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401): wykonawca przed przystąpieniem do wykonywania robót budowlanych jest obowiązany opracować instrukcję bezpiecznego ich wykonywania i zaznajomić z nią pracowników w zakresie wykonywanych przez nich robót. Rozporządzenie w § 1 pkt 4 definiuje instrukcję jako sposób zapobiegania zagrożeniom związanym z wykonywaniem robót budowlanych, o których mowa w art. 21a ust. 2 Prawa budowlanego, oraz sposób postępowania w przypadku wystąpienia tych zagrożeń. Skrót IBWR jest zwyczajowy i nie występuje w przepisach.

Które roboty wymagają instrukcji?

Tekst § 2 mówi o robotach budowlanych bez wskazania wyjątków, a definicja z § 1 pkt 4 odwołuje treść instrukcji do zagrożeń robót z art. 21a ust. 2 Prawa budowlanego. Z tego powodu pojawia się spór interpretacyjny, czy instrukcja jest wymagana tylko przy robotach szczególnie niebezpiecznych, czy przy wszystkich. W praktyce generalni wykonawcy żądają IBWR od każdego podwykonawcy dla jego zakresu robót i często wpisują to do umowy.

Lista robót z art. 21a ust. 2 obejmuje między innymi roboty o szczególnie wysokim ryzyku przysypania ziemią lub upadku z wysokości, z substancjami chemicznymi lub czynnikami biologicznymi, w pobliżu linii wysokiego napięcia, w studniach i pod ziemią, z użyciem materiałów wybuchowych oraz przy montażu ciężkich elementów prefabrykowanych. Progi liczbowe podaje § 6 rozporządzenia o informacji i planie BIOZ, opisane w artykule o informacji i planie BIOZ. W razie wątpliwości warto zapytać specjalistę BHP.

Kto opracowuje IBWR, a kto zapoznaje z nią pracowników?

Obowiązek spoczywa na wykonawcy. W układzie generalny wykonawca i podwykonawcy każdy wykonawca robót opracowuje instrukcję dla swojego zakresu, bo to on zna technologię, sprzęt i obsadę. Generalny wykonawca ocenia ją pod kątem zgodności z planem BIOZ i warunkami kontraktu. Bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót i mistrz budowlany (§ 5 rozporządzenia). Zapoznanie pracowników należy do wykonawcy, czyli do pracodawcy osób wykonujących roboty, i dotyczy zakresu robót, które dana osoba wykonuje. Przepisy nie wskazują, kto fizycznie prowadzi zapoznanie, więc robi to zwykle kierownik robót, brygadzista lub specjalista BHP. Każdy nowy pracownik wchodzący do ekipy powinien być zapoznany przed rozpoczęciem pracy, nie dopiero przy kolejnej odprawie.

Co powinna zawierać instrukcja?

Przepisy nie podają wzoru ani spisu rozdziałów. Z definicji wynika, że instrukcja ma opisywać zagrożenia i sposób ich zapobiegania oraz postępowanie w razie ich wystąpienia. Układ jest więc kwestią praktyki. Dobrze skonstruowana IBWR dotyczy jednego zakresu robót, jest napisana językiem zrozumiałym dla wykonawców i odwołuje się do konkretnych przepisów oraz dokumentów budowy. Zamiast przepisywać całe rozporządzenie, warto odwoływać się do jego paragrafów. Wymagania techniczne dla robót ziemnych, rusztowań czy montażu są w rozporządzeniu o BHP przy robotach budowlanych i w dokumentacji producenta. Instrukcja nie powinna zawierać wartości, których nie można oprzeć na przepisie, DTR lub projekcie, bo błędna liczba w instrukcji jest gorsza niż jej brak.

Jak wygląda przykładowy fragment IBWR?

Poniżej fragment dotyczący wykopów, który opiera się wyłącznie na paragrafach rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych. Wartości projektowe, takie jak rodzaj obudowy czy nachylenie skarp, trzeba wpisać z dokumentacji danej budowy. Szablon nie zastępuje instrukcji pisanej dla konkretnych robót. Roboty ziemne prowadzi się na podstawie projektu określającego położenie instalacji podziemnych (§ 143). W sąsiedztwie sieci kierownik budowy określa bezpieczną odległość i sposób robót, a prace w pobliżu instalacji podziemnych oraz wykopy poszukiwawcze wykonuje się ręcznie (§ 144). Przy wykopie głębszym niż 1 m wykonuje się zejście, a odległość między zejściami nie przekracza 20 m (§ 151). Każdorazowe rozpoczęcie robót w wykopie wymaga sprawdzenia obudowy lub skarp (§ 152). Przebywanie osób między ścianą wykopu a koparką, nawet w czasie postoju, jest zabronione (§ 159).

Jakie błędy w IBWR zdarzają się najczęściej?

Najczęstszy problem to instrukcja ogólna, przepisana z poprzedniej budowy, która nie wskazuje ani zakresu robót, ani miejsca prowadzenia prac. Koordynator BHP generalnego wykonawcy nie ma wtedy czego ocenić, a pracownicy podpisują dokument, którego nie czytali. Poniższa lista wynika z praktyki odbioru takich instrukcji, nie z przepisu. Drugi problem to brak powiązania z innymi dokumentami budowy. IBWR powinna zgadzać się z planem BIOZ, projektem i dokumentacją techniczno-ruchową maszyn. Rozbieżności wychodzą dopiero na kontroli. Aktualizację instrukcji i ponowne zapoznanie ekipy warto wpisać do procedury podwykonawcy, a ocenę dokumentu do obowiązków strony generalnego wykonawcy, opisanych w artykule o obowiązkach generalnego wykonawcy wobec BHP podwykonawców.

• brak wskazania zakresu robót i miejsca ich prowadzenia
• wartości liczbowe bez oparcia w przepisie, projekcie lub DTR
• brak numeru wersji i daty opracowania
• lista zapoznania bez dat albo z podpisami zbiorczymi
• instrukcja nieprzekazana generalnemu wykonawcy przed startem robót

Jak potwierdzić zapoznanie pracowników i co dalej z instrukcją?

Rozporządzenie wymaga zaznajomienia pracowników, ale nie określa formy potwierdzenia. W praktyce stosuje się listę z imieniem i nazwiskiem, datą i własnoręcznym podpisem, prowadzoną przy instrukcji. To praktyka, nie przepis, ale bez śladu trudno wykazać, że obowiązek został spełniony. Lista powinna wskazywać wersję instrukcji, bo po zmianie technologii konieczne jest ponowne zapoznanie. Instrukcję przekazuje się generalnemu wykonawcy przed rozpoczęciem robót razem z wykazem osób. IBWR nie zastępuje szkolenia wstępnego ani instruktażu stanowiskowego, o których piszemy w artykule o szkoleniu wstępnym i instruktażu stanowiskowym na budowie. Jest dokumentem dotyczącym robót, a nie stanowiska pracownika. Wykaz osób zapoznanych dobrze jest dołączyć do dokumentów ekipy z wykazu pracowników podwykonawcy.