Obowiązki generalnego wykonawcy w zakresie BHP podwykonawców

Co mówi art. 208 Kodeksu pracy o pracodawcach na jednej budowie?

Gdy w tym samym miejscu jednocześnie pracują pracownicy różnych pracodawców, pracodawcy ci mają obowiązek: współpracować, wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników, ustalić zasady współdziałania na wypadek zagrożeń dla zdrowia lub życia oraz informować siebie nawzajem i pracowników o działaniach zapobiegających zagrożeniom (art. 208 § 1 KP). Przepis dotyczy każdej sytuacji, w której na jednym miejscu pracy działają ludzie zatrudnieni przez różnych pracodawców, a więc także generalnego wykonawcy i jego podwykonawców.

Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia poszczególnych pracodawców z obowiązku zapewnienia BHP własnym pracownikom (art. 208 § 2). Pracodawca, na którego terenie pracują ludzie innych pracodawców, dostarcza im informacje o zagrożeniach z art. 207¹ KP, by przekazali je swoim pracownikom (§ 3). Przepis stosuje się odpowiednio do osób prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą (art. 304³). Kodeks nie wskazuje, kto ma być koordynatorem.

Jaką rolę ma kierownik budowy, a jaką plan BIOZ?

Według art. 22 Prawa budowlanego do podstawowych obowiązków kierownika budowy należy organizowanie i kierowanie budową zgodnie z przepisami BHP oraz koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach i w planie BIOZ, a także wprowadzanie do niego zmian wynikających z postępu robót (pkt 3, 3a, 3b i 3c). Na budowie koordynatorem z art. 208 KP bywa więc kierownik budowy albo osoba przez niego lub przez pracodawców wskazana. To praktyka, nie wymóg Kodeksu pracy.

Plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia kierownik budowy sporządza lub zapewnia sporządzenie przed rozpoczęciem budowy, z uwzględnieniem specyfiki obiektu i warunków prowadzenia robót (art. 21a ust. 1 Prawa budowlanego), jeżeli planowane są określone w ustawie roboty szczególnie niebezpieczne albo roboty potrwają dłużej niż 30 dni roboczych przy jednoczesnym zatrudnieniu co najmniej 20 pracowników lub przekroczą 500 osobodni (ust. 1a). Szczegóły opisuje artykuł o informacji BIOZ i planie BIOZ.

Jakie obowiązki wynikają z rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych?

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. (Dz. U. nr 47, poz. 401) stanowi, że uczestnicy procesu budowlanego współdziałają ze sobą w zakresie BHP (§ 4 ust. 1), a stosowanie niezbędnych środków ochrony indywidualnej obowiązuje wszystkie osoby przebywające na terenie budowy (§ 4 ust. 2). Bezpośredni nadzór nad BHP na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót i mistrz budowlany (§ 5). Inwestor zawiadamia inspektora pracy na 7 dni przed rozpoczęciem budowy, na której roboty potrwają dłużej niż 30 dni roboczych przy co najmniej 20 zatrudnionych albo przekroczą 500 osobodni (§ 3). Rozporządzenie nie ma w ISAP aktów zmieniających, a jego przepisy ogólne dotyczą wszystkich robót budowlanych, niezależnie od tego, kto je wykonuje.

Wykonawca przed przystąpieniem do robót opracowuje instrukcję bezpiecznego wykonywania robót i zapoznaje z nią pracowników w zakresie ich robót (§ 2). Instrukcja opisuje sposób zapobiegania zagrożeniom związanym z robotami szczególnie niebezpiecznymi z art. 21a ust. 2 Prawa budowlanego oraz sposób postępowania, gdy te zagrożenia wystąpią (§ 1 pkt 4). W praktyce przygotowuje ją każdy wykonawca dla swojego zakresu, a generalny wykonawca powinien ją otrzymać i uwzględnić w koordynacji. Zob. instrukcję bezpiecznego wykonywania robót.

Co generalny wykonawca realnie powinien sprawdzać u podwykonawcy?

Przepisy nie podają zamkniętej listy dokumentów, które generalny wykonawca ma skontrolować. Zakres wynika z umowy, z art. 207 i 208 KP oraz z tego, że osoba kierująca pracownikami, która nie przestrzega zasad BHP, podlega karze z art. 283 KP. Rozsądne minimum to potwierdzenie, że pracownicy mają ważne szkolenia, orzeczenia i uprawnienia na swoje zakresy robót, a podwykonawca ma instrukcje i ocenę ryzyka. Sprawdzenie dotyczy faktu i terminu. Pełna dokumentacja pracownicza zostaje w aktach podwykonawcy.

• oświadczenie podwykonawcy o spełnieniu wymagań BHP wobec pracowników
• wykaz osób z terminami szkoleń, badań i uprawnień
• instrukcje bezpiecznego wykonywania robót i ocena ryzyka dla zakresu prac
• sprawność sprzętu i rusztowań wnoszonych przez podwykonawcę
• potwierdzenie instruktażu z zagrożeń terenu budowy i planu BIOZ

Kto za co odpowiada: podwykonawca czy generalny wykonawca?

Za szkolenia, badania, ocenę ryzyka, środki ochrony indywidualnej i dopuszczenie do pracy odpowiada pracodawca, czyli podwykonawca (art. 226, 229 § 4, 237³, 237⁶ KP). Za zagrożenia terenu budowy, plan BIOZ, zagospodarowanie terenu i koordynację odpowiada strona organizująca budowę. Obowiązki nie przechodzą z jednej strony na drugą: art. 207 § 1 KP stanowi, że na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływa między innymi powierzenie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu, a art. 208 § 2 wprost zachowuje obowiązki każdego pracodawcy po wyznaczeniu koordynatora.

Co zapisać w umowie z podwykonawcą o BHP?

Umowa jest miejscem, w którym obowiązki z art. 208 KP zamieniają się w konkretne zadania. Zapisz osobę do kontaktu w sprawach BHP po obu stronach, obowiązek przekazywania wykazu osób z terminami szkoleń, badań i uprawnień przed wejściem ekipy, prawo generalnego wykonawcy do niewpuszczenia osoby bez wymaganych potwierdzeń, zasady zgłaszania zdarzeń i wypadków oraz zgodę na dalsze podwykonawstwo. Dołącz oświadczenie podwykonawcy o spełnieniu wymagań BHP. Przykładowe elementy opisują artykuły o umowie podwykonawczej i o oświadczeniu podwykonawcy.

Jakie są konsekwencje zaniedbań?

Kto, będąc odpowiedzialnym za stan BHP albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad BHP, podlega karze grzywny od 2000 do 60 000 zł (art. 283 § 1 KP). Ta sama kara grozi za niewykonanie w terminie nakazu inspektora pracy i za utrudnianie jego działalności (art. 283 § 2 pkt 7 i 8). Odpowiedzialność dotyczy konkretnych osób, na przykład kierownika budowy lub dyrektora kontraktu. Wykroczeniem z art. 283 § 2 pkt 6 jest też niezawiadomienie okręgowego inspektora pracy, prokuratora lub innego organu o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy. Po wypadku dochodzą inne rodzaje odpowiedzialności, które ocenia prawnik.

Dowodem staranności jest dokumentacja koordynacji: wskazanie koordynatora, zapisy z narad, protokół przekazania terenu, wykaz osób z wymaganiami. Trzymaj te dokumenty w dokumentacji budowy, bo w razie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy albo po wypadku pokazują, kto i kiedy wykonał które obowiązki. Dla spójności procesu z dokumentami ekip zob. kontrolę terminów badań, szkoleń i uprawnień. Atestero porządkuje wymagania i terminy dokumentów ekipy, ale nie zastępuje koordynatora ani nadzoru nad pracą.