Instrukcje BHP na budowie: lista wzorów do pobrania i wymagania wobec pracodawcy

Jakie instrukcje BHP musi mieć pracodawca na budowie?

Pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 Kodeksu pracy). Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP dodaje, że pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom do stałego korzystania aktualne instrukcje BHP dotyczące (§ 41 ust. 1):

• stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników,
• obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych,
• postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi,
• udzielania pierwszej pomocy.

Co ma zawierać instrukcja BHP według § 41?

Przepisy nie podają wzoru instrukcji ani jej długości. Instrukcje dotyczące prac z niebezpiecznymi substancjami i preparatami chemicznymi powinny dodatkowo uwzględniać informacje z kart charakterystyki tych substancji i preparatów. Poza tym § 41 ust. 2 wymaga, aby instrukcje w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywały:

• czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy,
• zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy,
• czynności do wykonania po zakończeniu pracy,
• zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.

Lista instrukcji BHP na budowie do pobrania w Word i PDF

Poniższe tabele obejmują wszystkie instrukcje BHP z Atestero, które dotyczą pracy na budowie, w pięciu grupach: maszyny ziemne i drogowe, dźwignice i transport, elektronarzędzia i narzędzia, roboty budowlane oraz procesy szczególne. Kolumna „Dla kogo i kiedy” podpowiada, którą instrukcję wybrać. Ostatnia kolumna powtarza tylko to, co o uprawnieniach i dozorze mówi strona danej instrukcji.

Instrukcja nie zastępuje uprawnień. Operator żurawia wieżowego, operator koparko-ładowarki i monter rusztowań dokumentują kwalifikacje w różny sposób. Wymagania dla maszyn budowlanych zbiera poradnik uprawnienia na maszyny budowlane, a terminy badań urządzeń pod dozorem poradnik badania UDT: terminy dla żurawi, podestów i wózków.

Instrukcja BHP, IBWR i instrukcja stanowiskowa: czym się różnią?

Instrukcja stanowiskowa, nazywana też instrukcją BHP na stanowisku, dotyczy jednego stanowiska albo jednej maszyny. Obowiązuje na kolejnych budowach, dopóki nie zmieni się maszyna, technologia lub przepisy. Układ takiego dokumentu pokazuje wzór instrukcji BHP na stanowisku (DOCX, PDF).

Instrukcja bezpiecznego wykonywania robót (IBWR) dotyczy robót na konkretnej budowie. Wykonawca jest obowiązany opracować ją przed przystąpieniem do wykonywania robót budowlanych i zaznajomić z nią pracowników w zakresie wykonywanych przez nich robót (§ 2 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych). Rozporządzenie określa ją jako sposób zapobiegania zagrożeniom związanym z robotami z art. 21a ust. 2 Prawa budowlanego oraz sposób postępowania, gdy te zagrożenia wystąpią (§ 1 pkt 4). Układ IBWR podaje wzór IBWR (DOCX, PDF), a różnice opisuje poradnik IBWR: instrukcja bezpiecznego wykonywania robót.

Trzeci poziom to instrukcje do konkretnych urządzeń. Przy maszynach pracodawca powinien zapewnić pracownikom dostęp do informacji, w tym pisemnych instrukcji użytkowania maszyn. Instrukcje zawierają co najmniej informacje o warunkach użytkowania maszyn, o możliwych do przewidzenia sytuacjach nietypowych i o praktyce użytkowania (§ 30 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań BHP w zakresie użytkowania maszyn). Instrukcja producenta opisuje maszynę, a instrukcja BHP zamienia ją na czynności pracownika. Jakie dokumenty mają być przy maszynach na budowie, wyjaśnia poradnik dokumentacja maszyn i sprzętu na budowie.

Przy wózkach jezdniowych i żurawiach wieżowych dochodzi instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych. Zawiera wytyczne organizacji prac transportowych w obszarze pracy wózka albo żurawia, z uwzględnieniem warunków w miejscu transportu, zadań osób, charakterystyki ładunków i koordynacji działań (§ 2 pkt 4 rozporządzenia o wózkach jezdniowych, § 2 pkt 6 rozporządzenia o żurawiach wieżowych). Wzór to instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych (DOCX, PDF). Gdy żuraw może zetknąć się z innym żurawiem lub obiektem, § 16 ust. 1 rozporządzenia o żurawiach wymienia dziewięć elementów osobnej instrukcji. Przygotujesz ją na wzorze instrukcji pracy żurawi w warunkach kolizyjnych (DOCX, PDF).

Kto opracowuje i zatwierdza instrukcję BHP?

Obowiązek wydawania instrukcji spoczywa na pracodawcy (art. 237⁴ § 2 Kodeksu pracy). Przepisy nie wskazują osoby, która instrukcję pisze, ani osoby, która ją podpisuje. W firmach instrukcję zwykle przygotowuje specjalista BHP albo osoba kierująca pracami, a zatwierdza pracodawca lub osoba przez niego upoważniona. To praktyka, której przepis nie narzuca.

Służba BHP bierze udział w opracowywaniu regulaminów i instrukcji ogólnych dotyczących BHP oraz opiniuje szczegółowe instrukcje BHP na poszczególnych stanowiskach pracy (§ 2 ust. 1 pkt 9 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby BHP). Służbę BHP tworzy pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników. Przy mniejszej liczbie pracowników zadania służby powierza się pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Pracodawca z ukończonym szkoleniem może je wykonywać sam, gdy zatrudnia do 10 pracowników albo do 50 pracowników i należy do grupy działalności o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia (art. 237¹¹ § 1 Kodeksu pracy).

Przy IBWR rozporządzenie wskazuje wykonawcę jako zobowiązanego do jej opracowania (§ 2). Bezpośredni nadzór nad BHP na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosownie do zakresu obowiązków (§ 5). Kierownik budowy i kierownik robót pełnią różne funkcje, które opisuje poradnik kierownik robót a kierownik budowy. Wzór instrukcji stanowiskowej ma pola na autora, osobę opiniującą i osobę zatwierdzającą, każde z datą i podpisem.

Jak potwierdzić zapoznanie pracowników z instrukcją?

Pracodawca jest obowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami BHP dotyczącymi wykonywanych przez nich prac (art. 237⁴ § 1 Kodeksu pracy). Pracownik jest obowiązany potwierdzić w postaci papierowej lub elektronicznej zapoznanie się z przepisami oraz zasadami BHP (art. 237⁴ § 3). Przepis nie podaje wzoru potwierdzenia. Zapoznanie z konkretnymi instrukcjami zapiszesz na wzorze oświadczenia o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF) albo na liście podpisów pod samą instrukcją, z numerem wersji.

Niektóre instrukcje mają własne reguły. Operator wózka jezdniowego zapoznaje się przed dopuszczeniem do pracy z instrukcją wózka, ryzykiem zawodowym i instrukcją bezpieczeństwa prac transportowych. Informacje te przekazuje się podczas szkolenia BHP oraz każdorazowo, gdy zmieniają się warunki w miejscu transportu (§ 5 rozporządzenia o wózkach jezdniowych). Pracodawca przed dopuszczeniem operatora żurawia, sygnalisty i hakowego udostępnia im do stałego korzystania instrukcje i zapoznaje ich z ich postanowieniami (§ 5 ust. 1 rozporządzenia o żurawiach wieżowych). Przy pracy żurawi w warunkach kolizyjnych operator, sygnalista i hakowy potwierdzają zapoznanie własnoręcznym podpisem na karcie podpisów (§ 16 ust. 4).

Na budowie z kilkoma firmami każdy pracodawca zaznajamia własnych pracowników. Generalny wykonawca może zapisać w umowie lub regulaminie budowy, że podwykonawca okazuje potwierdzenia przed wejściem na plac. Podział obowiązków opisuje poradnik obowiązki generalnego wykonawcy wobec BHP podwykonawców.

Kiedy aktualizować instrukcję BHP?

Instrukcje mają być aktualne (§ 41 ust. 1 ogólnych przepisów BHP). Przepis nie wyznacza terminu przeglądu, więc częstotliwość ustala pracodawca. Przepisy wskazują za to zdarzenia, przy których potrzebna jest ocena. Zmiany w procesie technologicznym, zmiany konstrukcyjne urządzeń technicznych i zmiany w sposobie użytkowania pomieszczeń powinny być poprzedzone oceną pod względem BHP, w trybie ustalonym przez pracodawcę (§ 42). Pracodawca powinien też informować pracowników o zagrożeniach związanych z maszynami w miejscu pracy i o wszelkich zmianach w nich, w zakresie, w jakim mogą wpływać na bezpieczeństwo maszyny (§ 31 rozporządzenia w sprawie użytkowania maszyn).

W praktyce instrukcję poprawia się w kilku sytuacjach. Przepisy nie zawierają takiej listy, więc to propozycja porządku:

• na budowie pojawia się nowa maszyna albo producent zmienia instrukcję obsługi,
• zmieniają się technologia, zakres robót lub warunki na placu,
• wypadek albo zdarzenie potencjalnie wypadkowe pokazuje lukę w instrukcji,
• zmieniają się przepisy, na które powołuje się instrukcja.