Wzory dokumentów
Instrukcja BHP wyrówniarko-grubościówka: wzór Word i PDF
Wzór ma trzy strony A4 i jest przeznaczony dla pracownika, który strugarką wyrówniarką i grubościówką przygotowuje drewno do więźby, szalunków, stolarki i wykończenia na budowie albo w warsztacie przy budowie. Pierwsza strona to dane maszyny, zagrożenia, wymagania i środki ochrony. Druga to czynności przed pracą (osłony, wyłączniki, odciąg, noże), zasady pracy, czynności po pracy i zakazy z paragrafami. Trzecia to sytuacje awaryjne, rejestr zmian i lista podpisów. Cięcie tarczą opisuje osobna instrukcja BHP pilarki tarczowej (DOCX, PDF).
W skrócie
Instrukcja BHP wyrówniarko-grubościówka to dokument stanowiskowy, który mówi pracownikowi, jak bezpiecznie strugać drewno na stole wyrówniarki i grubościować je wałkami podającymi. Maszyna zdejmuje warstwę drewna wałem nożowym, a pilarka tarczowa tnie tarczą, więc zagrożenia i osłony są inne. Rozporządzenie o użytkowaniu maszyn wymaga osłon przy ryzyku kontaktu z ruchomymi częściami, które nie mogą być łatwo usuwane ani wyłączane (§ 15 ust. 3 i 4), oraz obudów lub urządzeń wyciągowych przy emisji pyłu (§ 14 ust. 4).
Opracowanie: Jędrzej Poliński · Aktualizacja 31 października 2026 r. · Stan prawny sprawdzony 28 października 2026 r.
Wyrówniarka, grubościówka i pilarka tarczowa: czym różnią się zagrożenia?
Rozporządzenie o użytkowaniu maszyn nie wyróżnia maszyn stolarskich. Wymagania z rozporządzenia o użytkowaniu maszyn dotyczą każdej maszyny, a maszyną jest każde urządzenie techniczne, narzędzie i instalacja używane podczas pracy (§ 1 pkt 1 w brzmieniu z Dz.U. 2003 nr 178 poz. 1745). Różnice poniżej wynikają z typowej konstrukcji maszyn. Szczegóły podaje instrukcja producenta (DTR).
Na wyrówniarce element przesuwa się po stole nad wirującym wałem nożowym, żeby uzyskać płaską powierzchnię albo prostą krawędź. Dłoń znajduje się blisko wału, więc główne ryzyko to pochwycenie palców. Na grubościówce wałki przeciągają element pod wałem nożowym, żeby uzyskać stałą grubość. Ryzyko to pochwycenie przez wałki i odrzut elementu w stronę podającego. Pilarka tarczowa tnie element tarczą, a jej zagrożenia, w tym odrzut i klin rozszczepiający, opisuje instrukcja BHP pilarki tarczowej (DOCX, PDF).
- wyrówniarka: wał nożowy pod stołem, ryzyko pochwycenia dłoni, osłona wału (§ 15 ust. 3 i 4)
- grubościówka: wałki podające i odrzut, osłony wałków, podawanie od strony stołu podającego
- pilarka tarczowa: tarcza, klin rozszczepiający, popychacz, odrzut elementu
- wszystkie trzy: układ zatrzymania, odciąg pyłu i wiórów, przeszkolenie obsługi (§ 13, § 14 ust. 4, § 32 pkt 1)
Stan prawny sprawdzony 28 października 2026 r.
Art. 207 § 1, art. 210 § 1 i 2, art. 211 pkt 3, 4 i 6 oraz art. 237⁴ § 2 i 3 Kodeksu pracy sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 1245, § 41 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ust. 2 w brzmieniu z Dz.U. 2021 poz. 2088), § 1 pkt 1 (w brzmieniu z Dz.U. 2003 nr 178 poz. 1745), § 9 ust. 1 i 2, § 12 ust. 1 i 2, § 13 ust. 1–4, § 14 ust. 1, 2 i 4, § 15 ust. 1, 3 i 4, § 16 ust. 1 i 4, § 17 ust. 1 i 2, § 18 ust. 1 pkt 1, § 19 pkt 1, § 26 ust. 1, § 28 ust. 1, § 29, § 30 ust. 1 i 2 oraz § 32 rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań przy użytkowaniu maszyn (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596), załącznik nr 1 do rozporządzenia z 20 września 2001 r. w brzmieniu z Dz.U. 2020 poz. 1461 (odczyt 18.10.2026), odczyt w ELI 26.10.2026, oraz § 61, 67, 70 i 72 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych, stosowane na terenie budowy. Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401) odczytano w ELI 17 października 2026 r., a 28 października 2026 r. sprawdzono, że nie ma aktów zmieniających. Rozporządzenie o użytkowaniu maszyn (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596) czytano w brzmieniu zmienionym przez Dz.U. 2003 nr 178 poz. 1745, odczyt w ELI 26 października 2026 r., status sprawdzony 28 października 2026 r. Przepisy nie podają wzoru tej instrukcji. Treść techniczna wzoru jest przykładem: pracodawca dostosowuje ją do instrukcji producenta, dokumentacji robót i oceny ryzyka zawodowego.
Osłony, sterowanie i zatrzymanie: co wymaga rozporządzenie o użytkowaniu maszyn?
Przy ryzyku bezpośredniego kontaktu z ruchomymi częściami maszyny, które może powodować wypadki, stosuje się osłony lub inne urządzenia ochronne zapobiegające dostępowi do strefy zagrożenia albo zatrzymujące ruch części niebezpiecznych (§ 15 ust. 3). Osłony mają mocną konstrukcję, nie mogą stwarzać zagrożenia, nie mogą być łatwo usuwane ani wyłączane i ograniczają dostęp tylko do niebezpiecznej strefy (§ 15 ust. 4 pkt 1–3 i 7). Elementy sterownicze wpływające na bezpieczeństwo są widoczne, możliwe do zidentyfikowania i oznakowane (§ 9 ust. 1), a uruchomienie maszyny jest możliwe tylko przez celowe zadziałanie na układ sterowania, także po zatrzymaniu (§ 12 ust. 1 i 2).
Maszyna ma układ do całkowitego i bezpiecznego zatrzymania, a każde stanowisko pracy element sterowniczy do zatrzymania maszyny (§ 13 ust. 1 i 2). Układ zatrzymania ma pierwszeństwo przed układem uruchamiania (§ 13 ust. 3). Ze względu na zagrożenia i czas zatrzymywania maszynę wyposaża się w urządzenie zatrzymania awaryjnego (§ 14 ust. 1). Maszyny stwarzające ryzyko wyrzucenia przedmiotów mają odpowiednie środki ochrony (§ 14 ust. 2 i 3), a stwarzające zagrożenie pyłem obudowy lub urządzenia wyciągowe przy źródle (§ 14 ust. 4). Maszyny zabezpiecza się też przed ryzykiem pożaru i uwolnienia pyłu (§ 19 pkt 1). Wzór każe sprawdzić osłony, wyłączniki i odciąg przed każdą zmianą.
Wymiana noży, konserwacja i kto może obsługiwać maszynę?
Prace konserwacyjne powinny być możliwe podczas postoju maszyny. Gdy to niemożliwe, stosuje się środki ochronne albo wykonuje je poza strefami niebezpiecznymi (§ 17 ust. 1). Jeżeli dla maszyny jest przewidziany dziennik konserwacji, prowadzi się go na bieżąco (§ 17 ust. 2). Maszyna ma łatwo rozpoznawalne urządzenia do odłączania od źródeł energii, a ponowne przyłączenie nie może stwarzać zagrożenia (§ 18 ust. 1 pkt 1). Wzór każe odłączyć zasilanie przed wymianą i ustawianiem noży. Obsługę, naprawę, remont i konserwację, które powodują zagrożenia, wykonują pracownicy upoważnieni i mający odpowiednie kwalifikacje (§ 29), po specjalistycznym przeszkoleniu (§ 32 pkt 2).
Pracownik używający maszyny przechodzi odpowiednie przeszkolenie w zakresie bezpiecznego użytkowania (§ 32 pkt 1). Pracodawca daje dostęp do pisemnych instrukcji, które zawierają co najmniej warunki użytkowania, możliwe do przewidzenia sytuacje nietypowe i praktykę użytkowania (§ 30 ust. 1 i 2). Gdy bezpieczeństwo zależy od warunków instalacji, maszynę kontroluje się po zainstalowaniu i po ustawieniu na innym stanowisku (§ 26 ust. 1), a wyniki kontroli przechowuje 5 lat, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej (§ 28 ust. 1). Wyrówniarki i grubościówki nie ma w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 20 września 2001 r. (brzmienie z Dz.U. 2020 poz. 1461), więc to rozporządzenie nie wymaga wpisu do książki operatora. Ręczne elektronarzędzia przy tej pracy opisuje instrukcja BHP elektronarzędzi (DOCX, PDF).
Jak wdrożyć instrukcję BHP: wyrówniarko-grubościówka?
Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 KP) i udostępnia pracownikom do stałego korzystania aktualne instrukcje dotyczące obsługi maszyn i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi (§ 41 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Instrukcja wskazuje czynności przed pracą, zasady bezpiecznej pracy, czynności po jej zakończeniu i postępowanie w sytuacjach awaryjnych (§ 41 ust. 2), dlatego wzór ma te cztery bloki. Pracownik potwierdza zapoznanie się w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 3 KP), na co wzór ma tabelę podpisów. Kilka instrukcji jednego pracownika zbierze oświadczenie o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF).
Instrukcję omawia się podczas instruktażu stanowiskowego, który planuje program instruktażu stanowiskowego (DOCX, PDF). Zagrożenia z pkt 2 powinny zgadzać się z kartą oceny ryzyka dla stanowiska, którą przygotujesz na wzorze oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF). Gotowe karty z listą zagrożeń dla zawodów przy tych pracach: ocena ryzyka zawodowego: cieśla szalunkowy (DOCX, PDF), ocena ryzyka zawodowego: robotnik budowlany (DOCX, PDF).
Wzór, narzędzie czy poradnik?
Wzór pobierasz, gdy potrzebujesz gotowego dokumentu do wypełnienia i podpisu. Gdy chcesz najpierw zrozumieć, co dokument powinien zawierać i dlaczego, zacznij od poradnika.
- Poradnik: Dokumentacja maszyn i sprzętu na budowie: co musi być na miejscu i u kogo. Wyjaśnienie zasad, podstaw prawnych i typowych sytuacji, bez pliku do pobrania.
Co zawiera dokument
Poniżej pola, które znajdziesz w pliku. Podpowiedź pokazuje, co w nie wpisać.

| Nr | Pole | Co wpisać |
|---|---|---|
| 01 | Nagłówek | Numer i wersja instrukcji, data opracowania i obowiązywania. |
| 02 | Pracodawca, maszyna, stanowisko | Nazwa firmy, typ i numer maszyny, kto ją obsługuje, gdzie leży instrukcja. |
| 03 | Opracowanie i zatwierdzenie | Kto opracował i zatwierdził, na podstawie instrukcji producenta (DTR) i oceny ryzyka. |
| 04 | Zagrożenia | Lista zagrożeń przy tej maszynie do zaznaczenia i uzupełnienia. |
| 05 | Wymagania i środki ochrony | Szkolenia, badania, zapoznanie z instrukcją; ŚOI wymagane przy obsłudze. |
| 06 | Przed pracą, w trakcie, po pracy | Czynności w trzech blokach, zgodnie z § 41 ust. 2 rozporządzenia. |
| 07 | Zakazy i sytuacje awaryjne | Czego nie wolno, co robić przy awarii, wypadku i pożarze; telefony i miejsca. |
| 08 | Zmiany i potwierdzenie zapoznania | Rejestr zmian instrukcji i lista podpisów pracowników (art. 237⁴ § 3 KP). |
Pytania o dokument: Instrukcja BHP wyrówniarko-grubościówka: wzór Word i PDF
Odpowiedzi opisują praktykę i podstawy prawne.
01Czy na wyrówniarkę i grubościówkę trzeba mieć uprawnienia?
Rozporządzenie z 20 września 2001 r. (t.j. Dz.U. 2018 poz. 583) nie wymienia ich w załączniku nr 1, więc nie wymaga wpisu do książki operatora. Pracownik odbywa przeszkolenie w zakresie bezpiecznego użytkowania maszyny (§ 32 pkt 1 rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań BHP przy użytkowaniu maszyn), a ustawianie i konserwację, jeżeli powodują zagrożenia, wykonują osoby upoważnione z odpowiednimi kwalifikacjami (§ 29).
02Czym instrukcja wyrówniarki różni się od instrukcji pilarki tarczowej?
Obie opierają się na tych samych wymaganiach dla maszyn: osłony (§ 15), układ zatrzymania (§ 13), odciąg pyłu (§ 14 ust. 4). Wyrówniarka i grubościówka mają wał nożowy i wałki podające, więc instrukcja dotyczy pochwycenia dłoni i odrzutu. Pilarka tarczowa tnie tarczą, a jej instrukcja opisuje klin rozszczepiający i popychacz.
03Czy przed wymianą noży trzeba odłączyć maszynę od zasilania?
Prace konserwacyjne powinny być możliwe podczas postoju maszyny (§ 17 ust. 1), a maszyna ma łatwo rozpoznawalne urządzenia do odłączania od źródeł energii (§ 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań BHP przy użytkowaniu maszyn). Wzór instrukcji każe odłączyć zasilanie przed czyszczeniem, regulacją i wymianą noży.