Wzory dokumentów
Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie: wzór Word i PDF
Wzór ma trzy strony A4. Pierwsza to dane i opis wykopu, zagrożenia (zasypanie, sieci podziemne, wpadnięcie do wykopu, koparka, zalanie), wymagania i środki ochrony. Druga to czynności przed zejściem do wykopu, zasady i zakazy z paragrafami. Trzecia to sytuacje awaryjne, rejestr zmian i lista podpisów. Gdy wykop jest głębszy niż wymagają przepisy o planie BIOZ, zagrożenia opisuje też plan BIOZ (DOCX, PDF). Wpisy operatorów maszyn przy wykopach opisują poradniki uprawnienia na spycharkę i uprawnienia na wiertnicę HDD.
W skrócie
Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie zbiera wymagania § 143–162 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych: wykop o ścianach pionowych bez umocnień tylko do 1 m w gruntach zwartych, zejścia przy wykopie głębszym niż 1 m nie dalej niż co 20 m, urobek co najmniej 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu, balustrady 1,1 m i zakaz stania między koparką a ścianą.
Opracowanie: Jędrzej Poliński · Aktualizacja 17 października 2026 r. · Stan prawny sprawdzony 17 października 2026 r.
Jak głęboki może być wykop bez umocnienia ścian?
Wykopy o ścianach pionowych nieumocnionych, bez rozparcia lub podparcia, wolno wykonywać tylko do głębokości 1 m w gruntach zwartych, gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie równym głębokości wykopu (§ 147 ust. 1). Wykopy bez umocnień od 1 m do 2 m są możliwe tylko, jeśli pozwalają na to wyniki badań gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska (§ 147 ust. 2). Zabezpieczenia ażurowego nie stosuje się zimą (§ 147 ust. 3).
Przy skarpach o bezpiecznym nachyleniu teren przy górnej krawędzi, na szerokości trzykrotnej głębokości wykopu, ma spadek odprowadzający wodę od wykopu, a stan skarpy sprawdza się po deszczu, mrozie i dłuższej przerwie (§ 148). Każde rozpoczęcie robót w wykopie wymaga sprawdzenia obudowy albo skarp (§ 152). Wynik takiego sprawdzenia zapiszesz w dokumencie protokół kontroli wykopu (DOCX, PDF). Wywóz urobku obok wykopu opisuje instrukcja BHP wozidła budowlanego (DOCX, PDF). Instrukcje dla koparek, ładowarek i innych maszyn przy wykopach zebrano w zestawieniu wszystkie instrukcje BHP na budowie.
Stan prawny sprawdzony 17 października 2026 r.
Art. 207 § 1, art. 210 § 1 i 2, art. 211 pkt 3, 4 i 6 oraz art. 237⁴ § 2 i 3 Kodeksu pracy sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 1245, § 41 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ust. 2 w brzmieniu z Dz.U. 2021 poz. 2088), a § 143–159 i § 162 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych w Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, stan na 17 października 2026 r. Przepisy nie podają wzoru instrukcji obsługi konkretnej maszyny. Treść techniczna wzoru jest przykładem: pracodawca dostosowuje ją do instrukcji producenta i oceny ryzyka zawodowego.
Zejścia, balustrady i urobek
Wykop głębszy niż 1 m musi mieć zejście, a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m (§ 151 ust. 1 i 2). Wchodzenie po rozporach i zjeżdżanie w pojemnikach na urobek jest zabronione (§ 151 ust. 3). W miejscach dostępnych dla osób postronnych wykop pozostawiony na noc ma balustrady z czerwonym światłem, z poręczą na 1,1 m i co najmniej 1 m od krawędzi (§ 145). Urobku nie składuje się bliżej niż 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu ani w strefie klina odłamu przy wykopie bez obudowy (§ 154). Koparka stoi co najmniej 0,6 m poza granicą klina odłamu (§ 158 ust. 1), a przebywanie między ścianą wykopu a koparką jest zabronione nawet w czasie postoju (§ 159). Zasady pracy samej maszyny przy wykopie zbiera instrukcja BHP obsługi koparki (DOCX, PDF). Przy zasypywaniu i plantowaniu urobku pracuje się według instrukcji BHP spycharki (DOCX, PDF). Pale pod fundamenty wykonuje się według instrukcji BHP robót palowych (DOCX, PDF). Montaż rur i przyłączy w wykopie rozwija instrukcja BHP robót instalacyjnych sanitarnych (DOCX, PDF).
Jak wdrożyć instrukcję obsługi: roboty ziemne i praca w wykopie na budowie?
Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 KP) i udostępnia pracownikom do stałego korzystania aktualne instrukcje obsługi maszyn i urządzeń technicznych (§ 41 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Instrukcja ma leżeć tam, gdzie pracuje maszyna: przy niej albo w kontenerze brygady. Pracownik potwierdza zapoznanie się w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 3 KP), na co wzór ma tabelę podpisów. Kilka instrukcji jednego pracownika zbierze oświadczenie o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF).
Instrukcję omawia się podczas instruktażu stanowiskowego, który planuje program instruktażu stanowiskowego (DOCX, PDF). Zagrożenia z pkt 2 powinny zgadzać się z kartą oceny ryzyka dla stanowiska, którą przygotujesz na wzorze oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF). Gdy instrukcja dotyczy całego stanowiska, a nie jednej maszyny, użyj ogólnego wzoru instrukcji BHP stanowiskowej (DOCX, PDF). Przekazanie informacji o ryzyku potwierdzi oświadczenie o zapoznaniu z oceną ryzyka zawodowego (DOCX, PDF). Gotowe karty z listą zagrożeń dla zawodów, które wykonują te prace: ocena ryzyka zawodowego: operator koparki (DOCX, PDF), ocena ryzyka zawodowego: murarz (DOCX, PDF), ocena ryzyka zawodowego: instalator sanitarny (DOCX, PDF), ocena ryzyka zawodowego: operator ładowarki (DOCX, PDF).
Wzór, narzędzie czy poradnik?
Wzór pobierasz, gdy potrzebujesz gotowego dokumentu do wypełnienia i podpisu. Gdy chcesz najpierw zrozumieć, co dokument powinien zawierać i dlaczego, zacznij od poradnika.
- Poradnik: Uprawnienia na koparkę: klasy I i III, minikoparka, ważność i jak sprawdzić operatora. Wyjaśnienie zasad, podstaw prawnych i typowych sytuacji, bez pliku do pobrania.
Co zawiera dokument
Poniżej pola, które znajdziesz w pliku. Podpowiedź pokazuje, co w nie wpisać.
| Nr | Pole | Co wpisać |
|---|---|---|
| 01 | Nagłówek | Numer i wersja instrukcji, data opracowania i obowiązywania. |
| 02 | Pracodawca, maszyna, stanowisko | Nazwa firmy, typ i numer maszyny, kto ją obsługuje, gdzie leży instrukcja. |
| 03 | Opracowanie i zatwierdzenie | Kto opracował i zatwierdził, na podstawie instrukcji producenta i oceny ryzyka. |
| 04 | Zagrożenia | Lista zagrożeń przy tej maszynie do zaznaczenia i uzupełnienia. |
| 05 | Wymagania i środki ochrony | Szkolenia, badania, zapoznanie z instrukcją; ŚOI wymagane przy obsłudze. |
| 06 | Przed pracą, w trakcie, po pracy | Czynności w trzech blokach, zgodnie z § 41 ust. 2 rozporządzenia. |
| 07 | Zakazy i sytuacje awaryjne | Czego nie wolno, co robić przy awarii, wypadku i pożarze; telefony i miejsca. |
| 08 | Zmiany i potwierdzenie zapoznania | Rejestr zmian instrukcji i lista podpisów pracowników (art. 237⁴ § 3 KP). |
Pytania o dokument: Instrukcja BHP robót ziemnych i pracy w wykopie: wzór Word i PDF
Odpowiedzi opisują praktykę i podstawy prawne.
01Do jakiej głębokości można kopać wykop bez umocnień?
Wykop o ścianach pionowych bez rozparcia lub podparcia: do 1 m w gruntach zwartych, gdy teren przy wykopie nie jest obciążony. Od 1 m do 2 m tylko, jeśli pozwalają na to badania gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska (§ 147 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych).
02Co ile metrów musi być zejście do wykopu?
Wykop głębszy niż 1 m ma mieć zejście, a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m (§ 151 ust. 1 i 2).
03Jak daleko od krawędzi wykopu można składować urobek?
Przy wykopie obudowanym nie bliżej niż 0,6 m od krawędzi, jeśli obciążenie urobkiem uwzględniono w doborze obudowy. Przy wykopie bez obudowy nie w strefie klina naturalnego odłamu gruntu (§ 154).
04Czy można stać przy koparce w wykopie?
Nie między ścianą wykopu a koparką, także w czasie postoju (§ 159). Przy robotach sprzętem zmechanizowanym wyznacza się i oznakowuje strefę niebezpieczną (§ 158 ust. 2).