Szkolenia BHP
Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa na budowie: kogo wyznaczyć i jak przeszkolić
Gdy na budowie dochodzi do wypadku albo pożaru, pierwsze minuty zależą od tego, czy ktoś wie, gdzie jest apteczka, kto udziela pomocy i jak wezwać służby. Przepisy nie podają jednej liczby osób ani gotowego kursu, tylko każą dopasować organizację do zagrożeń. Opisujemy, jak to zrobić na budowie z wieloma firmami. Stan prawny na 5 października 2026 r.
Krótka odpowiedź
Każdy pracodawca, także podwykonawca, musi zapewnić środki do pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji, wyznaczyć pracowników do tych zadań i zapewnić łączność ze służbami ratowniczymi (art. 209¹ KP). Liczbę osób, ich szkolenie i wyposażenie dobiera się do rodzaju i poziomu zagrożeń. Teren budowy wyposaża się w sprzęt do gaszenia pożaru (§ 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych).
Autor: Jan Nawrot · Opublikowano 5 października 2026 · Aktualizacja 5 października 2026 · Stan prawny sprawdzony 5 października 2026
Co nakazuje art. 209¹ Kodeksu pracy?
Pracodawca jest obowiązany zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji, a także zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi, w szczególności w zakresie pierwszej pomocy, ratownictwa medycznego i ochrony przeciwpożarowej (art. 209¹ § 1 KP).
Działania te dostosowuje się do rodzaju i zakresu działalności, liczby zatrudnionych i innych osób przebywających na terenie zakładu oraz rodzaju i poziomu zagrożeń (art. 209¹ § 2). Liczba wyznaczonych osób, ich szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń (§ 3). Przepis nie podaje więc stałego wskaźnika, na przykład jednej osoby na określoną liczbę pracowników. Liczbę warto ustalić w ocenie ryzyka, biorąc pod uwagę zmiany, rozległość terenu, liczbę ekip i czas dojazdu służb.
Stan prawny sprawdzony 5 października 2026
Informacja ogólna, nie porada prawna. Stan na 5 października 2026 r. Liczba osób wyznaczonych, wyposażenie i organizacja zależą od zagrożeń na konkretnej budowie. Szczegółowe wymagania przeciwpożarowe warto uzgodnić z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych lub inspektorem ochrony ppoż.
Apteczki i punkty pierwszej pomocy: co mówią przepisy BHP?
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy i środków do jej udzielania (§ 44 ust. 1). Punkty pierwszej pomocy zapewnia się tam, gdzie wykonuje się prace powodujące duże ryzyko wypadku albo związane z wydzielaniem się par, gazów lub pyłów substancji o ostrym działaniu toksycznym, a apteczki w poszczególnych wydziałach. Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów i apteczek ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami (§ 44 ust. 2).
Obsługę punktów i apteczek na każdej zmianie powierza się wyznaczonym pracownikom przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy, a przy nich wywiesza się instrukcje udzielania pierwszej pomocy i wykazy tych pracowników (§ 44 ust. 3 i 4). Miejsca te oznakowuje się zgodnie z Polską Normą i zapewnia do nich łatwy dostęp (§ 44 ust. 5). Rozporządzenie o robotach budowlanych dodaje wymagania dla robót szczególnych, na przykład punkt pierwszej pomocy przy robotach tunelowych (§ 168) i apteczkę ze środkami przeciw oparzeniom i zatruciom przy impregnacji (§ 187).
Jak przeszkolić osoby wyznaczone do pierwszej pomocy?
Przepisy nie określają programu ani liczby godzin szkolenia osób wyznaczonych z art. 209¹. Wymagają, by szkolenie odpowiadało rodzajowi i poziomowi zagrożeń (art. 209¹ § 3), a obsługę apteczek powierzać osobom przeszkolonym (§ 44 ust. 3 rozporządzenia ogólnego). Podstawy zna każdy pracownik ze szkoleń BHP: instruktaż ogólny obejmuje zasady udzielania pierwszej pomocy (§ 9 ust. 1 rozporządzenia szkoleniowego), a ramowy program szkolenia okresowego robotników przewiduje na postępowanie w razie wypadku i pierwszą pomoc 2 godziny lekcyjne.
Dla osób wyznaczonych to za mało, bo mają działać jako pierwsze. Firmy zwykle wysyłają je na kurs pierwszej pomocy z ćwiczeniami praktycznymi i odświeżają wiedzę w ustalonym rytmie. Zaświadczenie z kursu warto prowadzić w rejestrze tak jak inne dokumenty, z datą ukończenia i planowanym odświeżeniem, a skład osób wyznaczonych aktualizować przy zmianie ekip. Szablon: rejestr szkoleń, badań i uprawnień.
Ochrona przeciwpożarowa: sprzęt gaśniczy, drogi ewakuacyjne i zapoznanie z przepisami
Teren budowy wyposaża się w niezbędny sprzęt do gaszenia pożaru, a w zależności od potrzeb w system sygnalizacji pożarowej, dostosowany do charakteru budowy i liczby zagrożonych osób (§ 42 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Sprzęt regularnie się sprawdza, konserwuje i uzupełnia (ust. 2), a liczba i rozmieszczenie gaśnic przenośnych mają odpowiadać przepisom przeciwpożarowym (ust. 3). Drogi ewakuacyjne muszą spełniać wymagania techniczno-budowlane i przeciwpożarowe, a te wymagające oświetlenia mają oświetlenie awaryjne (§ 41).
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej nakłada na właściciela terenu obowiązki, które przejmuje zarządca lub użytkownik na podstawie umowy, a bez umowy faktycznie władający terenem (art. 4 ust. 1a). Należą do nich między innymi wyposażenie w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, zapewnienie możliwości ewakuacji, zapoznanie pracowników z przepisami przeciwpożarowymi i ustalenie sposobu postępowania na wypadek pożaru (art. 4 ust. 1 pkt 2, 4, 6 i 7). Na budowie terenem włada zwykle wykonawca, który przejął go od inwestora, więc warto zapisać to w umowie wprost.
Prace niebezpieczne pod względem pożarowym: spawanie, cięcie, otwarty ogień
Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów definiuje je jako prace remontowo-budowlane związane z użyciem otwartego ognia, cięciem z wytwarzaniem iskier i spawaniem, prowadzone wewnątrz lub na dachach obiektów, na terenach przyległych i placach składowych (§ 2 ust. 1 pkt 4). Przed takimi pracami właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu ocenia zagrożenie pożarowe, ustala środki zapobiegawcze, wskazuje osoby odpowiedzialne za przygotowanie miejsca, przebieg i zabezpieczenie po zakończeniu, dopuszcza tylko osoby upoważnione z odpowiednimi kwalifikacjami i zaznajamia je z zagrożeniami (§ 36 ust. 1).
W trakcie prac zabezpiecza się materiały palne w miejscu prac i w rejonach przyległych, ma się pod ręką sprzęt do likwidacji źródeł pożaru, używa wyłącznie sprawnego sprzętu, a po zakończeniu kontroluje miejsce prac i jego otoczenie (§ 36 ust. 2). Na budowach dokumentuje się to zwykle pisemnym zezwoleniem na prace pożarowo niebezpieczne z miejscem, czasem, wykonawcą i osobą kontrolującą. Zakres takich prac warto ująć też w instrukcji bezpiecznego wykonywania robót.
Kto za co odpowiada, gdy na budowie pracuje kilka firm?
Obowiązki z art. 209¹ ciążą na każdym pracodawcy wobec własnych pracowników, także na podwykonawcy z małą ekipą. Gdy w tym samym miejscu pracują pracownicy różnych pracodawców, pracodawcy ci współpracują, wyznaczają koordynatora i ustalają zasady współdziałania uwzględniające sposoby postępowania na wypadek zagrożeń dla zdrowia lub życia (art. 208 § 1 KP). Wspólny system pierwszej pomocy i ewakuacji dla całej budowy to dobry sposób na wykonanie tego obowiązku, jeśli jest opisany i znany wszystkim ekipom. Nie zwalnia jednak żadnego pracodawcy z odpowiedzialności za własnych ludzi (art. 208 § 2).
Do opisu wystarczą: wykaz osób wyznaczonych z każdej firmy i zmiany, plan z apteczkami, gaśnicami i punktem zbiórki, numery alarmowe i dojazd dla karetki oraz zasada informowania nowych ekip przy wprowadzeniu na budowę. Rolę koordynatora opisuje poradnik koordynator BHP na budowie, a postępowanie po zdarzeniu artykuł wypadek przy pracy na budowie. W Atestero można dodać wymaganie „kurs pierwszej pomocy” dla osób wyznaczonych i pilnować jego odświeżenia razem z innymi dokumentami ekipy, więcej na stronie cennik.
Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa na budowie: obowiązki i podstawy
| Obowiązek | Kto | Podstawa |
|---|---|---|
| Środki do pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 1 KP |
| Wyznaczenie osób do pierwszej pomocy oraz do gaszenia pożarów i ewakuacji | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 2 i § 3 KP |
| Łączność ze służbami ratowniczymi | Każdy pracodawca | Art. 209¹ § 1 pkt 3 KP |
| Apteczki, punkty pierwszej pomocy, instrukcje i wykazy osób | Pracodawca, w porozumieniu z lekarzem medycyny pracy | § 44 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP |
| Sprzęt do gaszenia pożaru na terenie budowy | Organizujący teren budowy, zwykle generalny wykonawca | § 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych |
| Zapoznanie pracowników z przepisami ppoż. i sposób postępowania na wypadek pożaru | Właściciel, zarządca, użytkownik albo faktycznie władający terenem | Art. 4 ust. 1 pkt 6 i 7 oraz ust. 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej |
| Zasady współdziałania na wypadek zagrożeń | Pracodawcy na wspólnym terenie | Art. 208 § 1 pkt 3 KP |
Lista kontrolna
- Każda firma na budowie wyznacza osoby do pierwszej pomocy oraz do gaszenia pożarów i ewakuacji
- Liczba osób dobrana do zagrożeń, zmian i rozległości terenu
- Apteczki rozmieszczone w porozumieniu z lekarzem medycyny pracy, z instrukcją i wykazem osób
- Sprzęt gaśniczy sprawdzany i konserwowany, drogi ewakuacyjne oznakowane
- Prace z otwartym ogniem i spawanie poprzedzone oceną zagrożenia i wskazaniem osób odpowiedzialnych
- Wspólne zasady postępowania na wypadek zagrożeń uzgodnione między firmami
Najczęstsze pytania: Szkolenia BHP
Odpowiedzi odnoszą się do organizacji procesu. Zakres prawny i dokumentowy należy potwierdzić dla konkretnej firmy oraz budowy.
01Ile osób do udzielania pierwszej pomocy trzeba wyznaczyć na budowie?
Przepisy nie podają stałej liczby. Liczba wyznaczonych osób, ich szkolenie i wyposażenie mają uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń (art. 209¹ § 3 KP). W praktyce bierze się pod uwagę zmiany, liczbę ekip, rozległość terenu i czas dojazdu służb.
02Czy podwykonawca z kilkoma pracownikami musi wyznaczyć osobę do pierwszej pomocy?
Tak. Obowiązek z art. 209¹ KP dotyczy każdego pracodawcy. Firmy mogą uzgodnić wspólny system dla całej budowy (art. 208 KP), ale nie zwalnia to żadnego pracodawcy z obowiązków wobec własnych pracowników.
03Czy kurs pierwszej pomocy ma określoną ważność?
Przepisy nie określają programu ani okresu ważności kursu dla osób wyznaczonych. Wymagają przeszkolenia dostosowanego do zagrożeń, dlatego firmy same ustalają rytm odświeżania i zapisują go w rejestrze.
04Kto odpowiada za gaśnice na budowie?
Teren budowy wyposaża się w sprzęt do gaszenia pożaru (§ 42 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Obowiązki z ustawy o ochronie przeciwpożarowej przechodzą na zarządcę, użytkownika albo faktycznie władającego terenem (art. 4 ust. 1a), zwykle wykonawcę, który przejął teren budowy.
05Czy spawanie na budowie wymaga pisemnego zezwolenia?
Rozporządzenie przeciwpożarowe wymaga przed takimi pracami oceny zagrożenia, wskazania osób odpowiedzialnych i dopuszczenia tylko osób upoważnionych (§ 36 ust. 1). Pisemne zezwolenie na prace pożarowo niebezpieczne to powszechny sposób udokumentowania tych kroków.