Koordynator BHP na budowie: obowiązki, kwalifikacje i podział odpowiedzialności

Co mówi art. 208 KP o koordynatorze BHP?

Gdy jednocześnie w tym samym miejscu pracują pracownicy różnych pracodawców, pracodawcy ci muszą współpracować, wyznaczyć koordynatora „sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu”, ustalić zasady współdziałania na wypadek zagrożeń dla zdrowia lub życia oraz informować się nawzajem o działaniach zapobiegających zagrożeniom (art. 208 § 1 KP).

Przepis nie wskazuje, kto koordynatora wyznacza, na jaki czas ani z jakimi uprawnieniami. Stanowi natomiast, że wyznaczenie koordynatora nie zwalnia poszczególnych pracodawców z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy ich pracownikom (§ 2). Pracodawca, na którego terenie pracują pracownicy innych firm, dostarcza tym pracodawcom, w celu przekazania pracownikom, informacje o zagrożeniach oraz o osobach wyznaczonych do pierwszej pomocy i ewakuacji (§ 3 w związku z art. 207¹ KP). Art. 208 § 1 stosuje się odpowiednio także do osób fizycznych prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą (art. 304³ KP), więc obowiązek współpracy i współdziałania obejmuje na budowie również samozatrudnionych.

Czy koordynator z art. 208 KP to koordynator BIOZ i kierownik budowy?

W Prawie budowlanym nie ma odrębnego stanowiska „koordynatora BIOZ”. Słowo „koordynator” pada tam raz, w art. 27, i dotyczy koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego, czyli zupełnie innej funkcji. Zadania z zakresu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia rozdzielono między projektanta, który sporządza informację BIOZ (art. 20 ust. 1 pkt 1b), oraz kierownika budowy.

Kierownik budowy sporządza lub zapewnia sporządzenie planu BIOZ przed rozpoczęciem budowy (art. 21a ust. 1). Do jego podstawowych obowiązków należy koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie zasad bezpieczeństwa z przepisów i z planu BIOZ, wprowadzanie zmian w planie wynikających z postępu robót, uniemożliwianie wstępu osobom nieupoważnionym oraz wstrzymanie robót przy możliwości powstania zagrożenia wraz z bezzwłocznym zawiadomieniem właściwego organu (art. 22 pkt 3b-3d i 4). Kierownik robót ma te obowiązki odpowiednio (art. 24 ust. 2). Szczegóły planu opisuje artykuł o informacji BIOZ i planie BIOZ.

Czy kierownik budowy jest zarazem koordynatorem z art. 208 KP, zależy od ustaleń firm. Przepisy nie rozstrzygają tego automatycznie, więc warto zapisać to wprost w umowie z podwykonawcą.

Kto może zostać koordynatorem i jakie ma mieć kwalifikacje?

Kodeks pracy nie stawia koordynatorowi wymagań kwalifikacyjnych ani nie określa trybu jego wyboru. W opracowaniu CIOP-PIB wskazano, że w Kodeksie pracy nie ma procedury ani formy wyboru koordynatora ani zakresu jego uprawnień, a za najkorzystniejsze uznano powierzenie tej roli pracownikowi pracodawcy, na którego terenie pracują ludzie z innych firm. Na budowie bywa to osoba z firmy generalnego wykonawcy, na przykład kierownik budowy albo specjalista BHP, ale żaden przepis tego nie wymaga.

Jeżeli koordynatorem jest kierownik budowy, obowiązują go wymagania Prawa budowlanego. Kierowanie budową jest samodzielną funkcją techniczną i mogą ją pełnić tylko osoby z uprawnieniami budowlanymi (art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2). Każdy inny pracownik w roli koordynatora musi mieć szkolenia BHP właściwe dla swojego stanowiska. Dodatkowe wymagania, takie jak staż albo kurs z koordynacji, zwykle wynikają z umowy lub regulaminu budowy, a nie z przepisów ogólnych.

Zakres uprawnień również nie wynika z przepisu. W opracowaniu CIOP-PIB przyjęto, że koordynator może wydawać polecenia mające poprawić bezpieczeństwo i zwracać się do pracodawców z zaleceniami usunięcia zagrożeń, natomiast nie kieruje pracownikami i nie organizuje im pracy. Jest to opinia autorów opracowania, a nie norma prawna, dlatego uprawnienia warto zapisać w dokumencie wyznaczającym koordynatora.

Jakie zadania ma koordynator BHP na budowie?

Ustawa nie zawiera katalogu czynności koordynatora. Zakres wynika z celu art. 208 KP: współpraca pracodawców, zasady postępowania przy zagrożeniach i wzajemne informowanie. Na budowie spisuje się go w umowie, planie BIOZ albo regulaminie budowy. W praktyce obejmuje zwykle następujące zadania.

• Uzgodnienie z podwykonawcami zasad działania na wypadek zagrożenia: sygnały alarmowe, drogi ewakuacji, osoby do pierwszej pomocy i zwalczania pożarów.
• Przekazywanie informacji o robotach prowadzonych równolegle, na przykład pracach nad miejscem, w którym pracuje inna ekipa, albo pracach żurawia.
• Kontrola przestrzegania zasad BHP na terenie budowy i przekazywanie pracodawcom zaleceń z terminem usunięcia uchybień.
• Pilnowanie, by na budowie przebywały tylko osoby upoważnione i by wszyscy stosowali niezbędne środki ochrony indywidualnej (§ 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie BHP przy robotach budowlanych).
• Sprawdzenie, czy pracownicy zostali zaznajomieni z instrukcją bezpiecznego wykonywania robót, którą wykonawca opracowuje przed ich rozpoczęciem (§ 2 tego rozporządzenia).
• Reagowanie na zagrożenie, w tym przekazanie sprawy kierownikowi budowy, który wstrzymuje roboty przy możliwości powstania zagrożenia (art. 22 pkt 4 Prawa budowlanego).

Jakie dokumenty podwykonawcy sprawdza koordynator?

Przepisy nie wyliczają dokumentów, które koordynator ma zebrać od podwykonawców. Za dopuszczenie swoich pracowników do pracy odpowiada ich pracodawca (art. 229 § 4 i art. 237³ KP), a zakres kontroli generalnego wykonawcy wynika z umowy i zasad współdziałania. Zwykle sprawdza się orzeczenia lekarskie, szkolenia BHP, uprawnienia do konkretnych prac oraz potwierdzenie zapoznania z instrukcją i informacją o zagrożeniach.

Sprawdzenie ma charakter administracyjny: dokument istnieje, dotyczy tej osoby i stanowiska, nie jest przeterminowany. Nie zastępuje decyzji lekarza ani oceny uprawnionej osoby. Jak ułożyć ten proces w firmie, opisuje poradnik o tym, kto powinien weryfikować dokumenty pracowników podwykonawcy, a terminy ważności zebrano w artykułach o badaniach lekarskich i szkoleniach BHP.

Jak dokumentować pracę koordynatora?

Kodeks pracy nie przewiduje formy wyznaczenia koordynatora ani formy jego działań. Dla własnego bezpieczeństwa obu stron zapisuje się to na piśmie, bo po zdarzeniu albo podczas kontroli liczy się to, co da się pokazać. Teren budowy kierownik budowy przejmuje od inwestora protokolarnie (art. 22 pkt 1 Prawa budowlanego), a wzór takiego dokumentu znajdziesz w protokole przekazania placu budowy.

• Pisemne wyznaczenie koordynatora i jego zastępcy, z zakresem zadań i uprawnień.
• Zasady współdziałania podpisane przez przedstawicieli pracodawców (art. 208 § 1 pkt 3 KP).
• Wykaz osób wyznaczonych do pierwszej pomocy i ewakuacji: imię, nazwisko, miejsce pracy, telefon (art. 207¹ § 2 KP).
• Protokoły z narad i kontroli z zaleceniami oraz terminami ich wykonania.
• Wpisy do dziennika budowy dotyczące zagrożeń; kierownik budowy realizuje zalecenia z dziennika (art. 22 pkt 6 Prawa budowlanego).
• Potwierdzenia zapoznania pracowników z instrukcją bezpiecznego wykonywania robót.

Kto za co odpowiada na budowie?

Podział ról wynika z kilku ustaw i rozporządzeń naraz, dlatego warto go mieć w jednej tabeli. Plan BIOZ jest wymagany, gdy roboty obejmują rodzaje wymienione w art. 21a ust. 2 Prawa budowlanego albo mają trwać dłużej niż 30 dni roboczych przy jednoczesnym zatrudnieniu co najmniej 20 pracowników, lub ich pracochłonność przekroczy 500 osobodni (art. 21a ust. 1a). Dla większych budów inwestor zawiadamia inspektora pracy na 7 dni przed rozpoczęciem robót (§ 3 rozporządzenia w sprawie BHP przy robotach budowlanych).

Tabela poniżej nie rozstrzyga odpowiedzialności w konkretnej sprawie. Pokazuje, jakie obowiązki przepisy przypisują poszczególnym rolom. Ocena zdarzenia zależy od okoliczności i należy do uprawnionych organów. Powiązane obowiązki generalnego wykonawcy omawia artykuł o obowiązkach generalnego wykonawcy w zakresie BHP podwykonawców. Jeśli dokumenty ekip są uporządkowane w jednym rejestrze, na przykład w Atestero, koordynator widzi braki przed wejściem pracownika na budowę. Decyzje o dopuszczeniu pozostają po stronie uprawnionych osób.