Wypadek przy pracy na budowie: obowiązki, gdy poszkodowany jest pracownikiem podwykonawcy

Co jest wypadkiem przy pracy i które wypadki są ciężkie, śmiertelne lub zbiorowe?

Wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, czynności na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia albo w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy w drodze między jego siedzibą a miejscem wykonywania obowiązku (art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

Śmiertelny jest wypadek, w którego wyniku śmierć nastąpiła w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku. Ciężki to wypadek z ciężkim uszkodzeniem ciała, takim jak utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inny rozstrój zdrowia naruszający podstawowe funkcje organizmu, choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała. Zbiorowy to wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby (art. 3 ust. 4-6). Kwalifikację zdarzenia ustala zespół powypadkowy, a zawiadomienie z art. 234 § 2 KP obejmuje także zdarzenia, które mogą zostać uznane za wypadek przy pracy.

Co zrobić zaraz po wypadku na budowie?

Pracodawca musi podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić pierwszą pomoc poszkodowanym, ustalić okoliczności i przyczyny wypadku w przewidzianym trybie oraz zastosować środki zapobiegające podobnym wypadkom (art. 234 § 1 KP). Na budowie liczy się kolejność działań.

• Ratowanie osób i wyeliminowanie zagrożenia, wezwanie pomocy medycznej i udzielenie pierwszej pomocy.
• Poszkodowany, jeśli stan zdrowia pozwala, niezwłocznie informuje przełożonego (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r.). Każdy pracownik, który zauważy wypadek, zawiadamia przełożonego (art. 211 pkt 6 KP).
• Zabezpieczenie miejsca wypadku tak, by nie dopuścić osób niepowołanych, nie uruchamiać bez potrzeby wstrzymanych maszyn i nie zmieniać położenia maszyn ani przedmiotów, które spowodowały wypadek lub pozwalają odtworzyć okoliczności (§ 3 ust. 1).
• Zmiany w miejscu wypadku tylko za zgodą pracodawcy w uzgodnieniu ze społecznym inspektorem pracy, a przy wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym po uzgodnieniu z inspektorem pracy i prokuratorem (§ 3 ust. 2-3). Wyjątek stanowi ratowanie osób lub mienia i zapobieżenie grożącemu niebezpieczeństwu (ust. 4).
• Zawiadomienie pracodawcy poszkodowanego, jeśli wypadek miał miejsce na terenie innego zakładu pracy (§ 8 ust. 2 pkt 3).
• Zawiadomienie inspektora pracy i prokuratora przy wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym (art. 234 § 2 KP).

Kto ustala okoliczności wypadku pracownika podwykonawcy?

Okoliczności i przyczyny wypadku, który miał miejsce na terenie innego zakładu pracy, ustala zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę poszkodowanego, w obecności przedstawiciela pracodawcy, na którego terenie doszło do wypadku (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r.). Gdy wypadek zdarzył się na terenie generalnego wykonawcy, oznacza to zwykle, że zespół powołuje firma podwykonawcza, a przedstawiciela deleguje generalny wykonawca.

W skład zespołu wchodzi pracownik służby BHP oraz społeczny inspektor pracy (§ 4). Gdy pracodawca nie ma obowiązku tworzenia służby BHP, zastępuje ją pracodawca, pracownik wykonujący zadania służby BHP albo specjalista spoza zakładu, a gdy nie działa społeczna inspekcja pracy, przedstawiciel pracowników po szkoleniu BHP (§ 5). Przy małej liczbie pracowników skład to pracodawca i specjalista spoza zakładu (§ 6). Zespół działa niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o wypadku: ogląda miejsce i maszyny, wysłuchuje poszkodowanego i świadków, zbiera opinie i dowody, dokonuje kwalifikacji prawnej wypadku i określa środki profilaktyczne (§ 7).

Na wniosek pracodawcy poszkodowanego okoliczności i przyczyny może ustalić pracodawca, na którego terenie był wypadek, i przekazać dokumentację pracodawcy poszkodowanego, który zatwierdza protokół (§ 8 ust. 3, § 13 ust. 4). Rolę generalnego wykonawcy opisuje też artykuł o obowiązkach generalnego wykonawcy w zakresie BHP podwykonawców.

Kogo zawiadomić po wypadku i w jakim terminie?

Przy wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym pracodawca niezwłocznie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora (art. 234 § 2 KP). Kodeks pracy nie podaje terminu w godzinach ani formy zawiadomienia, więc obowiązuje słowo „niezwłocznie”. Dla celów dowodowych zachowuje się ślad zgłoszenia, na przykład e-mail lub potwierdzenie przyjęcia.

Przepisy nie dzielą wprost tego obowiązku między generalnego wykonawcę i podwykonawcę. Art. 234 § 2 dotyczy pracodawcy, a § 8 ust. 2 rozporządzenia nakłada na pracodawcę, na którego terenie jest wypadek, obowiązek zawiadomienia pracodawcy poszkodowanego. Kto i jak zgłasza zdarzenie, warto uzgodnić z góry w zasadach współdziałania z art. 208 § 1 pkt 3 KP. Jeżeli wypadek łączy się z katastrofą budowlaną, osobne obowiązki zawiadomienia organu nadzoru budowlanego, prokuratora, Policji i inwestora spoczywają m.in. na kierowniku budowy (art. 73 i 75 Prawa budowlanego).

Ile czasu ma zespół powypadkowy i jakie dokumenty powstają?

Zespół sporządza protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku nie później niż w 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli z uzasadnionych przyczyn trwa to dłużej, przyczyny opóźnienia podaje się w protokole (§ 9). Pracodawca zatwierdza protokół nie później niż w 5 dni od jego sporządzenia (§ 13 ust. 1). Wzór protokołu określa rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 24 maja 2019 r.

Pracodawca niezwłocznie doręcza zatwierdzony protokół poszkodowanemu, a przy wypadkach śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych także właściwemu inspektorowi pracy (§ 14). Poszkodowany ma prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia oraz wglądu w akta (§ 11). Pracodawca prowadzi rejestr wypadków przy pracy (art. 234 § 3 KP) i przechowuje protokół z dokumentacją powypadkową przez 10 lat (art. 234 § 3¹ KP). Bez protokołu powypadkowego albo karty wypadku ZUS odmawia przyznania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego (art. 22 ust. 1 ustawy wypadkowej). Dodatkowo pracodawca przekazuje statystyczną kartę wypadku do GUS.

Co z poszkodowanym, który nie jest pracownikiem?

Dla osób niebędących pracownikami okoliczności ustala się w karcie wypadku, a nie w protokole powypadkowym. Dotyczy to między innymi pracujących na umowie zlecenia lub o świadczenie usług oraz prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, czyli także samozatrudnionych podwykonawców (art. 3 ust. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy wypadkowej). Kartę sporządza podmiot, na którego rzecz wykonywana jest praca na podstawie zlecenia, a w stosunku do prowadzących działalność Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kartę wypadku sporządza się nie później niż w 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku, w trzech egzemplarzach (rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 stycznia 2022 r., § 4). Który podmiot jest „podmiotem, na którego rzecz wykonywana jest praca”, zależy od łańcucha umów na danej budowie. To pytanie dla prawnika, a nie do rozstrzygnięcia w poradniku.

Które dokumenty pracownika przegląda się po wypadku?

Zespół bada warunki wykonywania pracy i inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na wypadek, oraz zbiera dowody (§ 7 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r.). Zwykle obejmuje to dokumenty pracownika: skierowanie na badania i orzeczenie lekarskie (art. 229 KP), zaświadczenia o szkoleniach BHP (art. 237³ § 2 KP), uprawnienia do powierzonych czynności, potwierdzenie zapoznania z instrukcją bezpiecznego wykonywania robót i dokumenty dotyczące środków ochrony indywidualnej. Przegląd tych dokumentów służy ustaleniu faktów i nie przesądza o niczyjej odpowiedzialności.

Tym samym dokumentom przygląda się inspektor pracy podczas kontroli, dlatego dobrze mieć je skompletowane z góry. Zobacz listę dokumentów pracownika przed wejściem na budowę oraz artykuły o dokumentacji pracowników do kontroli PIP i o tym, co sprawdza inspektor PIP na budowie. Gdy dokumenty podwykonawców są w jednym rejestrze, na przykład w Atestero, łatwiej je udostępnić zespołowi. Atestero nie ustala okoliczności wypadku ani niczego nie ocenia.