Co inspekcja pracy i GUS mówią o bezpieczeństwie na budowach: dane za 2024 i 2025 r.

Ile wypadków przy pracy było w budownictwie w 2024 i 2025 r.?

Według GUS w 2024 r. w budownictwie (sekcja F PKD) w wypadkach przy pracy poszkodowanych zostało 3442 osoby, w tym 59 w wypadkach śmiertelnych i 79 w wypadkach ciężkich. Rok wcześniej było to 3596 osób, 39 ofiar śmiertelnych i 35 ciężko poszkodowanych (GUS, „Wypadki przy pracy w 2024 r.”, tabl. 1). Liczba poszkodowanych spadła więc o 4,3%, a liczba ofiar śmiertelnych wzrosła o połowę.

Wstępne dane za 2025 r. pokazują 3233 poszkodowanych w budownictwie, w tym 44 śmiertelnie i 88 ciężko (GUS, „Wypadki przy pracy w 2025 r. – dane wstępne”, tablica 1). To dane wstępne: przy 2024 r. wskaźnik wypadkowości dla całej gospodarki zmienił się między wersją wstępną a ostateczną z 4,80 na 4,74, więc liczby za 2025 r. mogą się jeszcze przesunąć. W 2024 r. 2037 z 3442 poszkodowanych w budownictwie uległo wypadkowi na terenie budowy, w kamieniołomie lub kopalni odkrywkowej, w tym 44 z 59 ofiar śmiertelnych (tabl. 14).

Na tle całego kraju budownictwo odpowiada za 5,1% poszkodowanych, ale za 23,6% ofiar śmiertelnych w 2024 r. (59 z 250, tabl. 1) i 23,3% w 2025 r. (44 z 189, dane wstępne). Jak wygląda kontrola inspektora na budowie, opisujemy w poradniku kontrola PIP na budowie: co sprawdza inspektor.

Czy budownictwo jest bardziej niebezpieczne niż inne branże?

Wypadków w przeliczeniu na pracujących jest w budownictwie mniej niż średnio w gospodarce, ale są one cięższe. Wskaźnik wypadkowości w 2024 r. wyniósł w budownictwie 3,27 poszkodowanego na 1000 pracujących wobec 4,74 w całej gospodarce, a wskaźnik dla wypadków śmiertelnych 0,06 wobec 0,018 (GUS 2024, tabl. 24 i mapa 2). Na jednego poszkodowanego w budownictwie przypadło 59,5 dnia niezdolności do pracy, wobec 43,4 dnia średnio (tabl. 1).

Wewnątrz branży różnice są duże. Przy budowie obiektów inżynierii lądowej i wodnej wskaźnik wypadkowości wyniósł 6,41, przy budowie budynków 3,68, a w robotach budowlanych specjalistycznych 2,12 (tabl. 24). GUS zwraca też uwagę na nowych pracowników: wśród ofiar śmiertelnych ze stażem pracy do roku najwyższy udział miało budownictwo, 26,2% (GUS 2024, synteza, s. 14 w druku). To argument za starannym szkoleniem wstępnym i instruktażem stanowiskowym każdej nowej osoby, także z firmy podwykonawczej.

Jak dochodzi do wypadków na budowach według GUS?

Najczęstszym zdarzeniem, które zapoczątkowało wypadek w budownictwie w 2024 r., było „poślizgnięcie lub potknięcie się – upadek osoby”: 1022 poszkodowanych, w tym 24 z 59 ofiar śmiertelnych (GUS 2024, tabl. 11). Kolejne były utrata kontroli nad maszyną, środkiem transportu lub narzędziem (789) oraz pęknięcie, upadek lub załamanie się czynnika materialnego (724). GUS nie wydziela upadków z wysokości: ta kategoria łączy je z upadkami na tym samym poziomie.

Wśród przyczyn GUS wymienia przede wszystkim nieprawidłowe zachowanie się pracownika, 2784 z 6489 wskazanych przyczyn, czyli 42,9% (tabl. 10; jeden wypadek może mieć kilka przyczyn). Przyczyny organizacyjne są rzadsze, ale w wypadkach śmiertelnych ich udział rośnie: na 151 przyczyn wypadków śmiertelnych w budownictwie 22 to niewłaściwa organizacja pracy, 22 niestosowanie się do przepisów BHP, a 11 niewłaściwa organizacja stanowiska pracy. Za organizację pracy i stanowiska odpowiada pracodawca, a na budowie z wieloma firmami także koordynacja, o której piszemy w poradniku o obowiązkach generalnego wykonawcy w zakresie BHP podwykonawców.

Co inspektorzy pracy stwierdzają na budowach?

W 2025 r. PIP przeprowadziła 7854 kontrole robót budowlanych u 6431 pracodawców i skontrolowała 1243 place budowy (Sprawozdanie PIP za 2025 r., s. 73). W całym sektorze nieprawidłowości dotyczące pracy na wysokości (bez rusztowań) stwierdzono w 71% kontroli, w których badano to zagadnienie, rusztowań w 65%, a organizacji i przygotowania budowy w 73% (s. 78). Przy pracy na wysokości 84% decyzji dotyczyło braku środków ochrony zbiorowej, np. balustrad (s. 76–77).

Przy rusztowaniach ponad połowa decyzji dotyczyła balustrad, a 27% dopuszczania do pracy na rusztowaniach niesprawdzonych i nieodebranych (s. 77). Sprawozdanie za 2024 r. podaje dane z całej strategii 2022–2024: na budowach całorocznych „co trzecie rusztowanie nie zostało odebrane przez osobę uprawnioną”, a na małych budowach dotyczyło to 2 na 3 skontrolowanych rusztowań (Sprawozdanie PIP za 2024 r., s. 38–39 i 41–42 w druku). Kto może odebrać rusztowanie, wyjaśnia poradnik o uprawnieniach na rusztowania, a wpis do dokumentacji ułatwia wzór protokołu odbioru rusztowania.

Dokumenty pracowników też są w tych danych. W grupie „przygotowanie do pracy” w 2025 r. 39% nieprawidłowości dotyczyło środków ochrony indywidualnej, 24% dopuszczania do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich, 16% braku instruktażu stanowiskowego, a 9% dodatkowych kwalifikacji (s. 76). Na budowie są to m.in. zaświadczenia UDT operatorów; ważność karty UDT albo starego zezwolenia na wózek sprawdzisz narzędziem do uprawnień na wózki widłowe. Konsekwencje dopuszczenia do pracy bez badań opisuje poradnik o karach za dopuszczenie do pracy bez badań i szkolenia BHP.

Co pokazują wypadki zbadane przez inspektorów pracy?

PIP bada głównie wypadki śmiertelne, ciężkie i zbiorowe, dlatego jej liczby są mniejsze od danych GUS i mają inny zakres. W 2025 r. inspektorzy zbadali wypadki 540 poszkodowanych z budownictwa (25,2% wszystkich poszkodowanych w zbadanych wypadkach), w tym 69 ofiar śmiertelnych, czyli 34,0% z 203 (Sprawozdanie PIP za 2025 r., s. 39–42). W 2024 r. było to 506 poszkodowanych i 65 ofiar śmiertelnych (Sprawozdanie PIP za 2024 r., s. 27–30 w druku; sprawozdanie za 2025 r. koryguje udział z 29,2% na 29,8%).

Teren budowy był w 2025 r. najczęstszym miejscem wypadków śmiertelnych zbadanych przez PIP we wszystkich branżach, z udziałem 29,6% (s. 41). Najczęstszym zdarzeniem w tych wypadkach był upadek z wysokości, np. przez otwór technologiczny na niższą kondygnację: 47 ofiar, 23,2% (s. 42). Budowy były też miejscem 35,3% zbadanych wypadków osób pracujących na umowach zlecenia (s. 40). Podział przyczyn PIP podaje tylko dla wszystkich branż razem: w 2025 r. przyczyny ludzkie stanowiły 43,6%, organizacyjne 40,7%, a techniczne 15,7% (s. 42).

Jakie decyzje i kary wydaje PIP na budowach?

Na wszystkich budowach w 2025 r. inspektorzy wydali 56 770 decyzji, w tym 3604 decyzje wstrzymania prac, 3485 decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn i 2220 decyzji skierowania pracowników do innych prac. Nałożyli 3838 mandatów na łączną kwotę 5 127 050 zł (Sprawozdanie PIP za 2025 r., s. 76–77). Porównanie z 2024 r. w tabeli poniżej pochodzi z tego samego sprawozdania.

PIP zwraca uwagę, że roboty na budowach wykonują w przeważającej większości firmy zatrudniające do 9 osób (s. 78), a w 2025 r. 2846 z 3440 kontroli kompleksowych, czyli blisko 83%, dotyczyło takich firm (s. 73–74). Kontrola legalności zatrudnienia objęła w budownictwie 15 204 osoby, a nielegalne zatrudnienie lub inną nielegalną pracę zarobkową stwierdzono wobec 1864 (s. 128). Dokumenty cudzoziemców na budowie omawia poradnik o obowiązkach generalnego wykonawcy wobec cudzoziemców.

Co z tych danych wynika dla generalnego wykonawcy i podwykonawcy?

PIP opisuje problem, który zna każdy kierownik dużej budowy: „Odpowiedzialność za zorganizowanie pracy rozmywa się pomiędzy kolejnych podwykonawców, a kierownik budowy niejednokrotnie nawet nie wie, z jakich firm są pracownicy wykonujący prace na budowie, którą nadzoruje” (Sprawozdanie PIP za 2024 r., s. 42 w druku). Wnioski dla generalnego wykonawcy zebraliśmy w liście pod tą sekcją.

Podwykonawca, zwykle mikrofirma, odpowiada za swoich pracowników jako pracodawca: za badania, szkolenia BHP, instruktaż stanowiskowy i sprzęt ochronny. Najprostszy sposób, by nie trafić do statystyki „dopuszczenia do pracy bez badań”, to komplet dokumentów przed pierwszym dniem na budowie. Listę dokumentów zawiera poradnik lista dokumentów pracownika przed wejściem na budowę, a program instruktażu przygotujesz na podstawie wzoru programu instruktażu stanowiskowego.

• Prowadź listę firm i osób na budowie, aktualizowaną przy każdym nowym podwykonawcy, także dalszego szczebla.
• Przed wejściem ekipy sprawdzaj orzeczenia lekarskie, szkolenia BHP i instruktaż stanowiskowy. W 2025 r. były to 2 z 3 najczęstszych nieprawidłowości w przygotowaniu do pracy.
• Odbiór rusztowania przez osobę uprawnioną dokumentuj protokołem przed udostępnieniem go innym firmom.
• Przy pracy na wysokości planuj środki ochrony zbiorowej (balustrady, zabezpieczenie otworów) przed rozpoczęciem robót, bo tego dotyczyło 84% decyzji PIP w tej grupie.
• Nowym pracownikom poświęć więcej uwagi przy instruktażu: w 2024 r. budownictwo miało najwyższy udział wśród ofiar śmiertelnych ze stażem do roku.

Czego te dane nie pokazują?

Dane GUS za 2025 r. są wstępne, a dane ostateczne za 2024 r. ukazały się 27 listopada 2025 r. Wstępna publikacja za 2025 r. nie podaje przyczyn ani wydarzeń dla samego budownictwa. Odsetki nieprawidłowości ze sprawozdania PIP za 2024 r. obejmują łącznie lata 2022–2024. PIP nie podaje liczby ciężko poszkodowanych w budownictwie ani podziału przyczyn wypadków tylko dla tej branży. Opracowań CIOP-PIB w tym zestawieniu nie uwzględniliśmy.

Nie ma też w tych dokumentach liczb o kontroli dokumentów podwykonawców przez generalnych wykonawców: PIP opisuje to zjawisko słowami, bez statystyki. Zmiany w przepisach, które wchodzą w życie w latach 2026–2027, zebraliśmy w poradniku nowe przepisy BHP 2026 i 2027 na budowie.