Kara za dopuszczenie do pracy bez badań i szkolenia BHP: stawki 2026 i kto odpowiada

Jaka kara grozi za dopuszczenie pracownika do pracy bez badań lekarskich?

Od 8 lipca 2026 r. za dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł, którą orzeka sąd na wniosek inspektora pracy (art. 283 § 1 KP w brzmieniu nadanym ustawą Dz.U. 2026 poz. 473). Inspektor może też nałożyć mandat do 5000 zł, a do 10 000 zł, gdy osoba ukarana co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika popełni kolejne w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania (art. 96 § 1a pkt 1 i § 1b KPW).

Zakaz wynika z art. 229 § 4 KP: pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu. Orzeczenie musi więc dotyczyć pracy, którą osoba faktycznie wykonuje na budowie. Orzeczenie wydane na stanowisko magazyniera nie obejmuje pracy na rusztowaniu, jeżeli skierowanie nie opisywało pracy na wysokości. Jak czytać datę następnego badania, opisuje poradnik o ważności badań lekarskich pracownika.

Grzywnę za wykroczenie wymierza się osobie fizycznej, nie spółce. Art. 283 § 1 KP obejmuje osobę odpowiedzialną za stan BHP albo kierującą pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, więc ukarany może być właściciel firmy, członek zarządu, kierownik robót albo brygadzista, zależnie od tego, kto podjął decyzję o dopuszczeniu. Przed 8 lipca 2026 r. widełki wynosiły 1000–30 000 zł, a mandat inspektora do 2000 zł.

Kara za brak szkolenia BHP: ile wynosi i kiedy grozi?

Dopuszczenie do pracy bez szkolenia BHP albo z przeterminowanym szkoleniem okresowym narusza art. 237³ § 2 KP, za co od 8 lipca 2026 r. grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 283 § 1 KP) lub mandat do 5000 zł. Nie wolno też dopuścić do pracy osoby bez dostatecznej znajomości przepisów i zasad BHP ani bez wymaganych kwalifikacji (art. 237³ § 1 KP).

Szkolenie przed dopuszczeniem do pracy to szkolenie wstępne: instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, który kończy się sprawdzianem będącym podstawą dopuszczenia do pracy na stanowisku (§ 11 ust. 6 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP). Od 12 grudnia 2025 r. odbycie instruktażu można potwierdzić także elektronicznie (§ 12 ust. 1). Szkolenie okresowe na stanowiskach robotniczych odbywa się nie rzadziej niż raz na 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych raz w roku (§ 15 ust. 1). Terminy dla innych grup opisuje poradnik szkolenie BHP co ile lat, a dokument potwierdzający instruktaż poradnik o karcie szkolenia wstępnego BHP.

Co grozi za dopuszczenie do pracy bez uprawnień UDT, SEP lub orzeczenia do pracy na wysokości?

Dopuszczenie do pracy osoby bez wymaganych kwalifikacji narusza art. 237³ § 1 KP i grozi tą samą grzywną od 2000 do 60 000 zł. Inspektor pracy może też nakazać skierowanie takiej osoby do innych prac, gdy pracuje przy pracach niebezpiecznych bez odpowiednich kwalifikacji, a nakaz podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIP). Na budowie oznacza to odsunięcie operatora albo elektryka od tej pracy jeszcze w dniu kontroli.

Osoby obsługujące urządzenia techniczne objęte dozorem, np. żurawie, podesty ruchome i wózki podnośnikowe, muszą mieć zaświadczenie kwalifikacyjne (art. 22 ust. 2 i 3 ustawy o dozorze technicznym), wydawane na 5–10 lat zależnie od urządzenia (ust. 3a). Przy samodzielnej eksploatacji sieci, urządzeń i instalacji elektrycznych nie wolno zatrudniać osób bez świadectwa kwalifikacyjnego (art. 54 ust. 2 Prawa energetycznego). Jak sprawdzić oba dokumenty, opisuje poradnik jak sprawdzić uprawnienia UDT i SEP operatora.

Przy pracy na wysokości nie ma osobnego „zaświadczenia wysokościowego”. Liczy się orzeczenie lekarskie wydane na podstawie skierowania, które opisuje pracę na wysokości, bo art. 229 § 4 KP mówi o braku przeciwwskazań w warunkach pracy opisanych w skierowaniu. Zasady opisuje poradnik o badaniach wysokościowych.

Kto odpowiada, gdy pracownik podwykonawcy nie ma badań: podwykonawca czy generalny wykonawca?

Za badania i szkolenia odpowiada pracodawca tej osoby, czyli zwykle podwykonawca: to on wydaje skierowanie na badania (art. 229 § 4a KP), szkoli pracownika i nie może dopuścić go do pracy bez aktualnego orzeczenia. Generalny wykonawca nie przejmuje tych obowiązków, ale na wspólnym terenie budowy musi współpracować z innymi pracodawcami, wyznaczyć koordynatora BHP i ustalić zasady współdziałania (art. 208 § 1 KP).

Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia żadnego pracodawcy z obowiązku zapewnienia BHP własnym pracownikom (art. 208 § 2 KP). Kierownik budowy koordynuje przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, podejmuje działania uniemożliwiające wstęp na budowę osobom nieupoważnionym i wstrzymuje roboty, gdy widzi możliwość powstania zagrożenia (art. 22 pkt 3b, 3d i 4 Prawa budowlanego). Art. 283 § 1 KP obejmuje także osobę kierującą „innymi osobami fizycznymi”, więc jeżeli ktoś z generalnego wykonawcy faktycznie kieruje pracą ludzi podwykonawcy, przepis może dotyczyć również jego.

Osobom pracującym na umowach cywilnoprawnych i prowadzącym działalność w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę ten pracodawca zapewnia bezpieczne warunki pracy (art. 304 § 1 KP), a obowiązki takiej osoby, np. udział w szkoleniu czy badaniach, ustala podmiot organizujący pracę (art. 304¹ KP). Zasady dla tych osób opisuje poradnik o badaniach i szkoleniu BHP zleceniobiorcy i B2B na budowie. Odpowiedzialność generalnego wykonawcy jest też umowna: umowa i regulamin budowy określają, jakie dokumenty firma przedstawia przed wejściem i kto je sprawdza, co opisuje poradnik o umowie podwykonawczej.

Czy za wypadek pracownika bez badań grozi odpowiedzialność karna?

Tak, jeżeli osoba odpowiedzialna za BHP nie dopełniła obowiązku i przez to naraziła pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Grozi za to kara pozbawienia wolności do 3 lat, a przy działaniu nieumyślnym grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 220 § 1 i 2 Kodeksu karnego).

Przestępstwo z art. 220 KK nie wymaga, żeby doszło do wypadku, wystarczy samo narażenie. Sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo, nie podlega karze (§ 3). Niezawiadomienie w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy albo niesporządzenie wymaganej dokumentacji to osobne przestępstwo z art. 221 KK, zagrożone grzywną do 180 stawek dziennych albo karą ograniczenia wolności. Obowiązki po zdarzeniu opisuje poradnik wypadek przy pracy na budowie, a dane o wypadkach w branży zestawienie wypadki przy pracy w budownictwie: statystyki GUS.

To, kto był „odpowiedzialny za BHP” w rozumieniu art. 220 KK, zależy od faktycznego podziału zadań między firmami na budowie. Tabela w tym poradniku pokazuje tylko, gdzie zwykle przebiegają granice obowiązków. Ocena konkretnego zdarzenia należy do prokuratury i sądu, a przy sporze potrzebny jest prawnik.

Jaka kara grozi za cudzoziemca bez podstawy do pracy na budowie?

Nielegalne powierzenie pracy cudzoziemcowi to wykroczenie zagrożone grzywną od 3000 do 50 000 zł (art. 84 ust. 1 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom), wymierzaną w kwocie nie niższej niż 3000 zł za każdego cudzoziemca (ust. 13). Inspektor pracy albo Straż Graniczna mogą nałożyć mandat do 10 000 zł (art. 96 § 1af KPW).

Na budowie znaczenie ma też art. 84 ust. 12: kto, powierzając pracę cudzoziemcowi, kieruje go do pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu na innej podstawie niż umowa o pracę tymczasową, podlega grzywnie nie niższej niż 3000 zł. Przed odpowiedzialnością za powierzenie pracy osobie bez ważnego dokumentu pobytowego chroni łącznie: zażądanie dokumentu przed rozpoczęciem pracy, przechowywanie jego kopii (art. 4 ust. 2 i 4) i zgłoszenie do ubezpieczeń, jeśli jest wymagane (art. 85). Dokumenty opisuje poradnik cudzoziemiec na budowie.

Co grozi pracownikowi, który nie zrobił badań lub szkolenia?

Pracownik ma obowiązek brać udział w szkoleniach i instruktażach BHP oraz poddawać się badaniom wstępnym, okresowym i kontrolnym (art. 211 pkt 1 i 5 KP). Za nieprzestrzeganie przepisów BHP pracodawca może ukarać go upomnieniem, naganą albo karą pieniężną (art. 108 § 1 i 2 KP). Grzywna z art. 283 § 1 KP dotyczy osoby odpowiedzialnej za BHP lub kierującej pracą, a nie samego pracownika.

Kara pieniężna za jedno przekroczenie nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika (art. 108 § 3 KP). Bez aktualnego orzeczenia pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy (art. 229 § 4 KP), więc osoba wypada z planu ekipy do czasu nowego orzeczenia. Po zwolnieniu lekarskim dłuższym niż 30 dni z powodu choroby potrzebne są badania kontrolne (art. 229 § 2 KP), co opisuje poradnik o badaniach kontrolnych po zwolnieniu lekarskim.

Jak się zabezpieczyć: 5 kroków przed wejściem ekipy na budowę

Najlepszą ochroną przed karą jest kontrola przed pierwszym dniem pracy, a nie przy bramie. Potrzebna jest lista dokumentów wymaganych dla rodzaju pracy, sprawdzenie dat ważności i zasada, że osoba bez aktualnego dokumentu nie zaczyna pracy na danym stanowisku. W trakcie robót trzeba pilnować terminów, bo orzeczenia i szkolenia wygasają także w środku kontraktu.

Kolejność kroków dla jednej osoby opisuje poradnik jak dopuścić pracownika podwykonawcy do pracy. Termin konkretnego orzeczenia albo szkolenia policzysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a przy kilkunastu osobach wystarczy wzór rejestru szkoleń, badań i uprawnień (XLSX). W Atestero brak ważnego orzeczenia albo szkolenia oznacza status „niegotowy” dla danej budowy i rodzaju pracy, zanim osoba trafi na listę jutrzejszej ekipy. System nie dopuszcza nikogo do pracy: pokazuje brak i prośbę do właściwej firmy, a decyzję podejmuje uprawniona osoba.

• ustal wymagane dokumenty dla każdego rodzaju pracy (badania, szkolenia, UDT, SEP, praca na wysokości)
• zapisz w umowie podwykonawczej, kto i kiedy przekazuje dokumenty
• sprawdź dokumenty przed pierwszym dniem pracy, nie przy bramie
• pilnuj terminów w trakcie robót i reaguj przed datą końca ważności
• zapisuj, kto zdecydował o dopuszczeniu i na jakiej podstawie