Nowe przepisy BHP 2026 i 2027 na budowie: kalendarz zmian dla GW i podwykonawców

Jakie zmiany w przepisach BHP dotyczą budowy w 2026 i 2027 r.?

Na budowie w latach 2026–2027 zmieniają się cztery obszary: kontrola i kary PIP (od 8 lipca 2026 r.), orzeczenia lekarskie (co do zasady elektronicznie od 18 października 2026 r.), uprawnienia elektryków i operatorów wózków (terminy 3 lipca i 31 grudnia 2026 r.) oraz praca w upale (od 11 stycznia 2027 r.). Tabela poniżej układa zmiany według dat i podaje akt w Dzienniku Ustaw.

Kalendarz obejmuje też dwie zmiany z końca 2025 r., które w 2026 r. widać przy każdym nowym pracowniku i każdym zgłoszeniu podwykonawcy: elektroniczne potwierdzenie instruktażu BHP i nowy termin sprzeciwu inwestora z art. 647¹ KC. Wpisaliśmy wyłącznie akty ogłoszone w Dzienniku Ustaw, a projekt ustawy o uprawnieniach operatorów maszyn opisujemy osobno jako projekt. Co grozi za dopuszczenie do pracy bez dokumentów po tych zmianach, wyjaśnia poradnik o karach za dopuszczenie do pracy bez badań i szkolenia BHP.

Reforma PIP od 8 lipca 2026 r.: wyższe grzywny i decyzje o umowach

Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2026 poz. 473). Grzywna za wykroczenia z art. 281 § 1, 282 § 1 i 283 § 1 KP, w tym za naruszenie przepisów BHP, wynosi teraz od 2000 do 60 000 zł (wcześniej 1000–30 000 zł). Mandat inspektora pracy to do 5000 zł, a do 10 000 zł, gdy sprawca ukarany co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika popełni kolejne w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania (art. 96 § 1a pkt 1 i § 1b KPW).

Druga zmiana dotyczy umów. Okręgowy inspektor pracy może decyzją stwierdzić istnienie stosunku pracy, gdy umowa zlecenia albo umowa z jednoosobową firmą ma cechy etatu z art. 22 § 1 KP (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP). Warunkiem jest niewykonanie wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń. Kontrola może objąć także przedsiębiorcę, na rzecz którego ludzie pracowali w roku przed kontrolą, bez względu na podstawę ich pracy (art. 13 pkt 1), więc na budowie dotyczy zarówno podwykonawcy, jak i generalnego wykonawcy. Tryb, terminy odwołań i skutki decyzji opisuje poradnik o reformie PIP i umowach B2B na budowie.

Nowe są też kontrola zdalna, prowadzona przez operatora pocztowego albo środkami komunikacji elektronicznej, gdy nie stoi to w sprzeczności z celem kontroli (art. 26 ust. 5), oraz interpretacje indywidualne Głównego Inspektora Pracy w sprawie charakteru umowy (art. 14b, opłata 40 zł, odpowiedź do 30 dni). Firma, która przed 8 lipca 2026 r. zawarła umowę cywilnoprawną z osobą pracującą w warunkach etatu i do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zawrze z nią umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 KP (art. 16 ustawy zmieniającej). Przebieg wizyty inspektora opisuje poradnik o kontroli PIP na budowie.

E-orzeczenie lekarskie od 18 października 2026 r.

Od 18 października 2026 r. orzeczenie z badań pracowniczych powstaje co do zasady w postaci elektronicznej i jest zapisywane w Systemie Informacji Medycznej. Papierowe orzeczenie lekarz wystawia wtedy, gdy nie ma dostępu do systemu (§ 3 ust. 4e pkt 1 rozporządzenia o badaniach lekarskich pracowników). Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 456), które obowiązuje od 17 kwietnia 2026 r. i pozwoliło przez 6 miesięcy wystawiać orzeczenia po staremu (§ 2).

Pracodawca, czyli na budowie zwykle podwykonawca, dostaje orzeczenie od jednostki medycyny pracy w terminie i w sposób ustalony w umowie z tą jednostką (§ 3 ust. 4h). Pracownik ma je w Internetowym Koncie Pacjenta, a na żądanie dostaje wydruk podpisany przez lekarza (§ 3 ust. 4g). Generalny wykonawca nie ma dostępu do tych systemów, więc potrzebuje od podwykonawcy pliku PDF albo wydruku. Rozporządzenie nie unieważnia papierowych orzeczeń wydanych wcześniej: obowiązuje data następnego badania wpisana w orzeczeniu. Termin 18 października nie zmienia też kar, bo wyższe grzywny obowiązują od 8 lipca 2026 r. Szczegóły: e-orzeczenie lekarskie od 18 października 2026 r. i ważność badań lekarskich pracownika.

To samo rozporządzenie zmieniono w 2026 r. jeszcze raz. Od 4 czerwca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 726) wiążąca wartość dopuszczalnego stężenia ołowiu we krwi wynosi 30 μg/100 ml do 31 grudnia 2028 r., a od 1 stycznia 2029 r. 15 μg/100 ml (§ 13a rozporządzenia i § 2 rozporządzenia zmieniającego). Dotyczy to prac z narażeniem na ołów, np. przy usuwaniu starych powłok zawierających ołów.

Uprawnienia: SEP po 3 lipca 2026 r., wózki do 31 grudnia 2026 r. i opłaty UDT

Z upływem 3 lipca 2026 r. straciły ważność świadectwa kwalifikacyjne SEP wydane bezterminowo albo na okres dłuższy niż 5 lat, z wyjątkiem osób objętych dawnym art. 54 ust. 1c pkt 2 Prawa energetycznego (art. 25 ustawy z 20 maja 2021 r., Dz.U. 2021 poz. 1093). Nowe świadectwa tracą ważność po 5 latach od dnia wydania (art. 54 ust. 1aa Prawa energetycznego), a przy samodzielnej eksploatacji instalacji nie wolno zatrudniać osób bez świadectwa (art. 54 ust. 2).

31 grudnia 2026 r. kończą ważność imienne zezwolenia na obsługę wózków jezdniowych wystawione przez pracodawców w latach 2005–2014, a zezwolenia wystawione od 1 stycznia 2015 r. tracą ważność 31 grudnia 2027 r. (§ 18 rozporządzenia w sprawie BHP przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym, w brzmieniu Dz.U. 2019 poz. 1948). Operator wózka podnośnikowego z mechanicznym napędem podnoszenia potrzebuje potem dokumentu z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, zwykle zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT. Szczegóły i wyjątki opisują poradniki o uprawnieniach na wózki widłowe i o ważności uprawnień SEP.

Od 4 lipca 2026 r. obowiązuje nowy załącznik nr 1 z opłatami za czynności jednostek dozoru technicznego, w tym za badania okresowe i doraźne kontrolne urządzeń, m.in. żurawi, podestów ruchomych i wózków jezdniowych podnośnikowych (rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 28 maja 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 806). Badania urządzeń opłaca podmiot, który je eksploatuje. Opłaty za egzamin kwalifikacyjny operatora rozporządzenie nie zmieniło, bo ustala ją § 4 rozporządzenia o opłatach na zasadach z art. 23 ust. 4 ustawy o dozorze technicznym, a z nowego załącznika operatora dotyczy opłata 99 zł za duplikat albo wymianę zaświadczenia kwalifikacyjnego (pkt 3). Okresy ważności zaświadczeń operatorów opisuje poradnik o ważności uprawnień UDT.

Szkolenie BHP: instruktaż potwierdzany elektronicznie od 12 grudnia 2025 r.

Od 12 grudnia 2025 r. pracownik i kierownik komórki organizacyjnej mogą potwierdzić odbycie instruktażu ogólnego i stanowiskowego oraz dopuszczenie do pracy w postaci papierowej albo elektronicznej (§ 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP, zmiana Dz.U. 2025 poz. 1640). Karta szkolenia wstępnego zostaje: przy potwierdzeniu elektronicznym pracodawca robi w niej adnotację w miejscu podpisu i dołącza dokument elektroniczny albo jego odwzorowanie (§ 12 ust. 1b–1c).

Kartę razem z załącznikami przechowuje się w aktach osobowych (§ 12 ust. 3). Generalny wykonawca, który sprawdza instruktaż pracownika podwykonawcy, powinien więc przyjąć kartę z adnotacją i wydruk lub plik potwierdzenia zamiast wymagać odręcznego podpisu. Nowego wzoru karty rozporządzenie nie wprowadziło, zmienił się tylko § 12. Co zawiera karta, opisuje poradnik o karcie szkolenia wstępnego BHP, a do wypełnienia służy wzór karty szkolenia wstępnego BHP (DOCX, PDF).

Praca w upale: limity temperatury od 11 stycznia 2027 r.

Od 11 stycznia 2027 r. przy pracach na otwartej przestrzeni z dużym wysiłkiem fizycznym (efektywny wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal na zmianę u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet) temperatura nie może przekraczać 32 °C, chyba że nie pozwalają na to względy technologiczne. Gdy z powodu pogody próg jest przekroczony, takich prac się nie wykonuje (§ 30a ust. 1–2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, dodany Dz.U. 2026 poz. 927). W pomieszczeniach pracy, np. w biurze budowy, limit wynosi 35 °C, a od 28 °C, przy ciężkiej pracy od 25 °C, pracodawca stosuje rozwiązania techniczne albo organizacyjne (§ 30a ust. 1 i 3).

Powyżej 25 °C na otwartej przestrzeni pracodawca stosuje rozwiązania organizacyjne ograniczające wpływ temperatury na zdrowie pracowników (§ 30a ust. 4). Ustala je po konsultacji z pracownikami w komisji BHP, a gdy jej nie ma, w trybie art. 237¹¹a KP i po opinii lekarza medycyny pracy, a potem informuje o nich pracowników (ust. 5–7). W praktyce mogą to być przerwy, dostęp do wody, zacienienie i przesunięcie cięższych prac na chłodniejsze godziny. Ustalenia robi każdy pracodawca dla swoich ludzi, dlatego generalny wykonawca powinien je zebrać od podwykonawców i uzgodnić w ramach współpracy z art. 208 KP. Punkty kontroli placu budowy zawiera lista kontrolna BHP na budowie.

Podwykonawcy i cudzoziemcy: art. 647¹ KC i powiadomienia do urzędu pracy

Od 4 grudnia 2025 r. inwestor, który nie chce odpowiadać solidarnie za wynagrodzenie zgłoszonego podwykonawcy, składa sprzeciw w ciągu 30 dni od doręczenia zgłoszenia, a umowa inwestora z generalnym wykonawcą może przewidzieć krótszy termin (art. 647¹ § 1¹ KC, zmiana Dz.U. 2025 poz. 1508). Termin w umowach z podwykonawcami nie może być krótszy niż w umowie z inwestorem (§ 1²), a nowe brzmienie stosuje się także do umów zawartych wcześniej (art. 2 ustawy zmieniającej).

Zgłoszenie i sprzeciw wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 647¹ § 4 KC). Mechanikę opisuje poradnik o zgłoszeniu podwykonawcy inwestorowi, a gotowy dokument to wzór zgłoszenia podwykonawcy inwestorowi (DOCX, PDF).

Od 5 marca 2026 r. obowiązuje ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (Dz.U. 2026 poz. 203). Firma, która powierza pracę cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej, powiadamia powiatowy urząd pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia przez niego pracy, a ponownie w ciągu 7 dni od zmiany m.in. rodzaju umowy, stanowiska albo obniżenia wynagrodzenia (art. 5a ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom). Za brak powiadomienia grozi grzywna od 1000 do 3000 zł (art. 84 ust. 6). O jakie dokumenty cudzoziemca generalny wykonawca może prosić, opisuje poradnik cudzoziemiec na budowie.

Kierownik budowy i kierownik robót: zawieszenie w izbie od 2 października 2026 r.

Od 2 października 2026 r. osoba zawieszona w prawach członka izby samorządu zawodowego nie może w okresie zawieszenia pełnić samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, np. kierownika budowy albo kierownika robót (art. 12 ust. 7b Prawa budowlanego, dodany ustawą z 31 lipca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1161). Zawieszenie może wynikać m.in. z kary dyscyplinarnej albo z nieopłacania składek przez ponad 6 miesięcy (art. 42 ust. 3 ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa).

Przy osobach pełniących funkcje techniczne, także po stronie podwykonawców, sprawdzaj aktualne zaświadczenie o przynależności do izby, a nie tylko decyzję o uprawnieniach. Jak to zrobić, opisuje poradnik jak sprawdzić uprawnienia budowlane.

Które zmiany są dopiero projektem?

Projekt ustawy o zasadach nabywania uprawnień do obsługi maszyn stosowanych do prac ziemnych, budowlanych, drogowych i innych oraz montażu i demontażu rusztowań (numer z wykazu prac Rady Ministrów UD142) nie jest obowiązującym prawem. Według Rządowego Centrum Legislacji projekt Ministra Rozwoju i Technologii utworzono 4 lutego 2025 r. i ma status otwarty (stan na 7 października 2026 r.).

Do czasu uchwalenia obowiązują dotychczasowe zasady uzyskiwania uprawnień operatorów maszyn budowlanych i monterów rusztowań, opisane w poradniku o uprawnieniach na maszyny budowlane. Ta strona jest aktualizowana, gdy kolejna zmiana zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw, a każda aktualizacja trafia do historii zmian na dole strony.

Co generalny wykonawca powinien zrobić do końca 2026 r.?

Do końca 2026 r. generalny wykonawca powinien przejrzeć umowy z podwykonawcami (dokumenty BHP, e-orzeczenia, terminy sprzeciwu inwestora), listę operatorów wózków z imiennymi zezwoleniami, świadectwa SEP elektryków oraz zasady przyjmowania na budowę osób na umowach cywilnoprawnych i B2B. Najmniej pracy wymaga zrobienie tego jako jednej listy dla każdej firmy na budowie.

Obowiązki generalnego wykonawcy wobec ludzi podwykonawców opisuje poradnik o obowiązkach GW w zakresie BHP podwykonawców, a kolejność sprawdzania jednej osoby poradnik dopuszczenie pracownika podwykonawcy do pracy krok po kroku. Terminy konkretnych dokumentów policzysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a szerszy plan kontroli firm, od umowy po płatności, opisuje poradnik jak kontrolować podwykonawców na budowie. Gdzie na budowach zdarza się najwięcej wypadków, pokazują statystyki GUS wypadków w budownictwie. W Atestero wymaganie, np. orzeczenie lekarskie albo świadectwo SEP, przypisuje się do rodzaju pracy, a brak lub wygasający dokument widać przy osobie zaplanowanej do pracy. Decyzję o dopuszczeniu podejmuje człowiek.

• dopisz do umowy podwykonawczej, w jakiej formie firma przekazuje e-orzeczenia (PDF lub wydruk)
• spisz operatorów wózków z imiennymi zezwoleniami i datą ich wystawienia
• sprawdź daty ważności świadectw SEP wszystkich elektryków na budowie
• ustal, kto na budowie pracuje na umowie cywilnoprawnej lub B2B i kto kieruje jego pracą
• zbierz od podwykonawców ustalenia na upał przed sezonem 2027
• sprawdź zaświadczenia z izby kierowników budowy i robót