Uprawnienia na rusztowania: kto może montować, ile są ważne i kto odbiera rusztowanie

Czy na rusztowania trzeba mieć uprawnienia?

Tak, do montażu i demontażu. Osoby zatrudnione przy montażu i demontażu rusztowań powinny mieć wymagane uprawnienia (§ 109 rozporządzenia z 6 lutego 2003 r.), a dla rusztowań budowlano-montażowych metalowych jest to wpis „montaż i demontaż, bez klasy” z Łukasiewicz-WIT (zał. nr 1, gr. III lp. 4 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Pracownik, który tylko pracuje na rusztowaniu, uprawnień montera nie potrzebuje.

Użytkownik rusztowania potrzebuje za to dokumentów do pracy na wysokości: orzeczenia lekarskiego obejmującego tę pracę, szkolenia BHP i instruktażu stanowiskowego, o czym więcej w poradniku uprawnienia wysokościowe i praca na wysokości. Ten sam § 109 wymienia monterów ruchomych podestów roboczych; to inna sytuacja niż obsługa podestu ruchomego, która wymaga zaświadczenia UDT, opisanego w poradniku uprawnienia na podesty ruchome. Załącznik nr 1 dotyczy rusztowań metalowych; przy innych konstrukcjach zakres wymagań ustal ze specjalistą BHP.

Kto wydaje uprawnienia na rusztowania i ile są ważne?

Uprawnienia montera rusztowań wydaje Łukasiewicz-WIT po szkoleniu i egzaminie przed powołaną przez siebie komisją, tak samo jak uprawnienia na maszyny budowlane (§ 23 i § 26 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Są bezterminowe: Instytut wydaje uprawnienia bez daty ważności i nie wymaga ich okresowego odnawiania.

Wpisy sprzed 1 kwietnia 2017 r. na „rusztowania budowlano-montażowe metalowe bez klasy” są równoważne z dzisiejszym wpisem na montaż i demontaż (§ 2 pkt 21 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r.), a uprawnienia wydane jeszcze przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego zachowują moc. Dokumenty zagraniczne, np. norweskie czy szwedzkie, nie są polskim wpisem; przed dopuszczeniem do montażu poproś o polski wpis albo o dokument z WIT z procedury uznania kwalifikacji lub świadczenia usług transgranicznych (obie procedury opisuje strona Centrum Egzaminowania Operatorów). Projekt ustawy UD142 przewiduje, że monter rusztowań będzie zawodem regulowanym z kartą operatora, ale to wciąż projekt, opisany w poradniku o uprawnieniach na maszyny budowlane.

Kto może odebrać rusztowanie i co musi zawierać protokół odbioru?

Rusztowanie odbiera kierownik budowy albo uprawniona osoba i dopiero po odbiorze wolno z niego korzystać (§ 110 ust. 1). Odbiór potwierdza się wpisem w dzienniku budowy albo protokołem odbioru technicznego (ust. 2), a wpis lub protokół określa co najmniej siedem informacji z § 110 ust. 3, zebranych w tabeli poniżej.

Rozporządzenie nie definiuje „uprawnionej osoby”, więc procedura budowy powinna wskazać, kto poza kierownikiem budowy odbiera rusztowania i na jakiej podstawie, np. kierownik robót znający dany system rusztowań. Wpis w dzienniku i protokół są równorzędne; protokół na osobnym arkuszu łatwiej dołączyć do dokumentacji podwykonawcy i pokazać przy kontroli. Układ ze wszystkimi polami z § 110 ust. 3 zawiera wzór protokołu odbioru rusztowania (DOCX, PDF), a zasady wpisów opisuje poradnik dziennik budowy: wpisy i elektroniczny dziennik.

Tablica, uziemienie i przeglądy rusztowania

Na rusztowaniu umieszcza się tablicę z wykonawcą montażu (imię i nazwisko albo nazwa oraz telefon) i dopuszczalnymi obciążeniami pomostów i konstrukcji (§ 111 ust. 1). Rusztowanie z elementów metalowych musi być uziemione i mieć instalację piorunochronną (§ 117), a montaż, eksploatację i demontaż prowadzi się według instrukcji producenta albo projektu indywidualnego (§ 108 ust. 4).

Odbiór nie kończy kontroli. Kierownik budowy lub uprawniona osoba sprawdza rusztowanie każdorazowo po silnym wietrze, opadach atmosferycznych i działaniu innych czynników zagrażających bezpieczeństwu, po przerwach roboczych dłuższych niż 10 dni oraz okresowo, nie rzadziej niż raz w miesiącu (§ 127 ust. 1). Zakres sprawdzenia wynika z instrukcji producenta lub projektu indywidualnego (ust. 2). Daty przeglądów wpisane w protokole odbioru najlepiej przenieść do harmonogramu budowy, żeby nie zginęły po zmianie kierownika robót.

• tablica z wykonawcą montażu i dopuszczalnymi obciążeniami (§ 111)
• uziemienie i instalacja piorunochronna rusztowania metalowego (§ 117)
• przy rusztowaniu stojakowym piony komunikacyjne nie dalej niż 40 m od siebie, a stanowisko nie dalej niż 20 m od pionu (§ 113)
• poręcz ochronna na wysokości 1,1 m (przy rusztowaniach systemowych dopuszcza się 1 m) i krawężnik 0,15 m (§ 112 pkt 5 w zw. z § 15 ust. 2-3)
• przegląd po silnym wietrze, opadach, przerwie ponad 10 dni i co najmniej raz w miesiącu (§ 127)

Kiedy nie wolno montować rusztowania?

Montaż, eksploatacja i demontaż rusztowań są zabronione o zmroku bez oświetlenia zapewniającego dobrą widoczność, w czasie gęstej mgły, opadów deszczu i śniegu, gołoledzi oraz podczas burzy lub wiatru o prędkości przekraczającej 10 m/s (§ 123 rozporządzenia z 6 lutego 2003 r.). Podobny zakaz dla montażu i demontażu zawiera § 22 ust. 2 rozporządzenia z 20 września 2001 r.

Przed montażem lub demontażem wyznacza się i ogradza strefę niebezpieczną, a monterzy stosują urządzenia zabezpieczające przed upadkiem z wysokości (§ 120). W sąsiedztwie napowietrznych linii elektroenergetycznych montaż jest dopuszczalny, jeżeli linie są poza strefą niebezpieczną, a w innym przypadku przed robotami wyłącza się napięcie (§ 122). Zrzucanie demontowanych elementów jest zabronione (§ 125). Montaż, demontaż i konserwacja rusztowań przy budynkach wysokich i wysokościowych należą do robót, które uwzględnia się w planie BIOZ (§ 6 pkt 1 lit. e rozporządzenia z 23 czerwca 2003 r.); takie prace opisuje poradnik prace szczególnie niebezpieczne na budowie.

Co sprawdza generalny wykonawca przy rusztowaniach podwykonawcy?

Generalny wykonawca sprawdza, czy rusztowanie zmontowały osoby z wpisem WIT na montaż i demontaż, czy jest dokumentacja producenta albo projekt indywidualny, czy odbiór potwierdzono w dzienniku budowy lub protokole z siedmioma wymaganymi informacjami i czy na rusztowaniu wisi tablica. Osobno sprawdza dokumenty ludzi, którzy będą na rusztowaniu pracować.

Przy kilku firmach na jednym rusztowaniu potrzebny jest jasny podział: kto jest wykonawcą montażu, kto użytkownikiem i kto przeprowadza przeglądy. Pracodawcy wykonujący pracę w tym samym miejscu współpracują i wyznaczają koordynatora BHP (art. 208 § 1 KP), a koordynator nie przejmuje obowiązków poszczególnych pracodawców wobec ich pracowników (art. 208 § 2). Zakres kontroli podwykonawców opisuje poradnik o obowiązkach generalnego wykonawcy w zakresie BHP podwykonawców.

W Atestero dla rodzaju pracy „montaż rusztowań” można ustawić wymaganie książki operatora bez terminu, a dla pracy na rusztowaniu orzeczenie i szkolenie BHP z datą. Protokół odbioru i przeglądy pozostają dokumentami budowy; system nie zastępuje odbioru ani decyzji kierownika budowy.