Uprawnienia na podesty ruchome i zwyżki: ważność 5 lub 10 lat, IPAF i kontrola operatora

Czy na zwyżkę trzeba mieć uprawnienia?

Tak. Zwyżka w przepisach to podest ruchomy, a do jego obsługi potrzebne jest zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez UDT, TDT lub WDT po egzaminie (art. 22 ust. 3 ustawy o dozorze technicznym; załącznik nr 3, tabela nr 1, lp. 7 rozporządzenia z 21 maja 2019 r., Dz.U. 2019 poz. 1008). Do egzaminu przystępuje osoba, która ukończyła 18 lat.

Wyjątki z załącznika nr 3 dla pozycji 4–11 obejmują urządzenia z napędem ręcznym wszystkich mechanizmów oraz urządzenia o udźwigu do 250 kg, ale ten drugi wyjątek nie dotyczy dźwigów ani urządzeń służących do przemieszczania osób. Podest ruchomy przemieszcza ludzi, więc mały podnośnik nożycowy z platformą na 230 kg nadal wymaga karty UDT. Bez zaświadczenia można obsługiwać tylko podest, którego wszystkie mechanizmy mają napęd ręczny. Pełną tabelę urządzeń UDT zawiera artykuł o ważności uprawnień UDT.

Ile są ważne uprawnienia na podesty ruchome?

Zaświadczenie na podesty ruchome przejezdne jest ważne 5 lat, a na podesty stacjonarne, wiszące, masztowe i na pojazdach kolejowych 10 lat (tabela nr 1, lp. 7). Karta na podesty wiszące i karta na masztowe uprawniają też do obsługi podestów stacjonarnych. Konserwacja podestów wymaga osobnej karty, ważnej 5 lat, wydawanej w jednym z trzech rodzajów: podesty stacjonarne, wiszące i masztowe, podesty przejezdne i załadowcze albo podesty na pojazdach kolejowych (tabela nr 2, lp. 8).

Bezterminowych uprawnień na podesty już nie ma. Zaświadczenia wydane przed 1 czerwca 2019 r. bez daty ważności straciły ważność 1 stycznia 2024 r. (art. 3 ustawy z 9 listopada 2018 r.; datę podaje UDT). Przedłużenie jest bezpłatne. Warunki: wniosek musi wpłynąć najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności, a operator w ostatnich 5 latach przez co najmniej 3 lata obsługiwał podesty danego rodzaju (art. 23 ust. 2a–2d ustawy). Pola z urzędowego formularza zawiera wzór wniosku o przedłużenie uprawnień UDT (DOCX, PDF), a termin złożenia policzy kalkulator ważności uprawnień UDT i SEP.

Który podest jest przejezdny, a który masztowy lub wiszący?

UDT opisuje podest ruchomy przejezdny jako maszynę przejezdną przeznaczoną do przemieszczania osób na stanowiska robocze, z których wykonują pracę z platformy roboczej, w wersji przegubowej lub nożycowej; potocznie to „kosz”. Na budowie są to zwyżki koszowe na samochodzie oraz podnośniki nożycowe, przegubowe i teleskopowe. Podesty masztowe i wiszące montuje się przy elewacji, a ich operator potrzebuje karty innego rodzaju.

O rodzaju konkretnego urządzenia rozstrzyga jego dokumentacja UDT, a nie nazwa handlowa. Przy wynajmie poproś o informację, pod jakim rodzajem podest jest zarejestrowany, i porównaj ją z kartą operatora. Ładowarka teleskopowa z koszem to osobny przypadek, opisany w artykule o uprawnieniach na ładowarkę teleskopową. Monterzy ruchomych podestów roboczych powinni mieć wymagane uprawnienia (§ 109 rozporządzenia BHP z 2003 r.), tak jak monterzy rusztowań opisani w poradniku o uprawnieniach na rusztowania.

Czy certyfikat IPAF zastępuje uprawnienia UDT na podesty?

Nie. Karta IPAF potwierdza ukończenie szkolenia według programu międzynarodowej organizacji branżowej, ale nie jest zaświadczeniem kwalifikacyjnym wydanym po egzaminie przed komisją jednostki dozoru technicznego. Na polskiej budowie operator podestu przejezdnego pokazuje kartę UDT, TDT lub WDT, a IPAF może być dodatkowym wymaganiem z umowy albo od wypożyczalni.

Operator z kwalifikacjami nabytymi w innym państwie UE może złożyć w UDT wniosek o ich uznanie na podstawie ustawy z 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich UE. UDT podaje, że od 1 stycznia 2026 r. opłata za uznanie wynosi 1 682,10 zł, czyli 35% minimalnego wynagrodzenia, i prowadzi rejestr decyzji o uznaniu. W drugą stronę zaświadczenia UDT są ważne tylko w Polsce.

Jakie przepisy BHP obowiązują operatora podestu na budowie?

Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych ma osobny rozdział o rusztowaniach i ruchomych podestach roboczych. W czasie burzy i przy wietrze o prędkości większej niż 10 m/s pracę na podeście przerywa się, a pomost opuszcza do najniższego położenia i zabezpiecza (§ 128). Na pomoście może przebywać tyle osób, ile przewiduje instrukcja producenta (§ 126 ust. 2).

Wchodzenie na pomost i schodzenie z niego jest dozwolone, gdy pomost jest w najniższym położeniu albo w położeniu przewidzianym do wchodzenia (§ 126 ust. 1). Zabronione jest przechylanie się przez poręcze, gromadzenie materiałów po jednej stronie, opieranie się o ścianę obiektu i przechodzenie z jednego podestu na drugi (§ 126 ust. 3 i 4). Podestów nie montuje się i nie eksploatuje w gęstej mgle, w czasie opadów deszczu, śniegu i gołoledzi ani o zmroku bez oświetlenia (§ 123). Kierownik budowy lub uprawniona osoba sprawdza podesty po silnym wietrze, opadach, przerwie dłuższej niż 10 dni i co najmniej raz w miesiącu (§ 127).

Praca na podeście to praca na wysokości, czyli na powierzchni co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi (§ 105 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Operator potrzebuje więc orzeczenia lekarskiego wydanego na podstawie skierowania, które opisuje pracę na wysokości; zasady opisuje artykuł o badaniach wysokościowych. Mit o osobnych „uprawnieniach wysokościowych” wyjaśnia poradnik o uprawnieniach wysokościowych.

Co sprawdza generalny wykonawca u operatora zwyżki i w dokumentach podestu?

U operatora sprawdź kartę UDT z rodzajem „podesty ruchome przejezdne” albo masztowe lub wiszące, datę ważności, orzeczenie lekarskie i szkolenie BHP. Przy samym podeście sprawdź dokument uprawniający do eksploatacji, dostępny w miejscu pracy (§ 62 rozporządzenia BHP z 2003 r.), i datę badania UDT. Podesty przejezdne, wiszące i masztowe są objęte dozorem pełnym z badaniem okresowym co rok.

Termin badania wynika z załącznika nr 1, lp. 18–20 rozporządzenia z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176). Przeglądy konserwacyjne podestów przejezdnych, wiszących i masztowych wykonuje się co 30 dni, jeśli instrukcja eksploatacji nie podaje innego terminu (załącznik nr 2, lp. 14–16), a wpis w dzienniku konserwacji zawiera numer zaświadczenia konserwatora. Gdy zwyżkę dostarcza wypożyczalnia z operatorem, poproś o te dane w zamówieniu, a nie dopiero przy bramie. W Atestero kartę operatora podestu przypisuje się do pracownika z datą ważności; dopuszczenie do pracy pozostaje decyzją uprawnionej osoby.