Uprawnienia wysokościowe: czy istnieją i co trzeba mieć do pracy na wysokości

Czy istnieją uprawnienia wysokościowe?

Nie jako państwowy dokument. Ogólne przepisy BHP definiują pracę na wysokości i nakładają obowiązki na pracodawcę, ale nie przewidują egzaminu ani zaświadczenia „uprawnień wysokościowych”. To, co rynek tak nazywa, jest zwykle szkoleniem z pracy na wysokości albo badaniem lekarskim dla stanowiska z pracą na wysokości.

Pracownik potrzebuje za to orzeczenia lekarskiego, które obejmuje pracę na wysokości (art. 229 § 4 KP), szkolenia wstępnego z instruktażem stanowiskowym i szkolenia okresowego BHP. Praca na wysokości należy do prac szczególnie niebezpiecznych, więc pracodawca zapewnia nadzór, zabezpieczenia i instruktaż (§ 80-81 ogólnych przepisów BHP). Uprawnienia z egzaminem dotyczą dopiero sprzętu: montażu rusztowań metalowych i obsługi podestów ruchomych. Kurs z certyfikatem może być wymagany umową albo regulaminem budowy, ale nie zastępuje żadnego z tych dokumentów. Zestawienie uprawnień na budowie zawiera poradnik o uprawnieniach na maszyny budowlane.

Od jakiej wysokości jest praca na wysokości?

Od 1,0 m. Pracą na wysokości jest praca wykonywana na powierzchni znajdującej się co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi (§ 105 ust. 1 ogólnych przepisów BHP). Nie jest nią praca na powierzchni osłoniętej ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi albo wyposażonej w inne stałe konstrukcje chroniące przed upadkiem (§ 105 ust. 2).

Na budowie ten sam próg powtarza rozporządzenie o robotach budowlanych: osoby na stanowiskach co najmniej 1 m nad podłogą lub ziemią zabezpiecza się przed upadkiem z wysokości (§ 133 ust. 1). Kolejne progi z przepisów zestawia tabela. Podział na „do 3 m” i „powyżej 3 m”, spotykany w ofertach kursów i badań, nie wynika z ogólnych przepisów BHP ani ze wskazówek metodycznych do badań lekarskich, które od 16 grudnia 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 2131) mają jedną pozycję „praca na wysokości”. Zakres badania i jego częstotliwość opisuje poradnik badania wysokościowe i praca na wysokości.

Praca na wysokości to praca szczególnie niebezpieczna: co z tego wynika?

Prace na wysokości opisano w rozdziale 6 ogólnych przepisów BHP, poświęconym pracom szczególnie niebezpiecznym (część E, § 105-110), a § 80 ust. 1 zalicza do tej kategorii prace opisane w tym rozdziale. Pracodawca określa więc szczegółowe wymagania BHP dla takich prac i zapewnia bezpośredni nadzór, odpowiednie środki zabezpieczające oraz instruktaż (§ 81 ust. 1).

Instruktaż obejmuje imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań i wymagania BHP przy poszczególnych czynnościach, a dostęp do miejsca pracy mają tylko osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane (§ 81). Szkolenie okresowe na stanowiskach z pracami szczególnie niebezpiecznymi odbywa się nie rzadziej niż raz w roku; na pozostałych stanowiskach robotniczych wystarcza raz na 3 lata (§ 15 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia BHP). Termin przeliczysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a pełne obowiązki opisuje poradnik prace szczególnie niebezpieczne na budowie.

Jakie dokumenty ma mieć pracownik pracujący na wysokości?

Każdy pracownik pracujący na wysokości ma orzeczenie lekarskie wydane na podstawie skierowania opisującego pracę na wysokości, kartę szkolenia wstępnego z instruktażem stanowiskowym i zaświadczenie o szkoleniu okresowym. Dodatkowe uprawnienia zależą od sprzętu: wpis WIT przy montażu rusztowań metalowych, zaświadczenie UDT przy obsłudze podestu ruchomego.

Pracodawca nie może dopuścić do pracy bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań w warunkach opisanych w skierowaniu (art. 229 § 4 KP), więc orzeczenie wydane dla pracy na ziemi nie obejmuje pracy na dachu. Skierowanie przygotujesz według wzoru skierowania na badania wysokościowe (DOCX, PDF) albo w generatorze skierowania z ustawieniem dla pracy na wysokości. Dostęp linowy i certyfikaty w rodzaju IRATA to standardy branżowe: polskie przepisy BHP ich nie wymagają, ale może ich wymagać umowa albo regulamin obiektu. Dokument spoza przepisów, którego oczekujesz od podwykonawcy, zapisz w umowie.

Jak zabezpieczyć stanowisko pracy na wysokości?

Najpierw środki ochrony zbiorowej, potem indywidualne. Do zabezpieczenia stanowisk na wysokości stosuje się przede wszystkim balustrady, siatki ochronne i siatki bezpieczeństwa, a szelki bezpieczeństwa wolno stosować wtedy, gdy nie ma możliwości użycia środków ochrony zbiorowej (§ 6 rozporządzenia z 6 lutego 2003 r.).

Balustrada składa się z krawężnika o wysokości co najmniej 0,15 m i poręczy na wysokości co najmniej 1,1 m, z poprzeczką w połowie wysokości albo wypełnieniem (§ 106 ust. 1 ogólnych przepisów BHP; § 15 ust. 2 rozporządzenia z 2003 r.). Przy krawędzi dachu płaskiego lub o nachyleniu do 20% pracownik ma zabezpieczenie przed upadkiem, a na dachu o nachyleniu powyżej 20%, jeśli nie ma rusztowań ochronnych, stosuje środki ochrony indywidualnej lub inne urządzenia ochronne (§ 7). Linka bezpieczeństwa szelek nie powinna być dłuższa niż 1,5 m, a przy przemieszczaniu stanowiska w pionie mocuje się ją do prowadnicy pionowej urządzeniem samohamującym (§ 139 rozporządzenia z 2003 r.). Dobór sprzętu opisuje poradnik środki ochrony indywidualnej na budowie.

Co sprawdza generalny wykonawca przed wejściem ekipy na wysokość?

Generalny wykonawca sprawdza dokumenty ludzi i przygotowanie stanowiska: orzeczenia obejmujące pracę na wysokości, szkolenia BHP, uprawnienia do sprzętu, a na miejscu balustrady, siatki, punkty kotwienia i odebrane rusztowania. Sposób zabezpieczenia robót opisuje instrukcja bezpiecznego wykonywania robót, którą wykonawca opracowuje przed ich rozpoczęciem i z którą zaznajamia pracowników (§ 2 rozporządzenia z 2003 r.).

Najczęstsze braki to orzeczenie bez pracy na wysokości w opisie stanowiska, szkolenie okresowe sprzed ponad roku, certyfikat z kursu zamiast orzeczenia i brak protokołu odbioru rusztowania, o którym pisze poradnik uprawnienia na rusztowania: montaż i odbiór; odbiór zapiszesz na wzorze protokołu odbioru rusztowania (DOCX, PDF). Instrukcję możesz oprzeć na wzorze IBWR (DOCX, PDF). Przy kilku firmach na jednym obiekcie pracodawcy współpracują i wyznaczają koordynatora BHP (art. 208 § 1 KP).

W Atestero dla rodzaju pracy „praca na wysokości” można ustawić orzeczenie i szkolenie okresowe z terminem rocznym, a dla montażu rusztowań lub obsługi zwyżki dodatkowe wymaganie uprawnień. System pokaże brak albo zbliżający się termin, a decyzję o dopuszczeniu podejmuje osoba wyznaczona przez wykonawcę.