Uprawnienia konserwatora UDT: kto może konserwować żuraw, wózek i podest ruchomy

Kto jest konserwatorem i dlaczego potrzebuje zaświadczenia

Art. 22 ust. 2 ustawy o dozorze technicznym wymaga zaświadczeń kwalifikacyjnych od osób wykonujących czynności spawania, zgrzewania i lutowania oraz przeróbkę plastyczną i obróbkę cieplną przy wytwarzaniu, naprawie i modernizacji urządzeń. Ust. 3 stosuje ten przepis także do osób obsługujących i konserwujących urządzenia techniczne. Wymagania wykształcenia i praktyki z ust. 1 dotyczą osób odpowiedzialnych za wytwarzanie, naprawę, modernizację i kontrolę jakości. Rodzaje urządzeń, przy których konserwacji wymagane jest zaświadczenie, wylicza rozporządzenie z 21 maja 2019 r. (§ 1 pkt 3 i § 6).

Konserwatorem jest osoba, która według rozporządzenia o warunkach technicznych dozoru wykonuje przeglądy konserwacyjne i prowadzi dziennik konserwacji urządzenia (§ 7 ust. 2 i § 9). Obowiązek zapewnienia właściwej obsługi i konserwacji ma eksploatujący (§ 7 ust. 1). Rozporządzenie nie wiąże konserwacji z zatrudnieniem u eksploatującego. Liczy się zaświadczenie na właściwy rodzaj urządzenia, niezależnie od tego, czy konserwator pracuje u właściciela, czy w firmie serwisowej.

Tabela nr 2: rodzaje urządzeń i okresy ważności zaświadczeń konserwatora

Tabela nr 2 w załączniku nr 3 ma 24 pozycje. Na budowach najczęściej spotyka się pozycje 1, 2, 3, 6, 8, 13 i 14, czyli wciągniki i wciągarki, suwnice, żurawie, wyciągi towarowe, podesty ruchome, dźwigi budowlane oraz wózki jezdniowe podnośnikowe. Maszyny przeładunkowe na samochodach, popularnie nazywane HDS, opisuje poradnik o uprawnieniach na HDS. Okresy dla obsługi tych samych urządzeń bywają inne, co pokazuje poradnik o ważności uprawnień UDT.

Okresy ważności różnią się od okresów kart na obsługę. Konserwacja wózków podnośnikowych ma jedną kartę na 5 lat, podczas gdy obsługa ma dwie, na 5 i na 10 lat. Konserwacja żurawi stacjonarnych jest ważna 10 lat, a żurawi samojezdnych oraz przenośnych i przewoźnych, wieżowych, szybkomontujących i szynowych 5 lat. Niektóre zaświadczenia obejmują kilka rodzajów urządzeń. Karta na żurawie samojezdne oraz przenośne i przewoźne uprawnia także do konserwacji żurawi stacjonarnych oraz wciągników i wciągarek ogólnego przeznaczenia, a karta na żurawie wieżowe, szybkomontujące, szynowe i stacjonarne obejmuje też wciągniki i wciągarki ogólnego przeznaczenia.

Zaświadczenie obejmuje jeden rodzaj urządzenia technicznego z kolumny b tabel (§ 4 ust. 3). Kto serwisuje urządzenia kilku rodzajów, na przykład podesty i wózki, potrzebuje osobnego zaświadczenia na każdy rodzaj i pilnuje osobnych terminów ważności. Podesty ruchome opisuje poradnik o uprawnieniach na podesty ruchome i zwyżki, wózki poradnik o uprawnieniach na wózki widłowe, a żurawie poradnik o uprawnieniach na żurawie.

Co robi konserwator: obowiązki z rozporządzenia o warunkach technicznych dozoru

Konserwujący przestrzega instrukcji eksploatacji, wykonuje przeglądy konserwacyjne w terminach i zakresach z instrukcji, usuwa usterki i nieprawidłowości, a o tych, które wymagają wyłączenia urządzenia, bezzwłocznie powiadamia eksploatującego (§ 9 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 6). W przeglądzie sprawdza stan mechanizmów napędowych, układów hamulcowych i cięgien nośnych, działanie urządzeń zabezpieczających i ograniczników ruchowych, działanie urządzeń sterujących, sygnalizacyjnych i oświetleniowych oraz prawidłowość obsługi urządzenia (pkt 2). Nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy, jeśli instrukcja nie ustala innych terminów, przegląda też konstrukcję nośną, tor jezdny oraz instalację ochrony przeciwporażeniowej i uziemień (pkt 3).

Każdy przegląd konserwator odnotowuje w dzienniku konserwacji z imieniem i nazwiskiem, numerem zaświadczenia kwalifikacyjnego, datą i stanem licznika roboczogodzin lub cykli, jeśli ma to zastosowanie (§ 9 ust. 1 pkt 5). Dziennik zakłada i przechowuje eksploatujący oddzielnie dla każdego urządzenia, konserwujący go prowadzi, a może on być elektroniczny (§ 7 ust. 2 i 3). Do dziennika wpisuje się też wykonanie pomiarów elektrycznych (§ 6 ust. 3). Dziennik założysz na wzorze dziennika konserwacji UTB (DOCX, PDF). Terminy przeglądów, jeśli nie podaje ich instrukcja, wynikają z załącznika nr 2 (§ 9 ust. 3), a zestawia je artykuł o badaniach UDT żurawi, podestów i wózków.

Przy usuwaniu usterek konserwator może wymienić element bez uzgodnienia z jednostką dozoru, o ile ma te same parametry techniczne i charakterystyki co element wymieniany. Wyjątkiem są wymiany z § 17 ust. 2 pkt 1, czyli cięgien nośnych, urządzeń chwytających, zespołu napędowego o sprzężeniu ciernym, mechanizmu podnoszenia lub zmiany wysięgu oraz urządzeń zabezpieczających (§ 9 ust. 2). Po takiej wymianie eksploatujący składa wniosek o badanie doraźne eksploatacyjne. Po zmianie lokalizacji urządzeń z § 18 ust. 1, związanej z demontażem i ponownym montażem, konserwujący przed uruchomieniem sprawdza mechanizmy, cięgna, zgodność montażu z dokumentacją i zabezpieczenia, przeprowadza próby bez obciążenia i z obciążeniem nominalnym oraz odnotowuje uruchomienie w dzienniku (§ 10).

Egzamin kwalifikacyjny konserwatora: wniosek, komisja, opłata

Sprawdzenie kwalifikacji odbywa się na pisemny wniosek, papierowy albo elektroniczny, który określa jeden rodzaj urządzenia z kolumn b tabel i jeden zakres, tu „konserwacja” (§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Wniosek zawiera imię i nazwisko, adres do korespondencji oraz numer PESEL albo dane dokumentu tożsamości. Dołącza się do niego informację o wykształceniu, o miejscu postępowania i o zakresie sprawdzanych kwalifikacji, zgodę właściciela urządzenia na jego użycie w trakcie egzaminu, zgodę kierownika jednostki, w której egzamin się odbędzie, oraz potwierdzenie opłaty (art. 23 ust. 1a, 1b i 3 ustawy). Zainteresowany ma ukończone 18 lat i włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym egzamin albo zapewnia tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c).

Egzamin prowadzi komisja kwalifikacyjna w składzie co najmniej dwuosobowym. Termin wyznacza się w ciągu 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku, chyba że zainteresowany poprosi o termin późniejszy (§ 3 ust. 1 i 2). Egzamin składa się z części teoretycznej, pisemnej, i praktycznej, w której sprawdza się umiejętność konserwacji urządzenia (§ 3 ust. 3). Komisja informuje o wyniku bezpośrednio po egzaminie, a po wyniku pozytywnym organ jednostki dozoru wydaje zaświadczenie. Po wyniku negatywnym trzeba złożyć nowy wniosek (§ 4).

Opłata wynosi 3,75 % kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłaszanej przez Prezesa GUS i obowiązującej w dniu złożenia wniosku (art. 23 ust. 4). Jeśli zainteresowany poinformuje pisemnie, najpóźniej na 3 dni robocze przed egzaminem, że się nie stawi, opłata podlega według jego żądania zaliczeniu na egzamin w innym terminie albo zwrotowi (§ 5 ust. 1).

Ważność, przedłużenie i zaświadczenia bez daty

Zaświadczenia kwalifikacyjne osób konserwujących wydaje się na czas określony, nie krótszy niż 5 lat i nie dłuższy niż 10 lat, zależnie od rodzaju urządzenia, stopnia trudności konserwacji i zagrożenia, które urządzenie może spowodować (art. 22 ust. 3a). Konkretny okres wynika z kolumny c tabeli nr 2. Zaświadczenie wydane przez jednostkę dozoru potwierdza kwalifikacje także wtedy, gdy nad urządzeniem dozór wykonuje inna jednostka (art. 22 ust. 3b).

Przedłużenie jest bezpłatne i następuje na wniosek (art. 23 ust. 2a). Warunki: wniosek złożony najpóźniej 3 miesiące przed upływem ważności oraz wykonywanie czynności w zakresie zaświadczenia przez co najmniej 3 lata w okresie ostatnich 5 lat ważności (ust. 2c). Do wniosku dołącza się oświadczenie o wykonywaniu tych czynności, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (ust. 2d). Przedłużenie następuje w zakresie, w jakim zainteresowany wykazał spełnienie tego warunku, przez wydanie nowego zaświadczenia na okres z kolumny c, liczony od dnia upływu ważności dotychczasowego (§ 7 ust. 3–5 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.).

Wniosek przygotujesz na wzorze wniosku o przedłużenie uprawnień UDT (DOCX, PDF), termin przeliczysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a ogólne zasady przedłużania opisuje artykuł o ważności uprawnień UDT.

Co sprawdza generalny wykonawca i inspektor UDT

Przy wjeździe żurawia, podestu albo wózka od podwykonawcy lub z wypożyczalni generalny wykonawca ogląda zaświadczenie konserwatora tak samo jak kartę operatora. Sprawdza rodzaj urządzenia na karcie, który musi odpowiadać urządzeniu, zakres „konserwacja”, datę ważności i dane osobowe z dokumentem tożsamości. Ostatni wpis w dzienniku konserwacji powinien zawierać numer tego samego zaświadczenia (§ 9 ust. 1 pkt 5 lit. b).

Inspektor UDT sprawdza zaświadczenia kwalifikacyjne konserwującego lub obsługującego, jeżeli uczestniczą w badaniu odbiorczym, okresowym albo doraźnym eksploatacyjnym (§ 14 ust. 3 pkt 2 lit. a, § 16 ust. 2 pkt 1 lit. c, § 17 ust. 4 pkt 3). Eksploatujący zapewnia udział obsługującego i konserwującego w badaniu (§ 13 ust. 3). Badanie można wykonać pod nieobecność konserwującego lub obsługującego tylko wtedy, gdy uzgodniono to z jednostką dozoru nie później niż na jeden dzień przed terminem, badanie nie wymaga czynności tych osób, a konserwacja była wykonywana zgodnie z wymaganiami i odnotowana w dzienniku (§ 13 ust. 4).

Karty konserwatorów kilku firm wpisz do rejestru szkoleń, badań i uprawnień (XLSX) z pełną nazwą rodzaju urządzenia i datą ważności, a urządzenia do rejestru sprzętu na budowie. Sprawdzanie kart UDT krok po kroku opisuje artykuł jak sprawdzić uprawnienia UDT i SEP operatora. W Atestero konserwator może być osobnym rodzajem pracy z własnym wymaganiem i datą ważności. Decyzję o dopuszczeniu podejmuje osoba wyznaczona przez wykonawcę.