Uprawnienia na dźwig budowlany (winda budowlana) i wyciąg towarowy: karta UDT na 10 lat

Jakie uprawnienia na dźwig budowlany i wyciąg towarowy? Dwie pozycje w tabeli nr 1

Dźwigi budowlane i wyciągi towarowe należą do urządzeń podlegających dozorowi technicznemu: rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. wymienia wyciągi towarowe w § 1 pkt 6 lit. f, a dźwigi do transportu osób lub ładunków, dźwigi budowlane i dźwigi towarowe małe w § 1 pkt 7. Przepis o zaświadczeniach kwalifikacyjnych stosuje się do osób obsługujących i konserwujących urządzenia techniczne (art. 22 ust. 3 w związku z ust. 2 ustawy o dozorze technicznym). Rodzaje urządzeń i okresy ważności określa załącznik nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. Okresy 5 i 10 lat dla pozostałych urządzeń, od żurawia po podest, zebrano w tabeli w poradniku o ważności uprawnień UDT.

W tabeli nr 1 (obsługa) są dwie pozycje. Lp. 9 „Dźwigi budowlane” ma w opisie zakres: karta uprawnia do obsługi dźwigów budowlanych towarowych i towarowo-osobowych oraz wyciągów towarowych i jest ważna 10 lat. Lp. 5 „Wyciągi towarowe” jest ważna 10 lat, ale jej opis nie rozszerza zakresu na dźwigi budowlane. Operator z kartą na wyciągi towarowe nie obsługuje więc windy budowlanej, a operator z kartą na dźwigi budowlane obsługuje oba rodzaje urządzeń.

Zaświadczenie obejmuje jeden rodzaj urządzenia technicznego z kolumny b tabel (§ 4 ust. 3). Kartę na żurawie (lp. 3), wciągarki i wciągniki (lp. 1) albo podesty ruchome (lp. 7) trzeba mieć osobno, bo to inne rodzaje urządzeń. Rozporządzenie nie definiuje wyrazów „dźwig budowlany” i „wyciąg towarowy”, więc rodzaj urządzenia odczytuje się z jego dokumentacji i z decyzji UDT. W rejestrze zapisuj pełną nazwę rodzaju z karty, a nie samo słowo „dźwig”.

Wyjątki: napęd ręczny i udźwig do 250 kg

Pod tabelą nr 1 rozporządzenie wyłącza z wymogu zaświadczenia część urządzeń z pozycji 4–11, czyli także wyciągi towarowe (lp. 5) i dźwigi budowlane (lp. 9). Wymóg nie dotyczy urządzeń o napędzie ręcznym wszystkich mechanizmów oraz urządzeń o udźwigu do 250 kg, z wyłączeniem dźwigów oraz urządzeń służących do przemieszczania osób.

Z tego zapisu wynikają dwie rzeczy. Wyciąg towarowy o udźwigu do 250 kg, który przewozi tylko ładunek, nie wymaga zaświadczenia operatora. Wyjątek udźwigowy nie obejmuje dźwigów, więc dźwig budowlany wymaga zaświadczenia niezależnie od udźwigu. Przy udźwigu powyżej 250 kg wyciąg towarowy z napędem mechanicznym podlega wymogowi karty. Urządzenia o udźwigu do 250 kg, poza dźwigami i urządzeniami do przemieszczania osób, mają też dozór uproszczony (zał. nr 1 do rozporządzenia z 30 października 2018 r., lp. 2).

Konserwacja dźwigu budowlanego i wyciągu towarowego: osobna karta

Karta na obsługę nie uprawnia do konserwacji. Tabela nr 2 załącznika nr 3 ma własne pozycje: lp. 13 „Dźwigi budowlane towarowe i towarowo-osobowe” z okresem ważności 5 lat oraz lp. 6 „Wyciągi towarowe” z okresem 10 lat. Wniosek o sprawdzenie kwalifikacji określa jeden rodzaj urządzenia i jeden zakres kwalifikacji (§ 2 ust. 2), a wzór wniosku ma pole do zaznaczenia „obsługa” albo „konserwacja” (zał. nr 1 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r.).

Konserwator prowadzi dziennik konserwacji urządzenia i wpisuje do niego przeglądy z imieniem i nazwiskiem, numerem zaświadczenia kwalifikacyjnego, datą i stanem licznika, jeśli ma zastosowanie (§ 7 ust. 2 i § 9 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 30 października 2018 r.). Terminy przeglądów konserwacyjnych podaje instrukcja eksploatacji, a gdy jej nie podaje, załącznik nr 2: dla dźwigów budowlanych towarowo-osobowych i towarowych co 30 dni (lp. 24 i 25), dla wyciągów towarowych co 90 dni (lp. 13). Dziennik założysz na wzorze dziennika konserwacji UTB (DOCX, PDF), a zasady uprawnień konserwatora wszystkich rodzajów urządzeń opisuje poradnik o uprawnieniach konserwatora UDT.

Badania UDT i dokumenty windy budowlanej na placu budowy

Forma dozoru zależy od rodzaju urządzenia (zał. nr 1 do rozporządzenia z 30 października 2018 r.). Dźwigi budowlane towarowo-osobowe są pod dozorem pełnym z badaniem okresowym co rok (lp. 28). Dźwigi budowlane towarowe i wyciągi towarowe są pod dozorem ograniczonym z badaniem doraźnym kontrolnym co 2 lata (lp. 29 i 17). Urządzenia poza dozorem uproszczonym mogą być eksploatowane tylko na podstawie decyzji zezwalającej na eksploatację (art. 14 ust. 1 ustawy o dozorze technicznym). Na terenie budowy używa się ich tylko wtedy, gdy wystawiono dokumenty uprawniające do eksploatacji, dostępne dla organów kontroli w miejscu pracy (§ 62 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych).

Przy przestawieniu urządzenia reguły są różne dla dźwigów i wyciągów. Dźwig budowlany wymaga badania doraźnego eksploatacyjnego po pierwszym montażu na danym obiekcie (§ 18 ust. 2). Wyciągi towarowe przewoźne i przenośne nie wymagają takiego badania po zmianie miejsca pracy związanej z demontażem i ponownym montażem (§ 18 ust. 1 pkt 2). Winda zdjęta z jednego budynku i zamontowana na drugim nie pracuje więc na podstawie badania z poprzedniej budowy. Eksploatujący zapewnia udział obsługującego i konserwującego w badaniu (§ 13 ust. 3), a inspektor sprawdza ich zaświadczenia kwalifikacyjne, jeżeli uczestniczą w badaniu (§ 14 ust. 3 pkt 2 lit. a, § 16 ust. 2 pkt 1 lit. c). Terminy badań innych urządzeń zbiera artykuł o badaniach UDT żurawi, podestów i wózków.

Zasady pracy operatora przy samej windzie, od stanowiska obsługi po zapory i sygnalizację, zbiera wzór instrukcji BHP dźwigu budowlanego towarowego (DOCX, PDF). Ten poradnik dotyczy dokumentów osób, a instrukcja opisuje zachowanie przy urządzeniu.

Winda budowlana, żuraw, wciągarka i podest: gdzie kończy się ta karta

Karta na dźwigi budowlane nie obejmuje żurawi, wciągarek ani podestów. Żurawie mają w tabeli nr 1 pozycję 3, wciągarki i wciągniki pozycję 1, podesty ruchome pozycję 7. Wciągarka budowlana na wysięgniku to osobny rodzaj urządzenia, dla którego instrukcję stanowiska podaje wzór instrukcji BHP wciągarki budowlanej (DOCX, PDF), a zasady kart UDT na wciągarki i suwnice opisuje poradnik o uprawnieniach na suwnice. Podesty ruchome z koszem dla osób omawia poradnik o uprawnieniach na podesty ruchome i zwyżki.

Egzamin, opłata i przedłużenie karty

Sprawdzenie kwalifikacji prowadzi komisja kwalifikacyjna w składzie co najmniej dwuosobowym. Termin egzaminu nie może przekraczać 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku, chyba że zainteresowany poprosi o termin późniejszy. Egzamin ma część teoretyczną, pisemną, i praktyczną, a wynik komisja podaje bezpośrednio po egzaminie (§ 3 i § 4 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Egzaminowana osoba musi mieć ukończone 18 lat i władać językiem polskim w stopniu umożliwiającym egzamin albo zapewnić tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c ustawy). Opłata wynosi 3,75 % kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, obowiązującej w dniu złożenia wniosku (art. 23 ust. 4).

Przedłużenie jest bezpłatne i następuje na wniosek złożony najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności. Warunkiem jest wykonywanie czynności w zakresie zaświadczenia przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach ważności (art. 23 ust. 2a i 2c). Przedłużenie liczy się od dnia upływu ważności dotychczasowego zaświadczenia (§ 7 ust. 4). Wniosek przygotujesz na wzorze wniosku o przedłużenie uprawnień UDT (DOCX, PDF), termin przeliczysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a zasady przedłużania opisuje artykuł o ważności uprawnień UDT.