Uprawnienia UDT dla cudzoziemca: egzamin z tłumaczem, uznanie z UE, dokumenty z Ukrainy

Czy cudzoziemiec może zdobyć uprawnienia UDT w Polsce?

Tak. Ustawa o dozorze technicznym nie stawia warunku obywatelstwa. Sprawdzenie kwalifikacji dotyczy osób, które ukończyły 18 lat i władają językiem polskim w stopniu pozwalającym przeprowadzić egzamin oraz zrozumieć jego zasady, albo zapewnią udział tłumacza przysięgłego (art. 23 ust. 1c). Po zdanym egzaminie cudzoziemiec dostaje to samo zaświadczenie kwalifikacyjne co polski operator, z tym samym okresem ważności.

Brak numeru PESEL nie blokuje wniosku. Ustawa wymaga wtedy rodzaju i numeru dokumentu tożsamości, daty urodzenia i obywatelstwa (art. 23 ust. 1a), a formularz wniosku z załącznika nr 1 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. ma na te dane osobną część C.1. Okresy ważności kart dla poszczególnych urządzeń są takie same dla wszystkich i zestawia je poradnik o ważności uprawnień UDT.

Jak wygląda egzamin UDT z tłumaczem przysięgłym?

Egzamin ma te same części co dla każdego kandydata: teoretyczną w formie pisemnej i praktyczną na urządzeniu (§ 3 ust. 3 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Ustawa mówi, że to kandydat „zapewni udział tłumacza przysięgłego”, jeśli nie zna polskiego w wystarczającym stopniu, więc organizacja tłumacza i jego koszt leżą po stronie kandydata albo pracodawcy, który go wysyła. Przepisy nie przewidują zwolnienia z części teoretycznej ani innego zakresu egzaminu dla cudzoziemców.

Termin egzaminu wyznacza się w ciągu 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku (§ 3 ust. 2), a opłata wynosi 3,75% przeciętnego wynagrodzenia (art. 23 ust. 4); UDT podaje stawkę 333,88 zł. Tłumacza zgłoś przy umawianiu terminu, bo komisja musi wiedzieć, kto będzie obecny. UDT publikuje tematykę egzaminacyjną i pytania po polsku, więc kandydat, który uczy się z tłumaczeniem, powinien korzystać z aktualnej wersji. Szczegóły egzaminu dla wózków opisuje poradnik o uprawnieniach na wózki widłowe.

Czy uprawnienia z Ukrainy są ważne w Polsce?

Nie. Dokument operatora wydany na Ukrainie, w Białorusi, Mołdawii czy Gruzji nie jest zaświadczeniem kwalifikacyjnym z art. 22 ust. 3 ustawy o dozorze technicznym. Ustawa o uznawaniu kwalifikacji zawodowych dotyczy kwalifikacji nabytych w państwach UE, EFTA (strony umowy o EOG) i w Szwajcarii (art. 1 pkt 1), więc dla kwalifikacji z państw trzecich ta procedura nie działa. UDT opisuje to na przykładzie Wielkiej Brytanii: kwalifikacje zdobyte tam po 31 grudnia 2020 r. traktuje jak kwalifikacje z państwa trzeciego.

Operator z Ukrainy, który chce obsługiwać w Polsce wózek podnośnikowy, suwnicę czy podest objęty obowiązkiem zaświadczenia, przystępuje więc do egzaminu UDT. Jego doświadczenie i dokument z kraju pochodzenia przydają się przy nauce i przy ocenie kandydata przez pracodawcę, ale nie dają prawa do obsługi. To samo dotyczy certyfikatów z kursów międzynarodowych organizacji branżowych, np. IPAF przy podestach, co opisuje poradnik o uprawnieniach na podesty ruchome.

Jak uznać uprawnienia zdobyte w Niemczech lub innym państwie UE?

Kwalifikacje nabyte w innym państwie UE, EFTA albo w Szwajcarii UDT może uznać decyzją na podstawie ustawy z 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych. Według UDT dotyczy to m.in. obsługujących dźwigi i dźwignice, konserwatorów tych urządzeń oraz operatorów wózków jezdniowych podnośnikowych i ich konserwatorów. Wniosek składa się po polsku, z kopią dokumentu tożsamości, kopią dokumentu kwalifikacji z tłumaczeniem przysięgłym i potwierdzeniem opłaty. Gdy w państwie, w którym zdobyto kwalifikacje, zawód nie jest regulowany, UDT wymaga też potwierdzenia co najmniej roku pracy w pełnym wymiarze w ostatnich 10 latach.

Opłata za postępowanie wynosi 35% minimalnego wynagrodzenia z roku wszczęcia sprawy; UDT podaje kwotę 1682,10 zł przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł w 2026 r. Decyzja zapada w ciągu 3 miesięcy od złożenia wszystkich dokumentów, a w szczególnych przypadkach termin można przedłużyć o miesiąc (art. 25 ust. 1). Gdy szkolenie za granicą obejmowało istotnie inny materiał, UDT może uzależnić uznanie od stażu adaptacyjnego albo testu umiejętności (art. 20 ust. 1). Do czasu decyzji zagraniczny dokument nie zastępuje polskiego zaświadczenia.

Procedura nie jest zarezerwowana dla obywateli UE. Ustawa stosuje się m.in. do obywateli państw trzecich z zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego UE, osób ze statusem uchodźcy lub ochroną uzupełniającą oraz osób przyjętych do Polski w celu pracy, jeśli kwalifikacje zdobyły w państwie członkowskim (art. 2 ust. 1). Obywatel Ukrainy, który zrobił kurs i egzamin na wózki w Niemczech, może więc złożyć wniosek o uznanie, o ile mieści się w jednej z tych grup.

Czy polskie zaświadczenie UDT jest ważne za granicą?

Zaświadczenie UDT potwierdza kwalifikacje w Polsce. UDT zaznacza, że poza granicami obowiązują przepisy danego państwa, więc polski operator wysyłany na budowę w Niemczech musi sprawdzić wymagania państwa przyjmującego. Przy delegowaniu ekipy obok kwalifikacji liczą się też dokumenty ubezpieczeniowe i zgłoszenia, które opisuje poradnik o delegowaniu pracowników do Niemiec.

W drugą stronę działa opisana wyżej procedura uznania. Firma, która ściąga do Polski operatorów z zagranicznej spółki z UE, nie może zakładać, że ich karty z kraju wysyłającego wystarczą na polskiej budowie albo w polskim magazynie. Brak uznania oznacza, że pracownik obsługuje urządzenie bez wymaganego zaświadczenia.

Co sprawdzić u operatora-cudzoziemca przed dopuszczeniem do pracy?

Najpierw sprawdź samą kartę: czy to zaświadczenie UDT (albo TDT lub WDT), czy obejmuje rodzaj urządzenia, na którym osoba ma pracować, i czy ma datę ważności. Zaświadczenie potwierdzisz w wyszukiwarce UDT, a dane do wpisania podaje poradnik jak sprawdzić uprawnienia UDT operatora. Przy decyzji o uznaniu kwalifikacji z UE poproś o jej kopię zamiast zagranicznego dokumentu.

Druga warstwa to dokumenty pracownicze, takie same jak u każdego operatora: legalny pobyt i podstawa pracy (lista w poradniku cudzoziemiec na budowie: dokumenty), aktualne orzeczenie lekarskie, szkolenie BHP i instruktaż stanowiskowy przeprowadzone w języku zrozumiałym dla pracownika. Zapisz na karcie szkolenia, w jakim języku i z czyją pomocą przeprowadzono instruktaż. Operator obsługuje urządzenie zgodnie z instrukcją eksploatacji (§ 8 rozporządzenia z 30 października 2018 r.), więc warto upewnić się, że rozumie jej najważniejsze części.

W Atestero dokumenty cudzoziemca, w tym zaświadczenie UDT z datą ważności i decyzję o uznaniu kwalifikacji, dodaje się przy pracowniku, a wymagania można ustawić według obywatelstwa. Generalny wykonawca widzi braki przed wejściem ekipy na budowę. Atestero nie potwierdza autentyczności dokumentów i nie decyduje o dopuszczeniu do pracy. Pilotaż na jednej budowie jest bezpłatny.

Co z imiennymi zezwoleniami na wózki wydanymi przez pracodawcę?

Imienne zezwolenia na obsługę wózków wydawane wcześniej przez pracodawców mają terminy przejściowe: z lat 2005-2014 tracą ważność 31 grudnia 2026 r., a późniejsze rok później. Dotyczy to także cudzoziemców, którzy dostali takie zezwolenie u poprzedniego pracodawcy. Szczegóły i podstawy prawne zawiera poradnik o uprawnieniach na wózki widłowe.

Jeśli w ekipie są operatorzy z takimi zezwoleniami, a ich praca potrwa dłużej niż do końca 2026 r., zaplanuj egzaminy UDT z wyprzedzeniem. Przy kandydatach bez znajomości polskiego czas przygotowania wydłuża się o znalezienie tłumacza przysięgłego i naukę tematyki egzaminacyjnej.