NDS azbestu: 0,01 włókna w cm³ do 20 grudnia 2029 r. i zmiana od 21 grudnia 2029 r.

Jaka jest NDS azbestu dziś

NDS azbestu podaje załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1286) w pozycji 32, jako liczbę włókien w cm³ powietrza. Pozycja dotyczy jednego lub więcej rodzajów azbestu: aktynolitowego, antofilitowego, chryzotylowego, amozytowego, krokidolitowego i tremolitowego, i obejmuje włókna respirabilne. Od 21 sierpnia 2018 r. do 1 kwietnia 2026 r. wartość wynosiła 0,1 włókna w cm³. Taką liczbę mają załącznik z 2018 r. i załącznik z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1017, w życie od 10 sierpnia 2024 r.).

Rozporządzenie z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447) weszło w życie 2 kwietnia 2026 r. i zastąpiło załącznik nowym. Jego § 2 ust. 6 stanowi, że do 20 grudnia 2029 r. dla azbestu wartość NDS wynosi 0,01 włókien w cm³. Od 2 kwietnia 2026 r. limit jest więc dziesięć razy niższy niż poprzedni i obowiązuje już dziś, w listopadzie 2026 r.

Włókna respirabilne to według przypisu 11 włókna o długości powyżej 5 μm, o maksymalnej szerokości poniżej 3 μm i o stosunku długości do szerokości większym lub równym 3:1. W załącznikach z 2018 i 2024 r. definicja mówiła o średnicy włókna i o stosunku długości do średnicy większym niż 3. Zmiana brzmienia weszła razem z rozporządzeniem poz. 447.

Od 21 grudnia 2029 r.: 0,01 albo 0,002 włókna w cm³

§ 2 ust. 6 rozporządzenia poz. 447 obowiązuje do 20 grudnia 2029 r. Od 21 grudnia 2029 r. nie ma już przepisu przejściowego i stosuje się zapis z załącznika nr 1: w kolumnie dla liczby włókien w cm³ pozycja 32 ma wartość „0,01 albo 0,002”. Przepis nie wskazuje, że 0,002 zastępuje 0,01. Według przypisu 12 obowiązuje jedna z tych wartości, zależnie od szerokości uwzględnianych włókien azbestu.

Przy NDS wynoszącym 0,002 włókien w cm³ liczy się włókna o szerokości od 0,2 do 3 μm. Przy NDS wynoszącym 0,01 włókien w cm³ uwzględnia się także włókna o szerokości mniejszej niż 0,2 μm (przypis 12). Przypis nie wskazuje metody pomiaru ani tego, kto wybiera wartość. Odnośnik 2 do rozporządzenia wymienia dyrektywę (UE) 2023/2668 o ochronie pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na azbest wśród aktów, które rozporządzenie wdraża w zakresie swojej regulacji.

Akty zmieniające rozporządzenie o NDS a azbest

Rozporządzenie z 2018 r. zmieniało sześć aktów. Cztery z nich nie zmieniły pozycji 32. Rozporządzenie z 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 61) zmieniało inne pozycje załącznika, rozporządzenie z 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 325) kilka innych pozycji i mikroklimat gorący, a rozporządzenia z 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1661) i z 15 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1211, z mocą od 22 sierpnia 2026 r.) tylko § 4 o tlenku azotu w górnictwie podziemnym i przy budowie tuneli. Rozporządzenie z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1017) wprowadziło nowy załącznik, w którym azbest nadal ma 0,1 włókna w cm³ w pozycji 32, z przypisem 10 o włóknach respirabilnych.

Dopiero rozporządzenie poz. 447 zmieniło wartość dla azbestu. W ELI 3 listopada 2026 r. rozporządzenie z 2018 r. ma status obowiązującego, nie ma tekstu jednolitego i nie ma zmian po poz. 1211. Zestawienia sprzed 2 kwietnia 2026 r. podają więc nieaktualne 0,1.

Co NDS azbestu oznacza dla ekipy: wstrzymanie pracy i środki ochrony

Pracodawca zatrudniający pracowników przy zabezpieczaniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest ogranicza stężenie pyłu azbestu w powietrzu co najmniej do wartości NDS określonej w przepisach o NDS (§ 5 ust. 1 rozporządzenia z 14 października 2005 r., Dz.U. 2005 nr 216 poz. 1824). Ponieważ rozporządzenie z 2005 r. odsyła do wartości z przepisów o NDS, zmiana z 2 kwietnia 2026 r. zmieniła też próg, który stosuje się w jego § 5 i § 7. Sam tekst rozporządzenia z 2005 r. się nie zmienił, a w ELI nie ma żadnych aktów zmieniających.

Po przekroczeniu NDS pracodawca wstrzymuje wykonywanie pracy przez pracowników i niezwłocznie obniża stężenie (§ 7 ust. 1). Pracę wznawia się po stwierdzeniu, że stężenie nie przekracza wartości dopuszczalnej (ust. 2). Gdy mimo działań obniżenie stężenia nie jest możliwe, praca jest dopuszczalna pod warunkiem stosowania środków ochrony układu oddechowego, które nie mogą być stałe i mają być ograniczone do minimum (ust. 3). Środki ochrony układu oddechowego są rozwiązaniem uzupełniającym lub awaryjnym i nie zastępują technicznych środków ograniczających narażenie (ust. 4).

Pracodawca opiera ochronę na ocenie ryzyka zawodowego z uwzględnieniem rodzaju i stopnia narażenia i kontroluje narażenie pracowników (§ 1 ust. 1). Ocenę weryfikuje, gdy zachodzi podejrzenie, że jest nieprawdziwa, albo gdy znacząco zmienią się warunki pracy (ust. 2). Przy pracach w środkach ochrony układu oddechowego zapewnia, po konsultacji z pracownikami, przerwy w miejscach bez pyłu azbestu (§ 6). Przepisy stosuje się, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie występowania azbestu w materiałach lub konstrukcji przewidzianych do usunięcia (§ 2). Szkolenie pracowników, osób kierujących i pracodawców prowadzi się z uwzględnieniem programu z załącznika (§ 3). Metodę oceny opisuje poradnik ocena ryzyka zawodowego na budowie.

Zgłoszenie prac, badanie powietrza i badania lekarskie

Wykonawca prac przy usuwaniu wyrobów z azbestem opracowuje przed ich rozpoczęciem szczegółowy plan prac, który obejmuje m.in. ustalenie niezbędnego monitoringu powietrza (§ 6 ust. 1 pkt 3 lit. d rozporządzenia z 2 kwietnia 2004 r., Dz.U. 2004 nr 71 poz. 649). Zamiar prac zgłasza nadzorowi budowlanemu, okręgowemu inspektorowi pracy i państwowemu inspektorowi sanitarnemu co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem (§ 6 ust. 2 w brzmieniu Dz.U. 2010 nr 162 poz. 1089). Usuwanie wyrobów o gęstości objętościowej poniżej 1000 kg/m³ albo z krokidolitem odbywa się pod stałym nadzorem technicznym wykonawcy, a prawidłowość prac potwierdza wynik badania jakości powietrza przez akredytowane laboratorium (§ 7 ust. 3 i 4). Plan BIOZ dla takich robót opisuje poradnik informacja BIOZ i plan BIOZ na budowie. Układ samego planu, z częścią opisową i rysunkową, pokazuje wzór planu BIOZ (DOCX, PDF).

Dla pyłów nieorganicznych zawierających włókna azbestu wskazówki metodyczne do rozporządzenia o badaniach lekarskich podają: badanie lekarskie, spirometrię i RTG klatki piersiowej, pierwsze badanie okresowe po 3 latach narażenia, następne co 2 lata, a po 10 latach narażenia co rok (załącznik nr 1 część II lp. 4, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 607). Lekarz może wyznaczyć krótszy termin następnego badania (§ 2 ust. 2). Czynności na stanowisku, od nawilżania po pakowanie odpadów, zbiera instrukcja BHP usuwania azbestu (DOCX, PDF), a rozbiórki bez azbestu opisuje instrukcja BHP robót rozbiórkowych (DOCX, PDF).