Diizocyjaniany na budowie: NDS pianki PUR do końca 2028 r. i od 2029 r.

Co zmieniło rozporządzenie z 26 marca 2026 r. w NDS diizocyjanianów

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447) zmienia rozporządzenie z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286). Ogłoszono je 1 kwietnia 2026 r., a weszło w życie następnego dnia, czyli 2 kwietnia 2026 r. (§ 3). Wdraża m.in. dyrektywę (UE) 2024/869, która dotyczy wartości dopuszczalnych dla ołowiu i jego związków nieorganicznych oraz dla diizocyjanianów. Rozporządzenie z 2018 r. ma w ELI 3 listopada 2026 r. status obowiązującego i nie ma tekstu jednolitego. Zmieniło je sześć aktów, a ich wykaz zbiera tabela w dalszej części poradnika.

Do 8 kwietnia 2026 r. załącznik nr 1 miał dla diizocyjanianów dziewięć osobnych pozycji: diizocyjanian heksano-1,6-diylu (HDI), diizocyjanian 2,2′-metylenodifenylu, diizocyjanian 2,4′-metylenodifenylu i mieszaninę izomerów metylenodifenylu (MDI), diizocyjanian tolueno-2,4-diylu, tolueno-2,6-diylu i mieszaninę izomerów toluenodiylu (TDI), izocyjanian 3-izocyjanianometylo-3,5,5-trimetylocykloheksylu (IPDI) oraz metylenobis(fenyloizocyjanian). Nowy załącznik ma jedną pozycję, lp. 177: diizocyjaniany w przeliczeniu na grupę NCO. Zamiast dziewięciu wartości jest jedna wartość dla sumy.

Rozporządzenie nie wymienia produktów budowlanych. O tym, czy konkretna pianka, klej albo żywica zawiera diizocyjaniany, informuje karta charakterystyki. Pracodawca uwzględnia ją w ocenie ryzyka zawodowego (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych), a instrukcje dla prac z substancjami stwarzającymi zagrożenie powinny uwzględniać informacje z tych kart (§ 41 ust. 2 rozporządzenia o ogólnych przepisach BHP w brzmieniu Dz.U. 2021 poz. 2088).

NDS diizocyjanianów w czasie: do 8 kwietnia 2026 r., do końca 2028 r. i od 2029 r.

Przepis przejściowy z § 2 rozporządzenia poz. 447 dzieli zmianę na trzy okresy. Do 8 kwietnia 2026 r. stosowało się wartości dla pojedynczych substancji, na przykład 0,04 mg/m³ NDS i 0,08 mg/m³ NDSCh dla HDI albo 0,007 mg/m³ i 0,021 mg/m³ dla TDI (ust. 1 pkt 1). W tym czasie nie stosowało się wartości dla grupy NCO z nowego załącznika (ust. 1 pkt 2). Wartości z ust. 1 pkt 1 są takie same jak w załączniku z 2018 r. (w życie od 21 sierpnia 2018 r.) i w załączniku z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1017, w życie od 10 sierpnia 2024 r.).

Od 9 kwietnia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r. dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO NDS wynosi 0,01 mg/m³, a NDSCh 0,02 mg/m³ (§ 2 ust. 2). Takie wartości obowiązują dziś. Po 31 grudnia 2028 r. kończy się przepis przejściowy i stosuje się pozycję 177 załącznika nr 1: NDS 0,006 mg/m³ i NDSCh 0,012 mg/m³. Rozporządzenie nie wymienia wprost daty 1 stycznia 2029 r., wynika ona z końca okresu przejściowego. Wartości docelowe są o 40% niższe od przejściowych.

NDS jest wartością średnią ważoną dla 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy. NDSCh to wartość średnia, która nie powinna spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli narażenie trwa nie dłużej niż 15 minut i występuje nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie co najmniej 1 godziny (§ 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 2018 r.). Wynik pomiaru porównuje się więc osobno z NDS i z NDSCh.

Jak liczyć narażenie: suma grup NCO zamiast osobnych diizocyjanianów

NCO oznacza izocyjanianowe grupy funkcyjne związków diizocyjanianów. Ocenę narażenia zawodowego przeprowadza się na podstawie sumy stężeń tych grup zawartych w powietrzu na stanowiskach pracy (przypis 16 do załącznika nr 1). Wynik jest jedną liczbą dla wszystkich diizocyjanianów razem, a pracodawca nie porównuje osobno HDI, MDI i TDI.

Pozycja 177 ma w kolumnie uwag oznaczenie „skóra”, które według przypisu 4 oznacza, że wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową. Przypis 14 dodaje, że substancja może mieć działanie uczulające na skórę i układ oddechowy. Ocena ryzyka obejmuje więc stężenie w powietrzu i kontakt ze skórą, bo uwzględnia niebezpieczne właściwości czynnika (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o czynnikach chemicznych).

Obowiązki pracodawcy przy pracach z diizocyjanianami

Osoby wykonujące roboty budowlane nie mogą być narażone na gazy i pyły o stężeniach przekraczających wartości dopuszczalne (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Pracodawca ustala, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie, i dokumentuje ocenę ryzyka (§ 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych). W ocenie uwzględnia informacje z karty charakterystyki, rodzaj, poziom i czas trwania narażenia, wartości NDS oraz wyniki oceny stanu zdrowia pracowników (§ 3 ust. 1 pkt 2–4 i 7). Ocena jest pisemna, a pracodawca udostępnia ją lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną (ust. 5 i 6). Metodę oceny opisuje poradnik ocena ryzyka zawodowego na budowie, a kartę stanowiska daje wzór oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF).

Gdy rodzaj działalności na to pozwala, preferowanym działaniem jest unikanie czynnika przez zastąpienie go czynnikiem lub procesem, który nie stwarza zagrożenia albo stwarza mniejsze (§ 7). Gdy zastąpienie nie jest możliwe, pracodawca ogranicza ryzyko w kolejności: wyeliminowanie uwalniania czynnika do środowiska pracy, ograniczenie uwalniania, środki ochrony zbiorowej u źródła, takie jak wentylacja, i dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać inaczej (§ 8 ust. 2 pkt 1–4). Gdy pomiary wykażą przekroczenie NDS, pracodawca niezwłocznie podejmuje działania zmierzające do zlikwidowania przekroczeń (§ 9). Zmiana w składzie czynnika albo w procesie technologicznym oznacza ponowną ocenę ryzyka (§ 4 ust. 1 pkt 1 i 2).

Przy wypadku lub awarii pracodawca natychmiast informuje pracowników i podejmuje działania ograniczające skutki. W obszarze zdarzenia praca jest dozwolona tylko pracownikom niezbędnym i upoważnionym, a przebywanie bez odpowiednich środków ochrony indywidualnej jest zabronione (§ 12 ust. 1–4). Procedury obejmują ćwiczenia ratownicze i zasady pierwszej pomocy (§ 11 ust. 2). Ekipom z chemią budowlaną przypomina to instrukcja BHP chemii budowlanej (DOCX, PDF).

Badania lekarskie przy narażeniu na izocyjanianowe związki

Wskazówki metodyczne w załączniku nr 1 do rozporządzenia o badaniach lekarskich (część III, czynniki chemiczne, lp. 24: izocyjanianowe związki) podają zakres badania: badanie lekarskie, morfologia krwi, CRP, spirometria i RTG klatki piersiowej. Pierwsze badanie okresowe odbywa się po 6–12 miesiącach narażenia, następne co 1–2 lata. RTG klatki piersiowej wykonuje się tylko przy badaniu wstępnym oraz wtedy, gdy wywiad lub badanie przedmiotowe wskazują na zmiany w dolnych drogach oddechowych (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 607, po nim zmiany Dz.U. 2026 poz. 456 i 726 nie dotyczą załącznika nr 1). Czynniki narażenia wpisujesz do skierowania, którego druk w PDF i Word daje wzór skierowania na badania lekarskie 2026.

Lekarz może poszerzyć zakres badania o specjalistyczne konsultacje, na przykład alergologiczne albo dermatologiczne, i wyznaczyć krótszy termin następnego badania, jeżeli uzna to za niezbędne (§ 2 ust. 2 rozporządzenia o badaniach lekarskich). Skierowanie na badania wystawia pracodawca na wzorze skierowania na badania lekarskie (DOCX, PDF), a ważność orzeczeń opisuje poradnik ważność badań lekarskich pracownika.