Uprawnienia na ładowarkę: kołowa i przegubowa (WIT), teleskopowa (UDT), mini ładowarka

Jakie uprawnienia na ładowarkę? Najpierw ustal, jaka to maszyna

Ładowarka jednonaczyniowa, czyli maszyna z łyżką na ramieniu do nabierania i ładowania materiału, wymaga uprawnień z Łukasiewicz-WIT wydawanych po egzaminie (§ 23 i zał. nr 1, gr. I lp. 9 rozporządzenia z 20 września 2001 r.). Ładowarka teleskopowa z widłami jest wózkiem jezdniowym podnośnikowym z wysięgnikiem i podlega UDT. O systemie rozstrzyga konstrukcja i przeznaczenie maszyny.

Granicę między systemami zapisano w samym załączniku. Przy pozycji „Wielozadaniowe nośniki osprzętów” przypis wyjaśnia, że nie są nimi wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, o których mowa w przepisach o dozorze technicznym. Ładowarka teleskopowa z widłami trafia więc do załącznika nr 3 rozporządzenia z 21 maja 2019 r., a nie do wykazu WIT. Z kolei pozycja „Ładowarki” w wykazie UDT dotyczy urządzeń w ciągach technologicznych przeładowczych, nie budowlanych ładowarek kołowych. Oba systemy zestawia poradnik o uprawnieniach na maszyny budowlane.

Klasy uprawnień na ładowarkę: III, I i dawna II

Na ładowarki jednonaczyniowe wydaje się klasę III, obejmującą maszyny do 20 t masy eksploatacyjnej, albo klasę I, obejmującą wszystkie (zał. nr 1, gr. I lp. 9). Wpisy klasy II na ładowarki jednonaczyniowe sprzed 1 kwietnia 2017 r. są równoważne z klasą I (§ 2 pkt 7 rozporządzenia z 11 stycznia 2017 r.), więc nadal obejmują ładowarki bez limitu masy.

Klasa nie zależy od podwozia ani układu skrętu. Ładowarka kołowa, przegubowa, czołowa czy gąsienicowa jest ładowarką jednonaczyniową, a o klasie decyduje masa eksploatacyjna z tabliczki znamionowej: do ładowarki 14 t wystarczy klasa III, ładowarka 23 t wymaga klasy I. Od listopada 2020 r. załącznik posługuje się masą eksploatacyjną, a nie całkowitą (Dz.U. 2020 poz. 1461).

Wpis na ładowarki ma też zakres dodatkowy. Kwalifikacje klasy III lub I na ładowarki jednonaczyniowe upoważniają do obsługi spycharek klasy III, czyli do 110 kW mocy silnika (przypis 4 do zał. nr 1). W drugą stronę działa wpis na koparkoładowarki: obejmuje ładowarki jednonaczyniowe, ale tylko do 8 t, co opisuje poradnik uprawnienia na koparkoładowarkę.

Ładowarka teleskopowa: uprawnienia UDT, nie WIT

Operator ładowarki teleskopowej z widłami potrzebuje zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT na wózki jezdniowe podnośnikowe z wysięgnikiem. Zaświadczenie jest ważne 5 lat i uprawnia także do obsługi wszystkich pozostałych wózków podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia (zał. nr 3, tabela nr 1, lp. 8 rozporządzenia z 21 maja 2019 r.). Wpis WIT na ładowarki jednonaczyniowe go nie zastępuje.

Zaświadczenie na „pozostałe wózki podnośnikowe”, ważne 10 lat, wyłącza wprost wózki z wysięgnikiem, więc operator zwykłego wózka widłowego nie przesiądzie się na telehandler. Rozporządzenie o wózkach jezdniowych dopuszcza do obsługi wózków podnośnikowych także osobę z książką operatora maszyn roboczych z wpisem w zakresie obsługi wózków podnośnikowych (§ 4 ust. 1 pkt 2); dotyczy to starszych wpisów, które taki zakres mają, bo obecny załącznik nr 1 WIT wózków podnośnikowych nie wymienia (wymieniał je do 31 marca 2017 r.). Przy telehandlerach obrotowych pracujących z hakiem, wciągarką albo koszem dla ludzi wymagany dokument potwierdź w UDT przed dopuszczeniem operatora.

Ładowarka teleskopowa jako wózek podnośnikowy podlega też dozorowi technicznemu, a maszyny pod dozorem mogą pracować na budowie tylko z dokumentami uprawniającymi do eksploatacji (§ 62 rozporządzenia z 6 lutego 2003 r.). Szczegóły opisują poradniki uprawnienia na ładowarkę teleskopową i uprawnienia na wózki widłowe.

Mini ładowarka i maszyny z wymiennym osprzętem: jakie uprawnienia?

Mini ładowarka też wymaga uprawnień z Łukasiewicz-WIT, bo załącznik nr 1 nie ma dolnego progu masy dla ładowarek jednonaczyniowych. Kompaktowych ładowarek przepis nie wymienia z nazwy, więc zależnie od konstrukcji i osprzętu maszyna może być ładowarką jednonaczyniową (klasa III) albo wielozadaniowym nośnikiem osprzętów (bez klasy).

Klasyfikację ustala się w dwóch krokach. Najpierw dokumentacja producenta: jak maszyna jest opisana i do jakiej pracy przeznaczona. Potem, przy wątpliwości, pisemne pytanie do Centrum Egzaminowania Operatorów WIT (adres kontaktowy ceo@wit.lukasiewicz.gov.pl) z nazwą modelu i opisem osprzętu. Odpowiedź dołącz do dokumentacji maszyny. Wielozadaniowy nośnik osprzętów to osobna pozycja wykazu (gr. III lp. 1) i żaden przypis nie łączy jej z wpisem na ładowarki. Słowo „mini” w nazwie nie zwalnia z uprawnień, tak samo jak przy minikoparkach opisanych w poradniku uprawnienia na koparkę.

Czy uprawnienia na ładowarkę są bezterminowe?

Wpis z Łukasiewicz-WIT na ładowarki jednonaczyniowe jest bezterminowy, a zaświadczenie UDT na ładowarkę teleskopową ważne 5 lat. To częste źródło pomyłek przy kontroli: operator z bezterminową książką operatora zakłada, że bezterminowe są też jego uprawnienia na telehandler. Przy ładowarce teleskopowej pilnuje się więc daty na karcie, a przy ładowarce kołowej tylko terminów badań i szkoleń operatora.

Zaświadczenie UDT przedłuża się bezpłatnie na wniosek złożony najpóźniej 3 miesiące przed końcem ważności, jeśli operator przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach ważności wykonywał czynności w zakresie zaświadczenia (art. 23 ust. 2a-2d ustawy o dozorze technicznym). Dawne karty UDT bez daty ważności według UDT wygasły 1 stycznia 2024 r. Termin wniosku dla karty na telehandler przeliczysz w kalkulatorze ważności dokumentów, a szczegóły podaje artykuł o ważności uprawnień UDT. Książki operatora nie przedłuża się wcale; terminy mają orzeczenie lekarskie i szkolenie okresowe BHP.

Co sprawdza generalny wykonawca u operatora ładowarki?

Generalny wykonawca ustala najpierw, czy maszyna jest ładowarką jednonaczyniową, czy wózkiem z wysięgnikiem, a potem sprawdza właściwy dokument: wpis WIT z klasą pasującą do masy albo kartę UDT z datą ważności późniejszą niż koniec prac. Przy ładowarce teleskopowej kontrola obejmuje dwa dokumenty: zaświadczenie operatora i dokumenty eksploatacyjne samej maszyny.

Do tego dochodzą dokumenty pracownicze: orzeczenie lekarskie (art. 229 § 4 KP), szkolenie wstępne z instruktażem stanowiskowym i szkolenie okresowe BHP. Operator wózka przed dopuszczeniem do pracy zapoznaje się z instrukcją wózka, ryzykiem zawodowym i instrukcją bezpieczeństwa prac transportowych, także przy każdej zmianie warunków w miejscu transportu (§ 5 rozporządzenia o wózkach jezdniowych). Sygnały ostrzegawcze to wpis na koparkoładowarki przy ładowarce 12 t, karta UDT na pozostałe wózki przy telehandlerze i dokument bez daty. Kontrolę kart UDT opisuje artykuł jak sprawdzić uprawnienia UDT i SEP operatora, a daty operatorów obu systemów zbierzesz w rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX).

W Atestero dla rodzajów pracy „operator ładowarki” i „operator ładowarki teleskopowej” można ustawić różne wymagania: książkę operatora bez terminu w pierwszym przypadku, zaświadczenie UDT z datą w drugim. Decyzję o dopuszczeniu podejmuje osoba wyznaczona przez wykonawcę.