Uprawnienia na pilarkę do ścinki drzew: klasa III WIT albo szkolenie leśne

Kiedy pilarka wymaga wpisu WIT: ścinka drzew, nie każde cięcie

W grupie II załącznika nr 1 (maszyny do robót drogowych) pod lp. 11 stoją pilarki mechaniczne do ścinki drzew, w klasie III. Wykaz podaje wpis „wszystkie” i nie ma jednostki charakteryzującej maszynę, więc nie ogranicza długości prowadnicy ani mocy. Maszynę wskazuje przeznaczenie: ścinka drzew. Taką pilarkę obsługują wyłącznie osoby po szkoleniu i sprawdzianie przed komisją Łukasiewicz-WIT (§ 23 w brzmieniu z Dz.U. 2023 poz. 291), a po sprawdzianie operator dostaje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 26 ust. 1).

Pilarki do cięcia desek, krawędziaków, bali i drewna rozbiórkowego wykaz nie wymienia, więc wpisu Łukasiewicz-WIT dla niej przepis nie wymaga. Wymaga innych rzeczy. Pracodawca nie dopuszcza pracownika do pracy, do której nie ma on wymaganych kwalifikacji i potrzebnych umiejętności (art. 237(3) § 1 KP), zapoznaje go z instrukcją obsługi przed dopuszczeniem do robót (§ 63 ust. 2 rozporządzenia o robotach budowlanych), a maszyny obsługują przeszkolone osoby (§ 64 ust. 1 pkt 3). Pracę pilarką spalinową opisuje instrukcja BHP pilarki łańcuchowej (DOCX, PDF), a cięcie na stole instrukcja BHP pilarki tarczowej (DOCX, PDF).

Gdy ta sama pilarka służy raz do ścinki, raz do cięcia belek, bezpieczniej przyjąć, że ścinka drzew wymaga kwalifikacji z lp. 11. Rozporządzenie nie rozstrzyga tego wprost, a wątpliwość można zgłosić pisemnie do Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT.

Dwie drogi do kwalifikacji: sprawdzian WIT albo szkolenie z rozporządzenia leśnego

Pierwsza droga to kurs i sprawdzian według rozporządzenia o maszynach roboczych. Szkolenie ma część teoretyczną (dokumentacja techniczna, BHP przy eksploatacji, technologia wykonywania robót ziemnych, użytkowanie i obsługa) oraz praktyczną (§ 24), prowadzi je podmiot spełniający warunki § 25, a po sprawdzianie przed komisją operator dostaje wpis klasy III. Wnioski i terminy publikuje Centrum Egzaminowania Operatorów Łukasiewicz-WIT.

Druga droga wynika z przypisu 2 do lp. 11. Kwalifikacje operatora, który uzyskał uprawnienia w tej specjalności na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2006 r. o pracach z zakresu gospodarki leśnej, upoważniają do obsługi tego urządzenia. Rozporządzenie leśne nie ma sprawdzianu przed komisją ani książki operatora. Według § 21 do pracy z użyciem pilarki dopuścić można wyłącznie pracowników, którzy ukończyli z wynikiem pozytywnym szkolenie. Teoria obejmuje użytkowanie i obsługę pilarki, techniki ścinki i obalania drzew, techniki okrzesywania i przerzynki drewna oraz BHP przy eksploatacji pilarki, a praktyka w terenie eksploatację pilarki, ścinkę, obalanie, okrzesywanie i przerzynkę (§ 22). Szkolenie prowadzi się według zasad dla dorosłych, do których odsyła § 23.

Rozporządzenie leśne w § 1 określa swój zakres: prace z zakresu zagospodarowania lasu, pozyskiwania i transportu drewna oraz eksploatacji urządzeń przy tych pracach. Plac budowy poza lasem do tego zakresu co do zasady nie należy. Dla robót budowlanych znaczenie ma więc przypis 2. Przypis mówi o „uprawnieniach”, a rozporządzenie leśne mówi o ukończeniu szkolenia (§ 21) i o uprawnieniu tylko w § 34 dla osób sprzed 2006 r. Wykonawca, który przyjmuje na budowę pilarza z zaświadczeniem ze szkolenia leśnego, zapisuje w dokumentacji podstawę (przypis 2 i § 21), a przy wątpliwości co do zaświadczenia pyta pisemnie Łukasiewicz-WIT.

Dawne uprawnienia: piły mechaniczne klasy III i pilarze sprzed 2006 r.

Rozporządzenie z 11 stycznia 2017 r. uznało świadectwa i wpisy na piły mechaniczne do ścinki drzew klasy III za równoważne ze świadectwem i wpisem na pilarki mechaniczne do ścinki drzew klasy III (§ 2 pkt 20). To zmiana nazwy pozycji, klasa pozostała ta sama. Uprawnienia uzyskane przed późniejszymi zmianami zachowują moc według § 27 rozporządzenia z 2001 r., § 4 rozporządzenia z 29 lipca 2020 r. i § 3 rozporządzenia z 8 lutego 2023 r.

Rozporządzenie leśne w § 34 ust. 2 stanowi, że obowiązek odbycia szkolenia z § 21 nie dotyczy pracowników, którzy przed jego wejściem w życie uzyskali uprawnienie do pracy z użyciem pilarki. Rozporządzenie weszło w życie 23 września 2006 r. Pracownik z takim dawnym uprawnieniem nie musi więc powtarzać szkolenia leśnego. Rozporządzenie nie mówi jednak, czy dawny dokument wystarcza na budowie. To ustala się na podstawie samego dokumentu i pytania do Łukasiewicz-WIT.

Ścinka przy liniach, budynkach i na skarpach: nadzór i dwóch pracowników

Rozporządzenie o maszynach roboczych ma przepis wprost o wycince na budowie. Podcinanie lub wycinanie drzew rosnących w pobliżu napowietrznych linii energetycznych, wiatrołomów, drzew spróchniałych, rosnących na stromych skarpach i na terenie zabudowanym wykonuje się pod nadzorem i przez co najmniej dwóch pracowników (§ 20). Zasady bezpieczeństwa z dokumentacji, instrukcji obsługi i stanowiskowych instrukcji BHP stosuje się też w pobliżu budynków i linii oraz na pochyłościach (§ 3 ust. 1). Maszynę w przerwie zabezpiecza się przed uruchomieniem przez osoby nieupoważnione (§ 5), a napraw i konserwacji nie wykonuje się w ruchu (§ 2 ust. 1 pkt 3).

Rozporządzenie leśne opisuje, jak wygląda ścinka w lesie. Na budowie jego liczby nie obowiązują wprost, ale mogą posłużyć w instrukcji stanowiskowej jako wzorzec, bo dotyczą tego samego zagrożenia, czyli padającego drzewa:

• strefa niebezpieczna przy ścince obejmuje przestrzeń wokół miejsca ścinki w promieniu dwóch wysokości ścinanego drzewa, a w tym samym czasie nie mogą być w niej wykonywane inne prace (§ 25 ust. 1 i 3)
• w strefie może przebywać tylko operator pilarki i pomocnik, a w uzasadnionych przypadkach koordynator, osoba prowadząca szkolenie, nadzór lub kontrola (§ 25 ust. 2)
• przy ścince, zrywce i załadunku powinni przebywać co najmniej dwaj pracownicy, pozostający ze sobą przez cały czas w kontakcie wzrokowym lub głosowym (§ 24)
• rozpoczęta ścinka powinna być zakończona obaleniem drzewa, a zawieszone drzewo ściągnięte przed jakąkolwiek pracą w strefie; gdy to niemożliwe, operator powinien przerwać pracę i zawiadomić osobę kierującą lub koordynatora (§ 27)
• niedopuszczalne jest prowadzenie prac podczas obfitych opadów, przy silnym wietrze, podczas burz, przy temperaturze poniżej minus 20°C i w warunkach ograniczonej widoczności (§ 12)
• drzewa w sąsiedztwie budynków, budowli, linii teleenergetycznych i szlaków komunikacyjnych to drzewa trudne, a ich usuwanie jest pracą szczególnie niebezpieczną w rozumieniu rozporządzenia leśnego (§ 7 pkt 2 lit. e)

Zezwolenie na wycinkę i praca na drzewie stojącym to osobne sprawy

Wpis operatora albo zaświadczenie ze szkolenia nie zastępuje zezwolenia na usunięcie drzewa. Elementy wniosku opisuje wzór wniosku o zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów (DOCX, PDF). Zezwolenie i kwalifikacje operatora są dwoma różnymi wymogami, które wykonawca sprawdza osobno przed rozpoczęciem wycinki.

Praca na drzewie stojącym, czyli ze wspinaczką, ma w rozporządzeniu leśnym własne szkolenie. Do prac na drzewach stojących dopuszcza się wyłącznie pracowników, którzy ukończyli je z wynikiem pozytywnym (§ 16). Teoria obejmuje sposoby bezpiecznej pracy na drzewach stojących, osprzęt pomocniczy i zasady ratownictwa wysokościowego, a praktyka techniki wchodzenia, pracy i schodzenia (§ 17). Prac na drzewach stojących nie prowadzi się też przy temperaturze poniżej minus 5°C (§ 12). Samo szkolenie pilarskie tego nie zastępuje. Wymagania dla pracy na wysokości opisuje poradnik o uprawnieniach wysokościowych.

Co sprawdza generalny wykonawca u operatora pilarki

Zacznij od pytania, co pilarka ma ścinać. Przy ścince drzew porównaj kartę z dokumentem tożsamości: nazwa wpisu ma brzmieć „pilarki mechaniczne do ścinki drzew” (albo dawne „piły mechaniczne”), klasa III. Przy zaświadczeniu ze szkolenia leśnego zapisz podstawę z przypisu 2. Przy cięciu desek wystarcza przeszkolenie i znajomość instrukcji obsługi, potwierdzone w dokumentacji stanowiska. W obu przypadkach pracownik ma aktualne orzeczenie lekarskie (art. 229 § 4 KP) i szkolenie BHP z instruktażem (art. 237(3) § 2 KP). Co zawiera karta szkolenia wstępnego BHP i jak ją wypełnić, opisuje osobny poradnik.

Pilarek nie ma w tabelach nr 1 i 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r. o kwalifikacjach UDT (Dz.U. 2019 poz. 1008), więc zaświadczenia UDT na pilarkę nie wydaje się. Daty orzeczeń i szkoleń wielu pracowników zbierzesz w rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX).