Uprawnienia na zgarniarkę: klasa I, dawne klasy III i II, przepisy BHP

Jakie uprawnienia na zgarniarkę? Jedna klasa, bez limitu

Zgarniarki są w grupie I załącznika nr 1 do rozporządzenia z 20 września 2001 r. (maszyny do robót ziemnych), pod pozycją 8. W kolumnie jednostki charakteryzującej maszynę stoi kreska, więc wykaz nie ustala progu masy ani mocy. W kolumnach klas wpis „wszystkie” jest tylko przy klasie I, a przy klasach III i II stoi kreska. Jedno świadectwo klasy I obejmuje więc każdą zgarniarkę. Wpis wydaje Łukasiewicz-WIT po zdanym sprawdzianie (§ 23 i § 26).

Przy pozycji zgarniarek nie ma przypisu. Przypisy 1, 3 i 4 do grupy I rozszerzają zakres wpisów na koparkoładowarki, koparki wielonaczyniowe i ładowarki jednonaczyniowe o inne maszyny, ale żaden z nich nie obejmuje zgarniarek. Operator ładowarki, spycharki albo równiarki nie obsługuje więc zgarniarki na podstawie swojego wpisu. Czym można jeździć z wpisem na koparkoładowarkę, wyjaśnia poradnik o uprawnieniach na koparkoładowarkę.

W drugą stronę jest tak samo: wpis na zgarniarki nie obejmuje równiarek ani spycharek, bo pozycje 7 i 6 nie mają przypisu odsyłającego do pozycji 8. Wpisy na równiarki i spycharki opisują osobne poradniki, a zestawienie wszystkich pozycji wykazu zawiera poradnik o uprawnieniach na maszyny budowlane.

Dawne klasy III i II oraz wpisy sprzed zmian przepisów

Rozporządzenie z 11 stycznia 2017 r., które weszło w życie 1 kwietnia 2017 r., zostawiło dla zgarniarek jedną klasę. Świadectwa i wpisy do książki operatora na zgarniarki klasy III i II, wydane na podstawie wcześniejszych przepisów, są równoważne ze świadectwem i wpisem na zgarniarki klasy I (§ 2 pkt 6). Operator ze starą książeczką „zgarniarki klasy II” ma więc takie same uprawnienia jak operator z nowym wpisem klasy I.

Wpisy wydane przed zmianami z 2020 i 2023 r. zachowały moc (§ 27 tekstu jednolitego, § 4 Dz.U. 2020 poz. 1461, § 3 Dz.U. 2023 poz. 291). Dotyczy to także papierowej książeczki z czasów, gdy sprawdziany przeprowadzał Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego. Nazwa instytucji zmieniła się dwukrotnie: w 2020 r. na Sieć Badawcza Łukasiewicz, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, a z mocą od 1 stycznia 2023 r. na Sieć Badawcza Łukasiewicz, Warszawski Instytut Technologiczny (§ 4 Dz.U. 2023 poz. 291).

Jak zdobyć uprawnienia na zgarniarkę: szkolenie i sprawdzian

Część teoretyczna szkolenia obejmuje dokumentację techniczną maszyn roboczych, BHP przy ich eksploatacji, technologię robót ziemnych oraz użytkowanie i obsługę maszyn (§ 24 ust. 2). Część praktyczna to nauka eksploatacji w różnych warunkach terenowych i technologicznych (ust. 3). Szkolenie może prowadzić podmiot, który ma lokal do wykładów, park maszynowy z placem manewrowym, kadrę wykładowców, warunki socjalne i wyposażenie dydaktyczne (§ 25). Spełnienie tych warunków potwierdza Instytut (§ 26 ust. 3).

Po sprawdzianie przed komisją operator otrzymuje świadectwo i wpis do książki operatora (§ 26 ust. 1). Zaświadczenie z samego kursu uprawnieniem nie jest. Przy maszynie specjalistycznej ustal przed zapisem, czy ośrodek ma w parku maszynowym zgarniarkę do nauki praktycznej i jaką klasę zapisze w świadectwie. Wnioski i terminy egzaminów publikuje Centrum Egzaminowania Operatorów WIT.

Zgarnianie na pochyłościach i skrzynia: przepisy § 21 i § 10

§ 21 jest jedynym paragrafem części głównej rozporządzenia, który wymienia zgarniarki. Zgarnianie gruntu na pochyłościach lub stokach przy użyciu maszyn roboczych, w szczególności zgarniarek, wykonuje się zgodnie z zasadami z dokumentacji techniczno-ruchowej tych maszyn (ust. 1). Niedopuszczalne jest przewożenie osób w skrzyniach ładunkowych zgarniarek oraz opuszczanie skrzyni podczas jazdy poniżej parametrów określonych przez producenta (ust. 2 pkt 1 i 2).

Ogólne zasady dla pochyłości i stoków dodaje § 10. Roboty ziemne i przemieszczanie maszyn na pochyłościach prowadzi się z zachowaniem wymagań z dokumentacji maszyny (ust. 1). Niedopuszczalne jest przemieszczanie maszyny po pochyleniach przekraczających dopuszczalny stopień z dokumentacji oraz wykonywanie robót pod czynnymi napowietrznymi liniami energetycznymi w odległości mniejszej, niż określają odrębne przepisy (ust. 2 pkt 4 i 5). Przy obsłudze maszyn w terenie uzbrojonym, w pobliżu budynków, w sąsiedztwie linii energetycznych i na pochyłościach zapewnia się środki bezpieczeństwa z dokumentacji, instrukcji obsługi i stanowiskowych instrukcji BHP (§ 3 ust. 1).

Przed robotami w terenie uzbrojonym ustala się z jednostkami zarządzającymi instalacjami odległości bezpiecznego używania maszyn (§ 8 ust. 1), a po przypadkowym odkryciu lub naruszeniu instalacji przerywa się pracę (§ 8 ust. 2). Niedopuszczalne jest używanie maszyn roboczych na gruntach gliniastych w czasie ulewnego deszczu (§ 7 ust. 3 pkt 2), a eksploatacja odbywa się na terenie rozpoznanym pod względem warunków geologicznych i gruntowych (§ 2 ust. 2). W przerwach i po pracy maszynę zabezpiecza się przed uruchomieniem przez osoby nieupoważnione (§ 5). Zasady dla całej brygady zbiera instrukcja BHP robót ziemnych i wykopów (DOCX, PDF).

Co sprawdza generalny wykonawca u operatora zgarniarki

Najpierw porównaj dane na karcie lub w książeczce z dokumentem tożsamości i z maszyną. We wpisie ma stać „zgarniarki” w klasie I albo w dawnej klasie II lub III, bo te wpisy są równoważne. Wpis na inną maszynę z grupy I zgarniarki nie obejmuje. Zgarniarka nie ma progu masy, więc masy z tabliczki nie porównuje się z klasą, jak przy ładowarce czy koparce.

Do tego dochodzą dokumenty pracownicze: orzeczenie lekarskie, szkolenie wstępne z instruktażem stanowiskowym na tej maszynie i szkolenie okresowe BHP. Operatora kilku podwykonawców zapiszesz w jednym rejestrze szkoleń, badań i uprawnień (XLSX). Cała procedura dopuszczenia znajduje się w poradniku jak dopuścić pracownika podwykonawcy do pracy krok po kroku. W Atestero dla rodzaju pracy „operator zgarniarki” ustawisz wpis bez terminu, a orzeczenie i szkolenie z datą. O dopuszczeniu decyduje osoba wyznaczona przez wykonawcę.