Obowiązek schronu w nowym budynku wielorodzinnym i garażu: miejsce doraźnego schronienia

Czy w nowym budynku wielorodzinnym trzeba zbudować schron?

Art. 93–95 ustawy o ochronie ludności nie nakazują budowy schronu w budynku mieszkalnym wielorodzinnym ani w garażu podziemnym. Budowlę ochronną musi mieć budynek użyteczności publicznej, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 93 ust. 1). Budowle podziemne transportu, w tym metro, mają spełniać warunki techniczne dla budowli ochronnej (art. 95). Dla budynków wielorodzinnych i garaży przepis jest łagodniejszy: kondygnacje podziemne oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia (art. 94 ust. 1).

Dwa pojęcia różnią się wymaganiami. Budowla ochronna to schron albo ukrycie. Schron ma konstrukcję zamkniętą i hermetyczną oraz urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne, a ukrycie ma konstrukcję niehermetyczną (art. 83 ust. 3 i 4). Kategorie odporności opisuje rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1548): ukrycia U-1, U-2 i U-3 oraz schrony S-1, S-2 i S-3 (§ 3 ust. 2). Miejsce doraźnego schronienia to obiekt budowlany przystosowany do tymczasowego ukrycia ludzi, organizowany na zasadach art. 102 (art. 84).

Inwestor nie buduje więc gotowego miejsca schronienia. Przygotowuje przestrzeń, którą organy mogą w razie potrzeby zorganizować. Po wprowadzeniu stanu nadzwyczajnego lub w czasie wojny, gdy schronów i ukryć jest za mało, wójt, starosta albo wojewoda organizują takie miejsca przez nakaz przystosowania pomieszczeń budynków, garaży podziemnych i tuneli (art. 102 ust. 1 i 2 pkt 1). Wobec właściciela innego niż Skarb Państwa i jednostka samorządu nakaz wydaje się decyzją administracyjną, a odwołanie nie wstrzymuje jej wykonania (art. 102 ust. 4 i 6).

Jeżeli inwestor sam przewiduje w podziemiu budowlę ochronną, art. 94 ust. 1 go nie obejmuje, bo przepis dotyczy obiektów, w których jej nie przewidziano. Obiekt uznaje się za budowlę ochronną przez wyznaczenie, porozumienie albo decyzję (art. 83 ust. 1), a decyzja może dotyczyć także obiektu planowanego i zawiera obowiązek udostępnienia na cele ochrony ludności (art. 88 ust. 5 i 6).

Od kiedy obowiązują przepisy i których inwestycji dotyczą?

Art. 93–95 stosuje się do zamierzenia budowlanego, wobec którego po 31 grudnia 2025 r. złożono wniosek o pozwolenie na budowę albo wniosek o odrębną decyzję o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub projektu architektoniczno-budowlanego, albo dokonano zgłoszenia budowy, gdy pozwolenie nie jest wymagane (art. 206 ust. 1). Przepisów tych nie stosuje się do przebudowy, nadbudowy i zmiany sposobu użytkowania obiektu, dla którego przed 1 stycznia 2026 r. wydano ostateczną decyzję o pozwoleniu na budowę albo o zatwierdzeniu projektu, ani do obiektu wybudowanego przed tą datą. Wyjątek dotyczy też zamierzeń, dla których przed 1 stycznia 2026 r. złożono wniosek o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 206 ust. 2).

Obecną treść art. 93 i 94 nadała ustawa Dz.U. 2026 poz. 646, która weszła w życie 29 maja 2026 r. W tekście ogłoszonym w 2024 r. art. 94 miał jedno zdanie i nie podawał żadnych wskaźników. Od 29 maja 2026 r. przepis ma wskaźniki pojemności, progi zwolnienia i możliwość zgody wojewody. Ta sama ustawa dodała art. 95a z zawiadomieniem wójta i nadała nowe brzmienie art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego. Nowe brzmienie art. 95a i pkt 13 nie dotyczy zamierzeń, dla których przed 29 maja 2026 r. złożono wniosek lub dokonano zgłoszenia, chyba że inwestor złoży organowi wniosek o ich stosowanie (art. 8 ustawy).

Pkt 13 w poprzednim brzmieniu obowiązywał od 1 stycznia 2026 r. (przypis 55 do tekstu jednolitego Prawa budowlanego). Wymagał oświadczenia inwestora o obowiązku wykonania budowli ochronnej albo miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności lub o braku takiego obowiązku. Nowe brzmienie dodaje oświadczenie o realizacji obowiązku z art. 95a ust. 1.

Jak policzyć pojemność miejsca doraźnego schronienia?

Pojemność wyraża się liczbą osób i zależy od przeznaczenia obiektu. W budynku wielorodzinnym to iloraz łącznej powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych i wskaźnika 20 m² na osobę. W budynku użyteczności publicznej to iloraz powierzchni użytkowej przeznaczonej na potrzeby użyteczności publicznej i wskaźnika 15 m² na osobę. W garażu podziemnym to dwukrotność liczby stanowisk postojowych dla samochodów, jeżeli z pierwszych dwóch wskaźników nie wynika większa liczba osób, przy czym nie więcej niż iloraz 75% powierzchni netto kondygnacji podziemnej lub garażu i wskaźnika 1,5 m² na osobę (art. 94 ust. 1 pkt 1–3).

Przepisy o budynku o określonym przeznaczeniu stosuje się do każdej jego części o tym przeznaczeniu (art. 94 ust. 3). W budynku z lokalami mieszkalnymi i lokalem usługowym liczy się więc osobno część mieszkalną (20 m²) i część użyteczności publicznej (15 m²). Przepis nie mówi wprost, jak połączyć wskaźniki, gdy garaż leży pod budynkiem mieszkalnym. Poniższe przykłady zakładają dosłowne odczytanie art. 94 ust. 1 pkt 3.

Przykład 1. Budynek z 48 lokalami o łącznej powierzchni użytkowej 2 400 m². Pojemność to 2 400 / 20 = 120 osób. Przykład 2. Garaż podziemny na 90 stanowisk o powierzchni netto 2 700 m². Dwukrotność stanowisk to 180 osób, a górna granica to 0,75 × 2 700 / 1,5 = 1 350 osób, więc pojemność wynosi 180 osób, o ile z pkt 1 i 2 nie wynika więcej. Przykład 3. Garaż o powierzchni netto 70 m² nie podlega przepisowi, bo próg zwolnienia to 75 m² (art. 94 ust. 2 pkt 3).

Jakie wymagania techniczne ma spełniać podziemie?

Warunki techniczne dla miejsc doraźnego schronienia zawiera rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 932, w życie 29 lipca 2025 r.). Art. 92a ust. 1 ustawy odsyła do przepisów wydanych na podstawie art. 115 ust. 1 pkt 3, czyli do tego rozporządzenia, mówiąc o warunkach technicznych miejsc doraźnego schronienia. Projektant bierze je więc za punkt odniesienia, choć organizację takich miejsc rozporządzenie opisuje głównie od strony organu.

Rozporządzenie wymaga między innymi: przestrzeni dla co najmniej 15 osób (§ 3 pkt 4); konstrukcji sprawdzonej na obciążenie wyjątkowe co najmniej 10 kN/m², z dodatkami przy zagruzowaniu od wysokich budynków (§ 5, zał. nr 1); stropu żelbetowego klasy co najmniej C25/30 o grubości od 0,2 do 0,3 m zależnie od wysokości budynku, jeżeli konstrukcję przystosowuje się według zał. nr 2; wolnej powierzchni 1,5 m² na osobę i 2 m² na osobę poruszającą się na wózku, w pomieszczeniu o wysokości co najmniej 2 m, bez komórek lokatorskich i pomieszczeń technicznych (§ 9 ust. 2–4); jednego wyjścia ewakuacyjnego na każde rozpoczęte 200 osób i wyjścia zapasowego na każde rozpoczęte 400 osób przy pojemności ponad 30 osób (§ 6 ust. 2 pkt 1); drzwi o świetle co najmniej 0,8 × 1,8 m (§ 6 ust. 3 pkt 2).

W garażu podziemnym część dla ludzi wyznacza się w odległości co najmniej 20 m od bramy garażowej i oznacza liniami o szerokości 0,08–0,1 m na podłodze: zieloną od strony części dla osób i pomarańczową od strony pozostałej części budynku (§ 7 ust. 3). Miejsca doraźnego schronienia oznacza się międzynarodowym znakiem obrony cywilnej i napisem „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA” (art. 105; § 10 pkt 6 rozporządzenia).

Warunki można spełnić inaczej, jeżeli proponowane rozwiązania zamienne zapewniają funkcje ochronne. Wniosek inwestora lub właściciela musi być uzasadniony ekspertyzą techniczną wykonaną przez osobę z uprawnieniami budowlanymi bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności. Wojewoda wydaje postanowienie po upoważnieniu ministra właściwego do spraw wewnętrznych i występuje o nie przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub o jej zmianie (art. 92a ust. 2–4). Minister może uzależnić upoważnienie od dodatkowych warunków (ust. 5).

Jakie formalności inwestor załatwia po kolei?

Przepisy nie wyznaczają jednego terminu na wszystkie czynności, więc poniższa kolejność porządkuje je według tego, co jest potrzebne do wniosku o pozwolenie na budowę. Pierwszy krok to ustalenie, czy art. 94 w ogóle dotyczy budynku i od jakiej daty (art. 206). Drugi to policzenie pojemności albo sprawdzenie progów zwolnienia z art. 94 ust. 2. Dalsze kroki zależą od tego, czy obiekt jest budynkiem wielorodzinnym, garażem czy budynkiem użyteczności publicznej.

Zawiadomienie wójta z art. 95a ust. 1 składa inwestor budowy obiektu z art. 93 lub art. 95, więc budynku użyteczności publicznej albo budowli podziemnej transportu. Ten ustęp nie obejmuje art. 94, czyli zwykłego budynku wielorodzinnego. Wzór takiego pisma to zawiadomienie wójta o zamiarze realizacji inwestycji (DOCX, PDF), a zakres wyłączeń dla budynków użyteczności publicznej opisuje poradnik budowla ochronna w budynku użyteczności publicznej.

Gdy lokalne uwarunkowania terenowe, w szczególności wielkość działki, uniemożliwiają zorganizowanie miejsca o pojemności z art. 94 ust. 1, wojewoda może na wniosek inwestora lub właściciela zgodzić się na mniejszą pojemność (art. 94 ust. 4). Pismo przygotujesz na wzorze wniosku do wojewody o zgodę na mniejszą pojemność (DOCX, PDF).

Do wniosku o pozwolenie na budowę dołącza się, w przypadku obiektu z art. 93–95, oświadczenie inwestora z art. 33 ust. 2 pkt 13 Prawa budowlanego. Organ sprawdza dołączenie tego oświadczenia przed wydaniem decyzji (art. 35 ust. 1 pkt 3a lit. b). Przy braku nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia nieprawidłowości w wyznaczonym terminie, a gdy inwestor go nie wykona, odmawia zatwierdzenia projektu i wydania pozwolenia (art. 35 ust. 3 i 5 pkt 1). Treść oświadczenia z wariantami opisuje wzór oświadczenia inwestora o obowiązku budowli ochronnej (DOCX, PDF), a sam wniosek wzór wniosku o pozwolenie na budowę PB-1 (DOCX, PDF). Pozostałe formularze PB zestawia poradnik formularze PB 2026.

• ustal, czy wniosek lub zgłoszenie złożono po 31 grudnia 2025 r. (art. 206 ust. 1)
• policz pojemność według art. 94 ust. 1 albo sprawdź progi z ust. 2: 4 lokale, 250 m², 75 m²
• przy budynku użyteczności publicznej złóż zawiadomienie wójta z art. 95a ust. 1
• przy braku miejsca na działce wystąp do wojewody o zgodę z art. 94 ust. 4
• dołącz oświadczenie z art. 33 ust. 2 pkt 13 do wniosku o pozwolenie na budowę

Dotacja, kontrola i obowiązki po oddaniu do użytkowania

Organy ochrony ludności mogą na wniosek właściciela lub zarządcy przekazać dotację celową na dostosowanie obiektów do wymagań art. 94 i 95 oraz na remont i utrzymanie obiektów zbiorowej ochrony (art. 106 ust. 1 pkt 2 lit. a i b). Finansowanie dostosowania dotyczy do 100% kosztów inwestycji zwiększonych w związku z koniecznością zapewnienia funkcji budowli ochronnej (ust. 3). Przepis mówi „mogą”, więc dotacja nie przysługuje z mocy prawa.

Kontrolę warunków technicznych, usytuowania i użytkowania prowadzą organy nadzoru budowlanego, wymagania pożarowe i dotyczące wyposażenia kontroluje Państwowa Straż Pożarna, a higieniczne i sanitarne Państwowa Inspekcja Sanitarna (art. 107 ust. 1–3). Obiekty zbiorowej ochrony w obiektach niepublicznych służą w pierwszej kolejności użytkownikom budynku (art. 104).

Po oddaniu budynku właściciel lub zarządca miejsca doraźnego schronienia zapewnia jego utrzymanie w należytym stanie technicznym i udostępnia je na cele ochrony ludności (art. 103). Po ogłoszeniu alarmu w systemie ostrzegania, w szczególności alarmu o zagrożeniu uderzeniem z powietrza, właściciel lub zarządca obiektu, w którym jest punkt schronienia, udostępnia go w miarę możliwości osobom chroniącym się przed zagrożeniem na czas jego trwania (art. 103a). Dla wykonawcy oznacza to wykonanie stropu, wyjść, oznakowania i innych elementów przewidzianych w projekcie zgodnie z projektem, zanim inwestor złoży wniosek o pozwolenie na użytkowanie PB-17 (DOCX, PDF).