Wzory dokumentów
Instrukcja BHP pylenie na budowie: pył z cięcia betonu, cegły i gipsu, wzór Word i PDF
Wzór ma trzy strony A4 i jest przeznaczony dla ekip tnących, szlifujących, kujących i zacierających materiały mineralne. Pierwsza strona to dane robót i materiałów, dokumenty i pomiary pyłu, zagrożenia, wymagania i środki ochrony. Druga to czynności przed pracą, zasady ograniczania pylenia, czynności po pracy i zakazy z paragrafami. Trzecia to sytuacje awaryjne, rejestr zmian i lista podpisów. Wzór dotyczy pyłu z budowy i remontu. Stanowisko obróbki elementów kamiennych ma osobną instrukcję BHP obróbki kamienia (DOCX, PDF), a usuwanie azbestu instrukcję BHP usuwania azbestu (DOCX, PDF).
W skrócie
Instrukcja BHP prac pylących mówi ekipie, jak ciąć, szlifować i kuć beton, cegłę, tynk i płyty gipsowe, żeby pył nie przekraczał wartości dopuszczalnych. NDS dla cementu portlandzkiego wynosi 6 mg/m³ (frakcja wdychalna) i 2 mg/m³ (respirabilna), dla gipsu 10 mg/m³, a dla frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej 0,1 mg/m³ (rozporządzenie o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447). Osoby wykonujące roboty budowlane nie mogą być narażone na pyły o stężeniach przekraczających wartości dopuszczalne (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych).
Opracowanie: Jędrzej Poliński · Aktualizacja 3 listopada 2026 r. · Stan prawny sprawdzony 3 listopada 2026 r.
Wartości NDS pyłów z cementu, gipsu i krzemionki krystalicznej
Pył z cięcia, szlifowania i kucia betonu, tynku, zapraw i płyt gipsowych jest czynnikiem, dla którego rozporządzenie o NDS ustala wartości dopuszczalne. Pojęcie czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie obejmuje bowiem także każdy pył, dla którego ustalono NDS (§ 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia o czynnikach chemicznych), więc do pyłu stosuje się przepisy o ocenie ryzyka i środkach ochronnych tego rozporządzenia. Załącznik nr 1 do rozporządzenia o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447 (w życie od 2 kwietnia 2026 r.) podaje wartości w mg/m³ osobno dla frakcji wdychalnej, która wnika przez nos i usta, i dla frakcji respirabilnej, która dociera do obszaru wymiany gazowej w płucach. Obie frakcje określa norma PN-EN 481 (przypisy 6 i 9).
Przy respirabilnej frakcji cementu portlandzkiego i przy gipsie przypis 10 mówi, że równolegle oznacza się stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej. Wartości dla cementu, gipsu, krzemionki krystalicznej i pyłów niesklasyfikowanych są takie same w załącznikach z 2018 r., 2024 r. i 2026 r. Przepisy nie podają, ile krzemionki zawiera pył z danego materiału. Zawartość wynika z karty charakterystyki materiału, jego składu albo z pomiaru.
- cement portlandzki (lp. 82): 6 mg/m³ frakcja wdychalna i 2 mg/m³ frakcja respirabilna
- siarczan(VI) wapnia, czyli gips (lp. 492): 10 mg/m³ frakcja wdychalna
- krzemionka krystaliczna (lp. 331): 0,1 mg/m³ frakcja respirabilna
- pyły niesklasyfikowane ze względu na toksyczność (lp. 482): 10 mg/m³ frakcja wdychalna
Stan prawny sprawdzony 3 listopada 2026 r.
Art. 207 § 1, art. 210 § 1 i 2, art. 211 pkt 3, 4 i 6, art. 226 pkt 1 oraz art. 237⁴ § 2 i 3 Kodeksu pracy sprawdzono w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 1245 (w ELI 3 listopada 2026 r. po tym tekście jedyną zmianą jest ustawa Dz.U. 2026 poz. 1046, która nie zmienia użytych artykułów), § 41 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 (ust. 2 w brzmieniu z Dz.U. 2021 poz. 2088), § 1 pkt 2 lit. b i § 2–9 rozporządzenia w sprawie BHP związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 836; po nim zmienia je tylko poz. 694, która nie dotyczy tych przepisów), załącznik nr 1 lp. 82, 331, 482 i 492 oraz przypisy 6, 9 i 10 do rozporządzenia w sprawie NDS i NDN (Dz.U. 2018 poz. 1286 w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447; kolumny sprawdzono na obrazach stron PDF, a te same wartości mają załączniki z 2018 i 2024 r.), § 2 ust. 2 i załącznik nr 1 część II lp. 1 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników (t.j. Dz.U. 2023 poz. 607; tabelę sprawdzono na obrazie strony) oraz § 39 ust. 2, § 43 ust. 1–4 i § 44 ust. 1 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych. Stan na 3 listopada 2026 r. Rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401) odczytano w ELI 17 października 2026 r., a 3 listopada 2026 r. sprawdzono, że jest obowiązujące i nie ma aktów zmieniających. Przepisy nie podają, ile krzemionki krystalicznej zawiera pył z konkretnego materiału, ani techniki ograniczania pylenia i klasy masek. Przepisy nie podają wzoru tej instrukcji. Treść techniczna wzoru jest przykładem: pracodawca dostosowuje ją do dokumentacji robót, kart charakterystyki i oceny ryzyka zawodowego.
Obowiązki przy pyle: ocena ryzyka, wentylacja i badania lekarskie
Osoby wykonujące roboty budowlane nie mogą być narażone na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, w szczególności pyłów i gazów o stężeniach przekraczających wartości dopuszczalne (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). W pomieszczeniach zamkniętych zapewnia się wymianę powietrza wynikającą z potrzeb bezpieczeństwa pracy, a wentylacja powinna działać sprawnie i zapewniać dopływ świeżego powietrza w ilości nie mniejszej niż określona w Polskich Normach (§ 43 ust. 1 i 2). Jeżeli ochrona zdrowia wymaga systemu wentylacyjnego, powinien on być uruchamiany automatycznie albo włączany przed wejściem w strefę, w której atmosfera może zawierać substancje toksyczne lub szkodliwe (ust. 4). Odpady usuwa się w sposób ograniczający ich rozrzut i pylenie (§ 39 ust. 2). Te trzy paragrafy należą do rozdziału o miejscach pracy w budynkach i obiektach poddawanych remontowi lub przebudowie.
Pracodawca ustala, czy w środowisku pracy występuje czynnik stwarzający zagrożenie, i dokumentuje ocenę ryzyka (§ 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych). W ocenie uwzględnia m.in. rodzaj, poziom i czas trwania narażenia oraz wartości NDS (§ 3 ust. 1 pkt 3 i 4), a ocena jest pisemna (ust. 5). Gdy pomiary wykażą przekroczenie NDS, pracodawca niezwłocznie podejmuje działania zmierzające do zlikwidowania przekroczeń (§ 9). Dla pyłów nieorganicznych zawierających krzemionkę krystaliczną wskazówki metodyczne do rozporządzenia o badaniach lekarskich podają badanie lekarskie, spirometrię i RTG klatki piersiowej, badania co 2–4 lata, a przy stężeniach frakcji respirabilnej krzemionki równych lub wyższych niż NDS badania okresowe co rok po 2 latach narażenia (załącznik nr 1 część II lp. 1, t.j. Dz.U. 2023 poz. 607). Lekarz może wyznaczyć krótszy termin (§ 2 ust. 2). Skierowanie wystawia się na wzorze skierowania na badania lekarskie (DOCX, PDF).
Jak ograniczać pylenie: kolejność działań z § 8 rozporządzenia o czynnikach chemicznych
Rozporządzenie o czynnikach chemicznych nie wymienia technik pracy przy pyle ani klas masek. Wyznacza kolejność działań: najpierw wyeliminowanie uwalniania czynnika do środowiska pracy, potem ograniczenie uwalniania przez organizację procesu i sprzęt, następnie środki ochrony zbiorowej u źródła, takie jak wentylacja, a na końcu środki ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać inaczej (§ 8 ust. 2 pkt 1–4). Preferowane jest też zastąpienie czynnika albo procesu takim, który stwarza mniejsze zagrożenie, o ile rodzaj działalności na to pozwala (§ 7). Pracodawca zmniejsza do minimum liczbę narażonych pracowników i czas narażenia (§ 6 ust. 1 pkt 3 i 4) oraz dba o higienę miejsca pracy (pkt 5).
Wzór podaje przykłady zgodne z tą kolejnością: cięcie i szlifowanie z odsysaniem pyłu u źródła albo na mokro, ogrodzenie strefy, sprzątanie odkurzaczem z filtrem zamiast zamiatania na sucho, a dopiero potem maski i okulary. To przykłady. Przepis ich nie wymaga, więc pracodawca dobiera je do wyniku pomiaru i oceny ryzyka stanowiska. Szlifowanie i cięcie narzędziami ręcznymi opisują instrukcja BHP szlifierki kątowej (DOCX, PDF) i instrukcja BHP przecinarki do asfaltu i betonu (DOCX, PDF).
Jak wdrożyć instrukcję BHP: prace pylące?
Ekipy tną, szlifują i kują różne materiały mineralne, więc instrukcja nie zależy od jednej maszyny: opisuje pył i sposoby jego ograniczania przy każdej z nich. Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ § 2 KP). Instrukcja wskazuje czynności przed pracą, zasady bezpiecznej pracy, czynności po jej zakończeniu i postępowanie w sytuacjach awaryjnych (§ 41 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP), dlatego wzór ma te cztery bloki. Pracownik potwierdza zapoznanie się w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 3 KP), na co wzór ma tabelę podpisów. Kilka instrukcji jednego pracownika zbierze oświadczenie o zapoznaniu z instrukcją BHP (DOCX, PDF).
Instrukcję omawia się na instruktażu stanowiskowym według programu instruktażu stanowiskowego (DOCX, PDF). Zagrożenia z pkt 2 powinny zgadzać się z kartą oceny ryzyka dla stanowiska, którą przygotujesz na wzorze oceny ryzyka zawodowego (DOCX, PDF). Gotowe karty z listą zagrożeń dla zawodów przy tych pracach: ocena ryzyka zawodowego: robotnik budowlany (DOCX, PDF), ocena ryzyka zawodowego: tynkarz (DOCX, PDF).
Wzór, narzędzie czy poradnik?
Wzór pobierasz, gdy potrzebujesz gotowego dokumentu do wypełnienia i podpisu. Gdy chcesz najpierw zrozumieć, co dokument powinien zawierać i dlaczego, zacznij od poradnika.
- Poradnik: Ocena ryzyka zawodowego na budowie: co zawiera, kto ją robi i kiedy ją zaktualizować. Wyjaśnienie zasad, podstaw prawnych i typowych sytuacji, bez pliku do pobrania.
Co zawiera dokument
Poniżej pola, które znajdziesz w pliku. Podpowiedź pokazuje, co w nie wpisać.
| Nr | Pole | Co wpisać |
|---|---|---|
| 01 | Nagłówek | Numer i wersja instrukcji, data opracowania i obowiązywania. |
| 02 | Pracodawca, roboty i materiał | Nazwa firmy, budowa, rodzaj robót (cięcie, szlifowanie, kucie, zacieranie), materiały: beton, cegła, tynk, płyty gipsowe. |
| 03 | Dokumenty i pomiary | Karty charakterystyki materiałów, ocena ryzyka, wyniki pomiarów pyłu i krzemionki krystalicznej, data ostatniego pomiaru. |
| 04 | Zagrożenia | Lista zagrożeń przy pyleniu do zaznaczenia i uzupełnienia (pył wdychalny, respirabilny, hałas, drgania, odpryski). |
| 05 | Wymagania i środki ochrony | Szkolenia, badania (spirometria, RTG), maski, okulary, odzież robocza, mycie rąk i twarzy. |
| 06 | Przed pracą, w trakcie, po pracy | Wentylacja i odsysanie, ogrodzenie strefy, cięcie na mokro, sprzątanie bez zamiatania na sucho. |
| 07 | Zakazy i sytuacje awaryjne | Czego nie wolno przy pyleniu, co robić przy braku odsysania, duszności i uszkodzonym filtrze. |
| 08 | Zmiany i potwierdzenie zapoznania | Rejestr zmian instrukcji i lista podpisów pracowników (art. 237⁴ § 3 KP). |
Pytania o dokument: Instrukcja BHP pylenie na budowie: pył z cięcia betonu, cegły i gipsu, wzór Word i PDF
Odpowiedzi opisują praktykę i podstawy prawne.
01Jaka jest NDS pyłu cementu na budowie?
Dla cementu portlandzkiego 6 mg/m³ dla frakcji wdychalnej i 2 mg/m³ dla frakcji respirabilnej (załącznik nr 1 lp. 82 rozporządzenia o NDS w brzmieniu Dz.U. 2026 poz. 447). Przy frakcji respirabilnej równolegle oznacza się frakcję respirabilną krzemionki krystalicznej (przypis 10).
02Jaka jest NDS pyłu gipsowego?
Dla siarczanu(VI) wapnia, czyli gipsu, 10 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (lp. 492). Przypis 10 mówi, że równolegle oznacza się stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej.
03Jaka jest NDS krzemionki krystalicznej?
0,1 mg/m³ dla frakcji respirabilnej (załącznik nr 1 lp. 331). Taką wartość mają też załączniki do rozporządzenia o NDS z 2018 i 2024 r.
04Czy beton trzeba ciąć na mokro?
Przepisy nie wskazują techniki cięcia. Wymagają, żeby osoby wykonujące roboty nie były narażone na pyły o stężeniach powyżej wartości dopuszczalnych (§ 44 ust. 1 rozporządzenia o robotach budowlanych), a pracodawca ogranicza uwalnianie czynnika w kolejności z § 8 ust. 2 rozporządzenia o czynnikach chemicznych. Technikę dobiera się do oceny ryzyka.
05Jak często badać pracowników narażonych na pył krzemionki?
Badania co 2–4 lata, z RTG klatki piersiowej w badaniu wstępnym, następnym po 4 latach narażenia i kolejnych co 2–4 lata. Przy stężeniach frakcji respirabilnej krzemionki równych lub wyższych niż NDS badania okresowe odbywają się co rok po 2 latach narażenia (załącznik nr 1 część II lp. 1 rozporządzenia o badaniach lekarskich).