Praca na budowie zimą: przepisy o temperaturze, napojach i przerwach

Czy jest temperatura, przy której nie wolno pracować na budowie?

Rozporządzenie o BHP przy robotach budowlanych i ogólne przepisy BHP nie podają temperatury zewnętrznej, przy której trzeba przerwać roboty zimą. Jedyna liczba dla zimna w rozporządzeniu o robotach budowlanych dotyczy kabiny żurawia: w okresie zimowym powinna być w niej zapewniona temperatura nie niższa niż 15°C (§ 87 ust. 2). Ogólne przepisy BHP wymagają w pomieszczeniach pracy temperatury odpowiedniej do rodzaju pracy, nie niższej niż 14°C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. Przy lekkiej pracy fizycznej i w biurach temperatura nie może być niższa niż 18°C (§ 30). To limity dla pomieszczeń. Stanowisko na rusztowaniu albo przy zbrojeniu stropu pomieszczeniem pracy nie jest.

Liczba minus 10°C pojawia się w przepisach, ale jako kryterium planu BIOZ. Rozporządzenie o informacji BIOZ i planie BIOZ (Dz.U. 2003 nr 120 poz. 1126) wymienia w § 6 pkt 2 lit. a, wśród robót, przy których występują działania substancji chemicznych lub czynników biologicznych zagrażających bezpieczeństwu i zdrowiu ludzi, roboty prowadzone w temperaturze poniżej –10°C. Specyfikę takich robót uwzględnia się w planie BIOZ (art. 21a ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego), który kierownik budowy sporządza lub zapewnia sporządzenie przed rozpoczęciem budowy, gdy w trakcie budowy będzie wykonywany przynajmniej jeden z rodzajów robót z ust. 2 (art. 21a ust. 1 i 1a pkt 1). Szczegóły planu opisuje wzór planu BIOZ (DOCX, PDF), a obowiązek wyjaśnia poradnik informacja BIOZ i plan BIOZ na budowie. Rozporządzenie nie zakazuje przy tym pracy w niższej temperaturze.

Pracodawca ma wtedy chronić ludzi na innej podstawie. Stanowiska pracy na zewnątrz pomieszczeń organizuje się tak, aby pracownicy byli chronieni przed zagrożeniami związanymi w szczególności z warunkami atmosferycznymi, w tym opadami, niską lub wysoką temperaturą i silnym wiatrem (§ 45 ust. 4 ogólnych przepisów BHP). Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan BHP i ma organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki (art. 207 § 1 i § 2 pkt 1 KP), a także ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe i stosuje środki profilaktyczne (art. 226 pkt 1). O wstrzymaniu robót przy mrozie, śniegu albo wietrze decyduje więc ocena ryzyka dla konkretnych prac.

Pracownik może powstrzymać się od pracy, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia albo gdy jego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, i niezwłocznie zawiadamia przełożonego (art. 210 § 1 KP). Nie ponosi z tego powodu niekorzystnych konsekwencji i zachowuje wynagrodzenie (§ 2¹ i 3). Czy konkretny mróz jest takim zagrożeniem, zależy od pracy, odzieży i środków, które zapewnił pracodawca.

Od 11 stycznia 2027 r. ogólne przepisy BHP dostaną § 30a o temperaturze, ale dotyczy on upału. Limit wynosi 35°C w pomieszczeniach pracy i 32°C przy pracach na otwartej przestrzeni z dużym wysiłkiem fizycznym, czyli powyżej 1500 kcal na zmianę u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają (§ 30a ust. 1, Dz.U. 2026 poz. 927). Szersze omówienie zmian przepisów BHP daje poradnik nowe przepisy BHP 2026–2027 na budowie.

Napoje i posiłki zimą: kiedy należą się pracownikowi

Pracodawca zapewnia nieodpłatnie odpowiednie posiłki i napoje pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych (art. 232 KP). Szczegóły podaje rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279). Napoje przysługują między innymi przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C lub powyżej 25°C (§ 4 ust. 1 pkt 3), w mikroklimacie zimnym ze wskaźnikiem siły chłodzącej powietrza WCI powyżej 1000 (pkt 2) i przy pracach z wydatkiem energetycznym powyżej 1500 kcal u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet (pkt 4). Mają być odpowiednio zimne lub gorące zależnie od warunków i w ilości zaspokajającej potrzeby (§ 4 ust. 2), a do tego dostępne przez całą zmianę (§ 6 ust. 3).

Posiłek to jedno danie gorące o wartości około 1000 kcal (§ 1 pkt 1, § 2 ust. 1). Zimą należy się między innymi przy pracy na otwartej przestrzeni od 1 listopada do 31 marca, gdy wydatek energetyczny w ciągu zmiany przekracza 1500 kcal u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet (§ 3 ust. 1 pkt 3). Wydaje się go w czasie regulaminowych przerw, w zasadzie po 3–4 godzinach pracy (§ 6 ust. 2). Gdy nie da się wydać gorącego dania, pracodawca zapewnia możliwość spożycia posiłku w inny sposób, w szczególności przez produkty do przygotowania posiłku albo bony, talony i kupony (§ 2 ust. 2 w brzmieniu z 2019 r.). Ekwiwalent pieniężny za posiłki i napoje nie przysługuje (§ 8).

Stanowiska, na których wydaje się posiłki i napoje, oraz zasady ich wydawania ustala pracodawca w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, a gdy ich nie ma, po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników (§ 5). Taki wykaz zapisuje wzór wykazu stanowisk z posiłkami profilaktycznymi i napojami (DOCX, PDF). Obowiązek ma pracodawca wobec swoich pracowników, więc na budowie z kilkoma firmami każda ustala wykaz dla własnej ekipy.

Przerwy w pracy zimą

Rozporządzenia sprawdzone do tego poradnika nie wprowadzają dodatkowych przerw na ogrzanie się przy pracy na mrozie. Przerwy wynikają z Kodeksu pracy. Pracownik, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, ma prawo do przerwy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy (art. 134 § 1 pkt 1 i § 2). Przy wymiarze dłuższym niż 9 godzin dochodzi kolejna przerwa, również co najmniej 15-minutowa (§ 1 pkt 2). Pracodawca może też wprowadzić jedną przerwę niewliczaną do czasu pracy, do 60 minut, na posiłek lub sprawy osobiste, w układzie zbiorowym, regulaminie pracy albo umowie o pracę (art. 141 § 1 i 2). Posiłek profilaktyczny wydaje się w czasie regulaminowych przerw (§ 6 ust. 2 rozporządzenia z 1996 r.).

Czas na ogrzanie się wynika z organizacji pracy i oceny ryzyka. Pracodawca organizuje pracę tak, aby warunki były bezpieczne i higieniczne (art. 207 § 2 pkt 1 KP), a miejsce do ogrzania się musi być w pobliżu stanowisk (zał. nr 3 do ogólnych przepisów BHP, § 44 ust. 1). Przy pracy na zewnątrz w niskich temperaturach warto wpisać do instrukcji i oceny ryzyka krótsze cykle pracy oraz wejścia do ogrzewalni, a instrukcję dla brygady daje wzór instrukcji BHP robót w okresie zimowym (DOCX, PDF). Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje BHP na stanowiskach, a pracownik potwierdza zapoznanie się z nimi w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 237⁴ § 2 i 3 KP).

Pomieszczenie do ogrzania się, odzież i źródła ciepła

Przy pracach na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach pracodawca zapewnia w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia, w których pracownicy schronią się przed opadami, ogrzeją i zmienią odzież, z urządzeniami do podgrzewania posiłków (zał. nr 3, § 44 ust. 1). Temperatura w nim to co najmniej 16°C, a na każdego pracownika najliczniejszej zmiany przypada co najmniej 0,1 m², przy czym całe pomieszczenie ma co najmniej 8 m² (ust. 2). Gdy ze względu na rodzaj prac na otwartej przestrzeni w okresie zimowym nie da się takiego pomieszczenia zapewnić, pracownicy mają w pobliżu odpowiednio urządzone źródła ciepła, z zachowaniem wymagań ochrony przeciwpożarowej (ust. 3). Pozostałe pomieszczenia zaplecza opisuje poradnik o zapleczu higieniczno-sanitarnym na budowie.

Pracodawca dostarcza pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed czynnikami występującymi w środowisku pracy (art. 237⁶ § 1 KP) oraz odzież i obuwie robocze, jeżeli odzież własna może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu albo wymagają tego względy bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 237⁷ § 1). Rodzaje ŚOI i odzieży oraz okresy użytkowania odzieży i obuwia ustala pracodawca (art. 237⁸ § 1) po konsultacji z pracownikami (art. 237¹¹a § 1 pkt 4), co można zapisać w protokole z konsultacji BHP z pracownikami (DOCX, PDF). Wydanie kurtek zimowych i rękawic ewidencjonuje karta ewidencji odzieży roboczej i ŚOI (DOCX, PDF).

Koksowników do przesuszania pomieszczeń zamkniętych używać nie wolno (§ 106 rozporządzenia o robotach budowlanych), a w pomieszczeniach osuszanych urządzeniami z nadmiernymi spalinami mogą przebywać tylko osoby obsługujące je i nadzorujące, po przewietrzeniu (§ 107). Zamarznięty zawór butli gazowej odmraża się gorącą wodą albo parą wodną, a płomieniem nie wolno (§ 229). Obsługę nagrzewnic opisuje instrukcja BHP nagrzewnic i osuszania (DOCX, PDF).

Śnieg, lód i wiatr: zakazy z rozporządzenia o robotach budowlanych

Zimowe warunki zmieniają przede wszystkim to, kiedy trzeba sprawdzić stanowiska i kiedy wolno zacząć lub kontynuować pracę. Rozporządzenie o robotach budowlanych mówi o „okresie zimowym” w § 69, 87 i 147, ale go nie definiuje. Datę od 1 listopada do 31 marca podaje rozporządzenie o posiłkach i dotyczy ona posiłków (§ 3 ust. 1 pkt 3). Warto zapisać w instrukcji budowy, od kiedy do kiedy obowiązują zimowe zabezpieczenia stanowisk, kabin i wykopów. Tabela poniżej zbiera zakazy i obowiązki, które najczęściej dotyczą pracy zimą.