Zaplecze higieniczno-sanitarne na budowie: wymagania dla szatni, ustępów i jadalni

Jakie pomieszczenia musi mieć zaplecze budowy?

Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje się przed rozpoczęciem robót, co najmniej w zakresie między innymi urządzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych (§ 8 pkt 4 rozporządzenia o BHP przy robotach budowlanych). Kierownik budowy zapewnia zorganizowanie budowy i kierowanie nią zgodnie z przepisami BHP (art. 22 pkt 3 Prawa budowlanego). Na terenie budowy urządza się wydzielone pomieszczenia szatni na odzież roboczą i ochronną, umywalni, jadalni, suszarni i ustępów (§ 30). Do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych ogólne przepisy BHP zaliczają szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami, ustępy, jadalnie z wyjątkiem stołówek, pomieszczenia do wypoczynku, pomieszczenia do ogrzewania się oraz pomieszczenia do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży i obuwia roboczego oraz ŚOI (§ 2 pkt 2).

Na budowie, na której roboty wykonuje więcej niż 20 pracujących, zabrania się urządzania w jednym pomieszczeniu szatni i jadalni, a szafki na odzież mają być dwudzielne, żeby osobno przechowywać odzież roboczą i własną (§ 31). Wykonawca może korzystać z istniejących pomieszczeń i urządzeń higieniczno-sanitarnych inwestora, jeżeli przewiduje to umowa (§ 32). W kontenerach dopuszcza się niższą wysokość pomieszczeń niż wymagane 2,5 m (§ 33), a w pomieszczeniach higieniczno-sanitarnych ławki trwale przytwierdzone do podłoża mogą zastąpić miejsca siedzące (§ 34). Palenie tytoniu dopuszcza się tylko na otwartej przestrzeni albo w specjalnie przystosowanym pomieszczeniu (§ 36). Gdy wymaga tego bezpieczeństwo lub ochrona zdrowia albo rodzaj robót, zapewnia się pomieszczenia do odpoczynku lub mieszkalne (§ 37).

Pomieszczenia higieniczno-sanitarne mają być ogrzewane, oświetlone i wentylowane zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi i Polskimi Normami (zał. nr 3 do ogólnych przepisów BHP, § 1 ust. 3). Ich wysokość w świetle nie powinna być mniejsza niż 2,5 m, a w suterenie, piwnicy lub na poddaszu dopuszcza się 2,2 m (ust. 4). Pracodawca utrzymuje te pomieszczenia i urządzenia w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne korzystanie z nich (§ 2 ust. 1), a ściany do wysokości co najmniej 2 m pokrywa się materiałami gładkimi, nienasiąkliwymi i odpornymi na wilgoć (§ 2 ust. 2).

Ustępy i umywalnie: ile i w jakiej odległości

Ustępy powinny być w odległości nie większej niż 75 m od stanowiska pracy. Dla pracowników pracujących stale na otwartej przestrzeni odległość może być większa, ale nie powinna przekraczać 125 m od najdalszego stanowiska (zał. nr 3, § 25 ust. 1). Na każdych 30 mężczyzn zatrudnionych na jednej zmianie przypada co najmniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar, a na każde 20 kobiet jedna miska, przy mniejszej liczbie co najmniej jedna miska (§ 28). Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami i ustępy urządza się oddzielnie dla kobiet i mężczyzn. Wyjątek dotyczy zakładu pracy z nie więcej niż dziesięcioma pracownikami na jednej zmianie, pod warunkiem możliwości osobnego korzystania (§ 3 ust. 1).

Dla pracowników zatrudnionych na otwartej przestrzeni poza terenem zakładu pracy przez okres nie dłuższy niż 3 miesiące mogą być urządzone ustępy ze szczelnymi zbiornikami nieczystości, które mogą nie spełniać części wymagań dla ustępów, w tym o spłukiwaniu bieżącą wodą i podłączeniu do kanalizacji (§ 27 ust. 4). Ustęp ma wejściowe pomieszczenie izolujące z umywalkami w liczbie co najmniej jedna na trzy miski ustępowe lub pisuary (§ 26 ust. 2), a ustępy ze zbiornikami z § 27 ust. 4 mogą tego nie spełniać.

Na każdych 10 pracowników najliczniejszej zmiany przypada co najmniej jedna umywalka. Przy pracach brudzących i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi jest to jedna umywalka na 5 pracowników, a przy mniejszej liczbie zatrudnionych nie mniej niż jedna. Przy umywalkach szeregowych do mycia zbiorowego, na przykład na placach budowy, przypada co najmniej jedno stanowisko mycia (zawór czerpalny wody) na każdych 5 jednocześnie zatrudnionych (§ 19 ust. 1). Do umywalek doprowadza się wodę bieżącą ciepłą i zimną (§ 18 ust. 2), a woda ciepła ma 35–40°C przy centralnej regulacji albo zbiorowym mieszaniu i 50–60°C przy indywidualnym mieszaniu (§ 24 ust. 1).

Szatnie, natryski i suszarnie

Rodzaj szatni zależy od prac. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej, urządzana niezależnie od szatni odzieży własnej dla prac znacznie brudzących odzież lub powodujących jej zamoczenie, ma szafy indywidualne i co najmniej 0,3 m² wolnej powierzchni podłogi na pracownika (§ 13 ust. 1–3). Szatnia podstawowa może zastąpić dwie osobne, gdy zabrudzenie odzieży roboczej jest tak małe, że nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odzieży własnej. Ma wtedy co najmniej 0,5 m² wolnej powierzchni na pracownika oraz dwie szafy pojedyncze albo jedną podwójną dla każdego (§ 14). W szatni zapewnia się miejsca siedzące dla co najmniej 50% zatrudnionych na najliczniejszej zmianie (§ 8 ust. 1).

Pomieszczenia z natryskami urządza się, jeśli wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników (§ 21 ust. 1). Na każdych 8 pracowników najliczniejszej zmiany wykonujących prace powodujące zabrudzenie ciała przypada co najmniej jedna kabina natryskowa (§ 22 ust. 1). W suszarni na każdego korzystającego przypada co najmniej 0,2 m² powierzchni podłogi, a jej wydajność ma pozwolić oczyścić i wysuszyć odzież i obuwie w czasie jednej zmiany (§ 10 ust. 2 i 3). Wydanie odzieży roboczej i ŚOI ewidencjonuje karta ewidencji odzieży roboczej i ŚOI (DOCX, PDF).

Jadalnia, pomieszczenie do ogrzania się i odpoczynku

Pracodawca zatrudniający powyżej 20 pracowników na jednej zmianie zapewnia jadalnię (zał. nr 3, § 29 ust. 1). Obowiązek dotyczy też pracodawców z dwudziestoma i mniej pracownikami, jeżeli są narażeni na kontakt ze szkodliwymi środkami chemicznymi lub promieniotwórczymi albo materiałami zakaźnymi, albo wykonują prace szczególnie brudzące (ust. 2). Jadalnie urządzane na budowie powinny spełniać wymagania jadalni typu II (rozporządzenie o robotach budowlanych, § 35), czyli jadalni do spożywania posiłków własnych i wydawania napojów, z pomieszczeniami do przygotowywania i wydawania napojów oraz zmywania naczyń (zał. nr 3, § 30 pkt 2 i § 32).

W jadalni na jednego jednocześnie jedzącego przypada co najmniej 1,1 m², a cała jadalnia ma co najmniej 8 m² (§ 31). Każdy ma indywidualne miejsce siedzące przy stole (§ 34 ust. 1). Umywalek jest co najmniej jedna na dwadzieścia miejsc siedzących, są urządzenia do podgrzewania posiłku własnego, a zlewozmywaki dwukomorowe przypadają w liczbie jednego na dwadzieścia miejsc (ust. 2–3). W jadalniach typu I i II lub przy nich są indywidualne zamykane szafki na własny posiłek (ust. 4), a wymiana powietrza wynosi co najmniej dwa razy na godzinę (§ 35).

Przy pracach na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach pracodawca zapewnia w pobliżu miejsc pracy pomieszczenie do schronienia się przed opadami, ogrzania i zmiany odzieży, o temperaturze co najmniej 16°C, z 0,1 m² na pracownika i nie mniej niż 8 m² (§ 44 ust. 1–2). Zasada, że pomieszczenia higieniczno-sanitarne są w budynku pracy albo połączone z nim obudowanym przejściem, nie dotyczy takiej ogrzewalni ani ustępów ze zbiornikami z § 27 ust. 4 (§ 1 ust. 1), dlatego kontenery stoją obok budowy. Zimowe zasady opisuje poradnik o pracy na budowie zimą.

Kto odpowiada za zaplecze, gdy na budowie pracuje kilka firm?

Pracodawca utrzymuje pomieszczenia higieniczno-sanitarne i urządzenia w nich w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne korzystanie (zał. nr 3, § 2 ust. 1) i odpowiada za stan BHP w zakładzie pracy (art. 207 § 1 KP). Granice liczbowe nie są jednakowe. Załącznik nr 3 w § 29 liczy pracowników zatrudnionych przez pracodawcę na jednej zmianie, a rozporządzenie o robotach budowlanych w § 31 liczy pracujących na terenie budowy. Przy kilku firmach warto więc policzyć oba warianty. Pracodawcy, których pracownicy pracują jednocześnie w tym samym miejscu, współpracują i wyznaczają koordynatora, ale każdy zachowuje własne obowiązki BHP wobec swoich ludzi (art. 208 § 1 i 2 KP).

Wykonawca może korzystać z pomieszczeń inwestora, jeżeli przewiduje to umowa (§ 32 rozporządzenia o robotach budowlanych). Podobnie podwykonawcy korzystają z zaplecza generalnego wykonawcy, gdy tak umówią się w umowie podwykonawczej: warto tam wpisać liczbę osób, godziny, koszt i odpowiedzialność za porządek. Zaplecze i zasady porządku zapisuje regulamin budowy (DOCX, PDF), a przy zakończeniu robót strony zapisują jego likwidację w protokole odbioru terenu po robotach (DOCX, PDF).