Informacja ogólna, nie porada prawna. Opis czynników musi wynikać z oceny ryzyka i pomiarów na konkretnym stanowisku. Zakres badań ustala lekarz medycyny pracy. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem medycyny pracy lub specjalistą BHP.
Kto wystawia skierowanie na badania lekarskie i kiedy?
Wystawia je pracodawca. Art. 229 § 4a KP stanowi, że badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę. Wstępnym badaniom podlegają osoby przyjmowane do pracy oraz pracownicy przenoszeni na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub warunkami uciążliwymi (§ 1), okresowym pracownicy w czasie zatrudnienia, a kontrolnym osoby po niezdolności do pracy dłuższej niż 30 dni z powodu choroby (§ 2). Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań w warunkach opisanych w skierowaniu (§ 4).
Na budowie skierowanie wystawia ten, kto zatrudnia pracownika: podwykonawca wobec swoich ludzi, generalny wykonawca wobec swoich. Generalny wykonawca nie wystawia skierowań cudzym pracownikom. Art. 229 § 1¹ przewiduje wyjątki od badań wstępnych, na przykład ponowne przyjęcie na to samo stanowisko u tego samego pracodawcy w ciągu 30 dni. Przyjęcie do innego pracodawcy w ciągu 30 dni po ustaniu poprzedniego stosunku pracy też może obyć się bez badań wstępnych, jeśli osoba ma aktualne orzeczenie, a nowy pracodawca stwierdzi, że warunki pracy odpowiadają opisanym w skierowaniu (nie dotyczy prac szczególnie niebezpiecznych). Pracodawca żąda wtedy orzeczenia i skierowania, na podstawie którego je wydano (§ 1³).
Jakie dane musi zawierać skierowanie według § 4 rozporządzenia?
Według § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich skierowanie powinno zawierać: określenie rodzaju badania, stanowisko lub stanowiska pracy (osoby przyjmowanej lub przenoszonej, a w przypadku pracownika stanowisko, na którym jest zatrudniony) oraz opis warunków pracy z informacją o czynnikach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych, z podaniem wielkości narażenia i aktualnych wyników badań i pomiarów wykonanych na tych stanowiskach. Przy osobie przyjmowanej do pracy lub przenoszonej pracodawca może wskazać dwa lub więcej stanowisk w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu. Dane osobowe i resztę pól opisuje wzór.
Wzór (załącznik nr 3a) zawiera oznaczenie pracodawcy, miejscowość i datę, rodzaj badania, imię i nazwisko, PESEL, adres zamieszkania, określenie stanowiska i opis rodzaju pracy, podstawowych czynności, sposobu i czasu ich wykonywania oraz tabelę czynników z podziałem na pięć grup, łączną liczbę czynników i podpis pracodawcy. Przy braku PESEL wpisuje się serię, numer i nazwę dokumentu tożsamości, a przy osobie przyjmowanej do pracy datę urodzenia.
Czy skierowanie ma wzór urzędowy?
Tak, rozporządzenie podaje wzór skierowania w załączniku nr 3a (§ 4 ust. 3). Przepis nie opisuje skutków użycia innego dokumentu, ale § 4 ust. 2 wymaga wszystkich wymienionych elementów, więc najbezpieczniej wypełnić wzór albo użyć druku zawierającego komplet pól. Generator pomaga złożyć dokument krok po kroku: generator skierowania na badania, a gotowy wzór znajduje się w zakładce skierowanie na badania lekarskie.
Wzór ma strukturę, którą łatwo odwzorować w arkuszu lub generatorze, ale każdy wpis dotyczy konkretnego stanowiska, więc nie wypełnia się go wspólnie dla całej ekipy. Rozporządzenie z 20 marca 2026 r. (Dz.U. poz. 456) zmieniło wzory orzeczeń lekarskich, ale nie zmieniło § 4 ani załącznika nr 3a. Kolejna zmiana z 29 maja 2026 r. (poz. 726) dotyczy wartości dla ołowiu i także nie dotyka skierowania. Czy placówka medycyny pracy przyjmie skierowanie w postaci elektronicznej, trzeba ustalić z nią bezpośrednio.
Jak opisać warunki pracy na budowie?
Opis warunków pracy wynika z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku, a nie z ogólnego wzoru dla budowy. Wzór dzieli czynniki na fizyczne, pyły, chemiczne, biologiczne i inne, w tym niebezpieczne. Na budowie spotykane są między innymi hałas, drgania i wymuszona pozycja lub wysiłek fizyczny (czynniki fizyczne), pyły z cięcia i szlifowania, substancje chemiczne z materiałów budowlanych oraz praca na wysokości i obsługa maszyn w czynnikach niebezpiecznych. Każde stanowisko ma jednak własny zestaw, więc lista ma pochodzić z oceny ryzyka firmy.
Przy czynnikach mierzonych trzeba podać wielkość narażenia i aktualne wyniki pomiarów, które pracodawca ma z własnych badań (art. 227 KP). Nie wolno wpisywać wartości „na oko” ani przepisywać ich z innej firmy. Jeśli stanowisko wymaga specjalistycznych badań, na przykład wysokościowych, zakres ustala lekarz medycyny pracy na podstawie opisu, więc opis nie powinien go pomijać. Szczegóły opisuje poradnik o badaniach wysokościowych.
Co lekarz wydaje po badaniu i co zmieniło się w 2026 roku?
Po badaniu lekarz wydaje orzeczenie o braku lub istnieniu przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu. Od 17 kwietnia 2026 r. orzeczenia mogą być wystawiane w postaci elektronicznej i zapisywane w Systemie Informacji Medycznej, a przepisy przejściowe dopuszczają stare zasady przez 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji, czyli do połowy października 2026 r. Papierowe orzeczenie pozostaje m.in. przy braku dostępu do systemu teleinformatycznego (§ 3 ust. 4e).
Nowe orzeczenie zawiera datę wystawienia skierowania, imię i nazwisko, PESEL, adres, nazwę i adres pracodawcy z REGON, stanowisko, informację o zdolności do pracy z symbolem 21, 22 albo 23 oraz datę następnego badania okresowego. Pracodawca powinien sprawdzić, czy orzeczenie wskazuje stanowisko zgodne ze skierowaniem i czy ma datę następnego badania, bo od niej liczy termin kolejnego skierowania. Datę z orzeczenia warto wpisać do rejestru terminów. Jak liczyć ważność, opisuje poradnik ważność badań lekarskich pracownika.
Kto płaci za badania i gdzie przechowywać skierowanie?
Badania wstępne, okresowe i kontrolne odbywają się na koszt pracodawcy (art. 229 § 6 KP). Okresowe i kontrolne przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje wynagrodzenie, a przy przejeździe do innej miejscowości przysługują mu należności jak przy podróży służbowej (art. 229 § 3 KP). Skierowanie wydaje się w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje osoba kierowana (§ 4 ust. 1a rozporządzenia).
Skierowania i orzeczenia dotyczące badań wstępnych osób przyjmowanych do pracy trafiają do części A akt osobowych, a skierowania i orzeczenia z badań wstępnych przy przeniesieniu oraz z badań okresowych i kontrolnych do części B (§ 3 rozporządzenia o dokumentacji pracowniczej). Osoby na zleceniu lub w działalności gospodarczej nie podlegają art. 229 KP, a wymóg orzeczenia dla nich wynika z umowy. Przy większej liczbie osób podwykonawca może prowadzić daty badań w arkuszu opisanym w poradniku rejestr w Excelu.
Elementy skierowania na badania lekarskie
| Element | Podstawa | Uwagi |
|---|---|---|
| Rodzaj badania | § 4 ust. 2 pkt 1 | Wstępne, okresowe lub kontrolne |
| Stanowisko lub stanowiska | § 4 ust. 2 pkt 2 i 3 | Przy przyjęciu lub przeniesieniu można podać dwa lub więcej stanowisk |
| Opis warunków pracy | § 4 ust. 2 pkt 4 | Czynniki niebezpieczne, szkodliwe, uciążliwe, wielkość narażenia, wyniki pomiarów |
| Dane pracodawcy i osoby | Wzór, załącznik nr 3a | Oznaczenie pracodawcy, imię i nazwisko, PESEL lub dokument, adres |
| Podpis i data | Wzór, załącznik nr 3a | Podpis pracodawcy, miejscowość i data |
| Liczba egzemplarzy | § 4 ust. 1a | Dwa, jeden dla osoby kierowanej |
Przykład: opis warunków pracy w skierowaniu dla stanowiska robót wykończeniowych
Podwykonawca skierowuje pracownika przyjmowanego na stanowisko pracownika robót wykończeniowych. Opis przygotowuje na podstawie oceny ryzyka zawodowego i własnych pomiarów, a nie z gotowej listy z internetu.
- Weź opis stanowiska i czynności z oceny ryzyka, w tym informację o pracy na wysokości i obsłudze narzędzi
- Wpisz czynniki w pięciu grupach: fizyczne, pyły, chemiczne, biologiczne, inne w tym niebezpieczne
- Przy czynnikach mierzonych dopisz wielkość narażenia z ostatniego protokołu pomiarów
- Policz łączną liczbę czynników i wpisz ją w wyznaczone pole
- Podpisz skierowanie, wydaj dwa egzemplarze i zachowaj kopię w części A akt osobowych