Uproszczone postępowanie legalizacyjne: wniosek PB-15 i wniosek o legalizację samowoli budowlanej (Word, PDF)

Czym jest samowola budowlana w Prawie budowlanym?

Prawo budowlane nie używa słowa „samowola”. Art. 48 ust. 1 mówi o obiekcie lub jego części w budowie albo wybudowanym bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu do zgłoszenia. Wtedy organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy, także gdy budowa jest zakończona (art. 48 ust. 5). W postanowieniu informuje o możliwości złożenia wniosku o legalizację, o opłacie legalizacyjnej i zasadach jej obliczania (ust. 3). Na postanowienie przysługuje zażalenie (ust. 4). Organem pierwszej instancji w sprawach z art. 48–51 jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, a w sprawach z art. 82 ust. 3 i 4 wojewódzki (art. 83 ust. 1 i 3).

Roboty bez pozwolenia to także wykroczenie. Kto wykonuje roboty budowlane, naruszając art. 28 ust. 1, podlega karze grzywny (art. 93 pkt 2a). Tak samo odpowiada ten, kto w przypadkach z art. 48 ust. 1 wykonuje roboty budowlane (pkt 13). Orzeka się według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 94). Zmiany projektu w trakcie legalnej budowy to inna sytuacja, opisana w poradniku istotne odstąpienie od projektu budowlanego.

Zwykła legalizacja: termin 30 dni i dokumenty legalizacyjne

Wniosek o legalizację składa inwestor, właściciel lub zarządca obiektu w 30 dni od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy. Gdy wniesiono zażalenie, termin biegnie od dnia, w którym postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 1 i 3). Wniosek można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji (ust. 2). Po jego złożeniu organ postanowieniem nakłada obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie niekrótszym niż 60 dni od doręczenia (art. 48b ust. 1). Ustawa nie podaje treści wniosku ani wzoru, dlatego wzór ma dane wnioskodawcy, obiektu i postanowienia.

Zakres dokumentów zależy od rodzaju budowy. Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 są to zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z planem miejscowym i innymi aktami prawa miejscowego albo, w braku planu, z decyzją o warunkach zabudowy, dokumenty z art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz dwa egzemplarze projektu technicznego (art. 48b ust. 2). Przy pozostałych budowach potrzebne jest to samo zaświadczenie, oświadczenie z art. 32 ust. 4 pkt 2 i projekt zagospodarowania działki lub terenu (ust. 3). Oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością przygotujesz na wzorze PB-5 (DOCX, PDF).

Organ sprawdza kompletność dokumentów, w tym projektu budowlanego, oraz zgodność projektu zagospodarowania z przepisami, a przy zakończonej budowie z przepisami obowiązującymi w chwili jej zakończenia (art. 49 ust. 1). Nieprawidłowości usuwa się w terminie z postanowienia (ust. 1a). Decyzję o rozbiórce organ wydaje w sześciu przypadkach z art. 49e.

1. 1.niezłożenie wniosku o legalizację w wymaganym terminie (pkt 1)
2. 2.wycofanie wniosku o legalizację (pkt 2)
3. 3.nieprzedłożenie dokumentów legalizacyjnych w wyznaczonym terminie (pkt 3)
4. 4.niewykonanie postanowienia o usunięciu nieprawidłowości w dokumentach (pkt 4)
5. 5.nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej w wyznaczonym terminie (pkt 5)
6. 6.kontynuowanie budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu (pkt 6)

Opłata legalizacyjna: stawki i przykład obliczenia

Po sprawdzeniu dokumentów organ ustala opłatę legalizacyjną postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (art. 49 ust. 2a i 2b). Decyzję o legalizacji wydaje po uiszczeniu opłaty. Zatwierdza ona projekt i zezwala na wznowienie budowy, jeśli nie została zakończona (ust. 4). Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 opłatę liczy się według art. 59f ze stawką podwyższoną pięćdziesięciokrotnie: 500 zł × 50 = 25 000 zł, razem ze współczynnikami k i w z załącznika do ustawy (art. 49d ust. 1 pkt 1). Dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego (kategoria I: k = 2,0, w = 1,0) to 25 000 zł × 2,0 × 1,0 = 50 000 zł.

Przy budowie z art. 29 ust. 1 pkt 4–10, 12, 14–18 i 29 opłata wynosi 5000 zł. Przy pkt 11, 13, 19–21 i 28 oraz przy instalowaniu z art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. a i b wynosi 2500 zł (art. 49d ust. 1 pkt 2 i 3). Stosuje się odpowiednio art. 59g (art. 49d ust. 2). Do opłaty stosuje się odpowiednio dział III Ordynacji podatkowej, a wniosek z art. 67a § 1 Ordynacji zawiesza postępowanie do czasu rozstrzygnięcia, a przy rozłożeniu na raty lub odroczeniu do upływu terminu wniesienia całej opłaty (art. 49c). Gdy decyzję o legalizacji uchyli się w postępowaniu odwoławczym i wyda decyzję o rozbiórce z art. 49e, opłata podlega zwrotowi w 30 dni od stwierdzenia wykonania rozbiórki (art. 49a ust. 1).

Uproszczone postępowanie legalizacyjne po 20 latach i formularz PB-15

Jeżeli od zakończenia budowy bez pozwolenia lub zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne (art. 49f ust. 1). Dla obiektów z art. 103 ust. 2, między innymi zakończonych przed wejściem w życie ustawy, czyli przed 1 stycznia 1995 r. (art. 108), prowadzi się je na żądanie właściciela lub zarządcy (art. 49f ust. 2). Właściciel lub zarządca może wystąpić z żądaniem wszczęcia także na formularzu PB-15, papierowo albo przez portal e-Budownictwo (art. 53a ust. 2 i 3). Nie można wszcząć postępowania, jeżeli 20 lat upłynęło po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 49f ust. 5).

Organ nakłada postanowieniem obowiązek przedłożenia w terminie niekrótszym niż 60 dni trzech dokumentów: oświadczenia z art. 32 ust. 4 pkt 2, geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej i ekspertyzy technicznej sporządzonej przez osobę z uprawnieniami budowlanymi (art. 49g ust. 1 i 2). Ekspertyza ma wskazać, czy stan techniczny nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi i pozwala na bezpieczne użytkowanie zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. Organ sprawdza kompletność dokumentów i wnioski z ekspertyzy (art. 49h).

Przy komplecie dokumentów i pozytywnej ekspertyzie organ wydaje decyzję o legalizacji, która stanowi podstawę użytkowania obiektu (art. 49i ust. 1 pkt 1 i ust. 2). Wydaje decyzję o nakazie rozbiórki, gdy nie przedłożono dokumentów w terminie, nie usunięto niekompletności albo ekspertyza wskazuje zagrożenie lub brak bezpiecznego użytkowania (ust. 1 pkt 2). W art. 49f–49i nie ma opłaty legalizacyjnej z art. 49d. Dla robót istotnie odbiegających od pozwolenia lub projektu, zakończonych co najmniej 10 lat temu, art. 50 ust. 6 pkt 2 odsyła do art. 49f–49i.

Co dalej po decyzji o legalizacji

Przy budowie wymagającej pozwolenia i budowie z art. 29 ust. 1 pkt 1–3 decyzja o legalizacji nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie (art. 49 ust. 5). Formularz wniosku to PB-17 (DOCX, PDF), a zakończenie budowy zgłasza się na PB-16 (DOCX, PDF). Przy robotach objętych taką decyzją inwestor ustanawia kierownika budowy i inspektora nadzoru inwestorskiego (art. 42 ust. 1 pkt 2 lit. d i pkt 3 lit. b). Kierownik przyjmuje funkcję na oświadczeniu o przyjęciu obowiązku kierowania budową (DOCX, PDF), a inspektora ustanawia wzór ustanowienia inspektora nadzoru (DOCX, PDF). Dziennik budowy wydaje wtedy organ nadzoru budowlanego (art. 47g ust. 2 pkt 2 lit. a), na wniosku o wydanie dziennika budowy (DOCX, PDF).

Przykład wypełnienia wniosku o legalizację

Przykład dotyczy domu jednorodzinnego zbudowanego bez zgłoszenia i ukończonego niedawno.

1. 1.Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego wydał postanowienie o wstrzymaniu budowy, doręczone 16 listopada 2026 r.
2. 2.Inwestor składa wniosek z art. 48a w 30 dni od doręczenia, na piśmie, bez urzędowego formularza.
3. 3.Organ nakłada postanowieniem obowiązek przedłożenia dokumentów w terminie niekrótszym niż 60 dni.
4. 4.Po sprawdzeniu dokumentów organ ustala opłatę: 25 000 zł × 2,0 × 1,0 = 50 000 zł.
5. 5.Po uiszczeniu opłaty organ wydaje decyzję o legalizacji i nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie.

Wzór, narzędzie czy poradnik?

Wzór pobierasz, gdy potrzebujesz gotowego dokumentu do wypełnienia i podpisu. Gdy chcesz najpierw zrozumieć, co dokument powinien zawierać i dlaczego, zacznij od poradnika.

• Poradnik: Istotne odstąpienie od projektu budowlanego: art. 36a ust. 5, projektant i skutki. Wyjaśnienie zasad, podstaw prawnych i typowych sytuacji, bez pliku do pobrania.

Co zawiera dokument

Poniżej pola, które znajdziesz w pliku. Podpowiedź pokazuje, co w nie wpisać.